مدارسه: تفاوت میان نسخه‌ها

مذاکره و مدارسه، اصطلاحاتی هستند که امروزه از آنها با عنوان مباحثه یاد می‌شود. این الفاظ در اصطلاح به معنای تبادل اطلاعات میان دو یا چند نفر می‌باشند که به قصد [[حفظ]] مطلب و برطرف شدن ابهامات آنها در موضوعی خاص انجام می‌گیرد. مذاکره و مدارسه در واقع نوعی [[تعلیم و تربیت]] دوجانبه است که به صورت زبانی انجام می‌شود و درباره همه [[علوم]] کاربرد دارد<ref>[[هناء ذاکر مشهدی|ذاکر مشهدی، هناء]]، [[پژوهشی در زمینه‌های تاریخی اجتماعی سیره تعلیمی اهل بیت تا ۶۱ هجری (کتاب)|پژوهشی در زمینه‌های تاریخی اجتماعی سیره تعلیمی اهل بیت تا ۶۱ هجری]]، ص ۱۷۸.</ref>.

چنان‌که گفته شد، مذاکره یا مدارسه نوعی روش تعلیمی محسوب می‌شود که به رغم نپرداختن اهل‌بیت{{عم}} به آن به شدت مورد توصیه فراوان آنها قرار گرفته است. [[رسول خدا]]{{صل}} خطاب به جناب [[ابوذر]] فرمود: «ساعتی را به مذاکره سپری کردن نزد [[خدا]] پسندیده‌تر از دوازده هزار ختم قرآن است! بر شما باد مذاکره [[علم]]»...<ref>{{متن حدیث|الْجُلُوسُ سَاعَةً عِنْدَ مُذَاكَرَةِ الْعِلْمِ أَحَبُّ إِلَى اللَّهِ مِنْ قِرَاءَةِ الْقُرْآنِ كُلِّهِ اثْنَا عَشَرَ أَلْفَ مَرَّةٍ! عَلَيْكُمْ بِمُذَاكَرَةِ الْعِلْمِ...}}. مجلسی، بحار الأنوار، ج۱، ص۲۰۳.</ref>. [[روایت]] مشهور [[ابن عباس]] نیز نشانه اهتمام ویژه [[پیامبر]]{{صل}} به مدارسه بود؛ آنجا که پس از ورود به [[مسجد]] و مشاهده دو گروه از [[مردم]] که یکی مشغول [[عبادت]] و دیگری مشغول مذاکره بودند، فرمود: «هر دو گروه کار [[نیکی]] انجام می‌دهند. آنها [[قرآن]] [[تلاوت]] کرده و خدا را می‌خوانند، پس اگر [خدا] بخواهد به آنها [[پاداش]] می‌دهد و اگر نخواهد]پاداش را[از آنها بازمی‌دارد و آن دیگری [[تعلیم]] می‌دهند و می‌آموزند و همانا که من [[معلم]] [[مبعوث]] شدم»<ref>{{متن حدیث|كُلٌّ عَلَى خَيْرٍ، هَؤُلَاءِ يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ وَ يَدْعُونَ اللَّهَ، فَإِنْ شَاءَ أَعْطَاهُمْ وَ إِنْ شَاءَ مَنَعَهُمْ، وَ هَؤُلَاءِ يَتَعَلَّمُونَ وَ يُعَلِّمُونَ، وَ إِنَّمَا بُعِثْتُ مُعَلِّماً}}. [[ابن ماجه]]، [[سنن]]، ج۱، ص۸۳؛ [[متقی هندی]]، کنزالعمال، ج۱۰، ص۱۴۷.</ref>. [[امام علی]]{{ع}} نیز در جایی فرمود: «با هم گفتگو و تبادل نظر کنید تا [[درستی]] متولد شود»<ref>{{متن حدیث|اضْرِبُوا بَعْضَ الرَّأْيِ بِبَعْضٍ، يَتَوَلَّدُ مِنْهُ الصَّوَابُ}}. لیثی واسطی، عیون الحکم والمواعظ، ص۹۱.</ref>.

همین توصیه‌های [[اهل‌بیت]]{{عم}} به [[مذاکره علمی]] بود که سبب شد این روش به تدریج میان [[مسلمانان]] رواج یابد. در روایتی از [[عقبه بن عامر]] آمده است که: «ما در [[مسجد]] به مدارسه [[قرآن]] می‌پرداختیم»<ref>{{متن حدیث|نَحْنُ فِي الْمَسْجِدِ نَتَدَارَسُ الْقُرْآنَ}}. احمد بن حنبل، مسند، ج۴، ص۱۵۳.</ref>. در [[روایت]] ابی‌نضره نیز آمده است: «هنگامی که [[اصحاب رسول خدا]]{{صل}} گرد هم جمع می‌شدند، مباحثه [[علمی]] می‌کردند و [[سوره‌های قرآن]] را می‌خواندند»<ref>{{متن حدیث|كَانَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللّٰهِ{{صل}} إِذَا اجْتَمَعُوا تَذَاكَرُوا الْعِلْمَ، وَ قَرَءُوا سُورَةً}}. سمعانی، ادب الاملاء و الاستملاء، ص۵۹.</ref>.

 

این روش گفتاری به‌طور قابل ملاحظه‌ای با [[فرهنگ]] آن [[روزگار]] تناسب و هماهنگی داشت. عمومیت نداشتن سواد کتابت و حافظه [[قوی]] [[اعراب]] عاملی بود که موجب می‌شد اهل‌بیت{{عم}} برای [[حفظ]] و ماندگاری تعالیم خود در ذهن [[مسلمان]]، به ویژه اعراب اهتمام خاصی به آن داشته باشند. غیر اعراب نیز که چه بسا فاقد حافظه‌ای نیرومند بودند، با تکیه بر این روش [[تعالیم دینی]] را فرامی‌گرفتند. این عوامل سبب شد که آنان به استفاده [[مردم]] از این روش اهتمام ورزیده و توصیه‌های مؤکدی در این باب داشته باشند<ref>[[هناء ذاکر مشهدی|ذاکر مشهدی، هناء]]، [[پژوهشی در زمینه‌های تاریخی اجتماعی سیره تعلیمی اهل بیت تا ۶۱ هجری (کتاب)|پژوهشی در زمینه‌های تاریخی اجتماعی سیره تعلیمی اهل بیت تا ۶۱ هجری]]، ص ۱۷۸.</ref>.