امامت در لغت: تفاوت میان نسخهها
←مقدمه
(صفحهای تازه حاوی «==مقدمه== ==تعریف لغوی راغب اصفهانی== *راغب اصفهانی در "مفردات" چنین میگوی...» ایجاد کرد) |
(←مقدمه) |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
==مقدمه== | ==مقدمه== | ||
* [[امام]] به کسر الف، بر وزن فِعال به معنای کسی است که از او [[پیروی]] میشود و یا طریق و راه است<ref>مجمع البحرین، ج۶، ص۱۰.</ref>. هر کس یا چیزی که در [[کارها]] به او [[اقتدا]] شود<ref>معجم مقائیس اللغة، ص۴۸، ({{عربی|"الإِمام: كلُّ من اقتُدِى به و قُدِّم فى الأمور"}})، لسانالعرب، ج۱، ص۱۵۷. ({{عربی|"الإِمامُ: كل من ائتَمَّ به قوم"}}).</ref>. [[امام]] عالِمی است که به او [[اقتدا]] میشود یا کسی است که در [[نماز]] به او [[اقتدا]] میشود<ref>مصباح المنیر فی غریب شرحالکبیر، ص۲۳. ({{عربی|"الإِمَامُ العَالِمُ المُقْتَدَى بِهِ و الإِمَامُ من يُؤْتَمُّ بِهِ في الصَّلَاةِ }}).</ref>. [[رهبری]] عمومی<ref>({{عربی|ریاسة العامه}})</ref> و [[رهبری]] [[مسلمانان]] <ref>({{عربی|رئاسة المسلمین}})</ref> نیز، دو معنایی است که برخی لغتشناسان برای واژه [[امام]] گفتهاند<ref>اقرب الموارد، ج۱، ص۱۹، فوائد المعجم الوسیط، ج۱، ص۲۷.</ref><ref>[[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]، [[درسنامه امامشناسی (کتاب)|درسنامه امامشناسی]]، ص:۱۸-۱۹.</ref>. | |||
*"امامت" به معنای "[[پیشوایی]]"<ref>فرهنگ فارسی، ج۱، ص۳۴۶ ـ ۳۴۷، «امامت».</ref>، "پیشروی"، و "[[رهبری]]" است <ref>معجم المقاییس فی اللغة، ص۴۸، المصباح المنیر، ج۱، ص۳۱ ـ ۳۲؛ لسان العرب، ج۱، ص۱۵۷؛ المفردات فی غریب القرآن، ص۲۴، اقرب الموارد، ج۱، ص۱۹؛ المعجم الوسیط، ج۱، ص۲۷؛ فرهنگ عمید، ص۱۸.</ref><ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی]]، ج۱، ۶۹.</ref>. | |||
*امامت، مصدر است از ریشه "أُمّ"<ref>ترتیب کتاب العین: ص ۵۴، الصحاح: ج ۵ ص ۱۸۶۳، مادّه "أمم".</ref> به معنای اصل و اساس، یا از ریشه "أَمّ" <ref>الصحاح: ج ۵ ص ۱۸۶۵، ترتیب کتاب العین: ص ۵۵.</ref> به معنای قصد و آهنگ، یا از ریشه "إِمّ" به معنای چیزی که مورد [[اقتدا]] و [[پیروی]] قرار گیرد. در صورت اوّل، "اِمام" به معنای اصل و اساس [[جامعه]] است و در صورت دوم، به معنای کسی است که [[جامعه]] در امور خود، آهنگ او دارد و در صورت سوم، به معنای پیشرو و مقتدای [[جامعه]] است. ظاهراً [[خلیل بن احمد فراهیدی]] و [[احمد بن فارس]] و شماری دیگر از لغت شناسان<ref>ترتیب کتاب العین: ص ۵۵، معجم مقاییس اللغه: ج ۱ ص ۲۸، صحاح: ج ۵ ص ۱۸۶۵، المصباح المنیر: ص ۲۳.</ref>، معنای سوم را پذیرفتهاند. | |||
* [[احمد بن فارس]] میگوید: "[[امام]]، هر کسی است که از او [[پیروی]] شود و در [[کارها]]، جلودار باشد. [[پیامبر]]{{صل}}، [[امام]] هر [[امام]] دیگری است. [[خلیفه]]، [[امام]] [[مردم]] است و [[قرآن]]، [[امام]] [[مسلمانان]] است"<ref>{{عربی|"الإِمامُ، كُلُّ مَنِ اقتُدِىَ بِهِ وَ قُدِّمَ فِى الاُمورِ، وَ النَّبِىُّ{{صل}} إمامُ الأَئِمَّةِ، وَ الخَليفَةُ إمامُ الرَّعِيَّةِ، وَ القُرآنُ إمامُ المُسلِمينَ"}}؛ معجم مقاییس اللغه: ج ۱ ص ۲۸. </ref>. | |||
* [[راغب]] در المفردات آورده: [[امام]]، پیشواست، چه [[انسانی]] باشد که از [[رفتار]] و گفتارش [[پیروی]] شود، چه کتابی باشد و چه غیر اینها، چه بر [[حق]] باشد و چه بر [[باطل]]<ref>{{عربی|"الإِمامُ، المُؤتَمُّ بِهِ؛ إنسانا کانَ یُقتَدی بِقَولِهِ أو فِعلِهِ، أو کِتابا، أو غَیرَ ذلِکَ، مُحِقّا کانَ أو مُبطِلاً"}}؛ مفردات ألفاظ القرآن: ص ۸۷.</ref>. | |||
* [[راغب]] "[[امام]]" را به معنای [[انسانی]] که به او در قول یا فعل [[اقتدا]] میشود، آورده است؛ خواه این [[اقتدا]] بر [[حق]] باشد یا بر [[باطل]]. او جمع [[امام]] را "[[ائمه]]" دانسته است. از نگاه او، لغت [[امامت در قرآن]] بار ارزشی خاصی ندارد؛ زیرا هم بر [[ائمه]] [[ایمان]] و هم بر [[ائمه]] [[کفر]] اطلاق شده است: {{متن قرآن|وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ نَافِلَةً وَكُلًّا جَعَلْنَا صَالِحِينَ وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ وَإِقَامَ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءَ الزَّكَاةِ وَكَانُوا لَنَا عَابِدِينَ}}<ref>«و اسحاق را و افزون بر آن (نوهاش) یعقوب را به او بخشیدیم و همه را (مردمی) شایسته کردیم و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری میکردند و به آنها انجام کارهای نیک و برپا داشتن نماز و دادن زکات را وحی کردیم و آنان پرستندگان ما بودند» سوره انبیاء، آیه ۷۲-۷۳.</ref>، {{متن قرآن|وَإِنْ نَكَثُوا أَيْمَانَهُمْ مِنْ بَعْدِ عَهْدِهِمْ وَطَعَنُوا فِي دِينِكُمْ فَقَاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لَا أَيْمَانَ لَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَنْتَهُونَ}}<ref>«و اگر پیمانشان را پس از بستن بشکنند و به دینتان طعنه زنند با پیشگامان کفر که به هیچ پیمانی پایبند نیستند کارزار کنید باشد که باز ایستند» سوره توبه، آیه ۱۲.</ref>، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ لَا يُنْصَرُونَ}}<ref>«و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا میخوانند و روز رستخیز یاری نخواهند شد» سوره قصص، آیه ۴۱.</ref><ref>[[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]، [[درسنامه امامشناسی (کتاب)|درسنامه امامشناسی]]، ص:۱۹-۲۰.</ref>. | |||
*با [[تأمّل]] در آنچه لغتشناسان در ریشهیابی کلمه "[[امام]]" و "امامت" ذکر کردهاند، میتوان به این نتیجه رسید که: | |||
#ریشههای متفاوت آنها، معنایی نزدیک به هم دارند و بیانگر یک واقعیتاند و آن، این که رهبریِ [[جامعه]]، در [[حقیقت]]، اصل و اساس [[جامعه]] است که [[مردم]] از او [[پیروی]] میکنند و در امور خود، به سراغ او میروند. | |||
#واژه "[[امام]]" و "امامت"، تنها برای [[انسان]] به کار نمیرود؛ بلکه هر چیزی که اساس و مبدأ حرکت چیز دیگری قرار گیرد چه [[انسان]] باشد و چه چیز دیگر، چه [[حق]] باشد و چه [[باطل]] [[امام]] محسوب میگردد<ref>[http://lib.eshia.ir/27255/6/214 [[محمد محمدی ریشهری|محمدی ریشهری، محمد]]، دانشنامه قرآن و حدیث، ج ۱۰، ص۲۱۳ - ۲۱۴.]</ref> | |||
* [[امام]] و امامت در لغت یعنی: قصد کردن، اصل و ریشه هر چیز، [[پیشوا]]، [[مرجع]]، جلو، جلودار، قصد کردن و... <ref>لسان العرب و....</ref>؛ ولی همه معانی به همان قصد کردن باز میگردد؛ بنابراین به آنچه مورد قصد و توجّه و [[عنایت]] [[انسان]] واقع میشود "[[امام]]" گفته میشود. | |||
==تعریف لغوی [[راغب اصفهانی]]== | ==تعریف لغوی [[راغب اصفهانی]]== | ||
*[[راغب اصفهانی ]] در "مفردات" چنین میگوید:{{عربی|اَلْإِمَامُ: المُؤتَمُّ بِهِ؛ إنساناً كانَ يُقتَدى بِقَولِهِ أو فِعلِهِ، أو كِتاباً، أو غَيرَ ذلِكَ، مُحِقّاً كانَ أو مُبطِلاً، وجمعه: أَئِمَّةٌ. وقولُه تَعَالى:}} {{متن قرآن|يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ}}<ref>«روزی که هر گروه مردم را با پیشوایشان فرامیخوانیم» سوره اسراء، آیه ۷۱.</ref> {{عربی|؛ أي: بالذي يقتدون به، وقيل: بكتابهم}}<ref>راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات ألفاظ القرآن، ص۸۷.</ref>.<ref>[[محسن اراکی|اراکی، محسن]]، [https://www.aparat.com/v/FYjv0?playlist=376197 درس اول «امامت در اندیشه اسلامی»]</ref> | *[[راغب اصفهانی ]] در "مفردات" چنین میگوید:{{عربی|اَلْإِمَامُ: المُؤتَمُّ بِهِ؛ إنساناً كانَ يُقتَدى بِقَولِهِ أو فِعلِهِ، أو كِتاباً، أو غَيرَ ذلِكَ، مُحِقّاً كانَ أو مُبطِلاً، وجمعه: أَئِمَّةٌ. وقولُه تَعَالى:}} {{متن قرآن|يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ}}<ref>«روزی که هر گروه مردم را با پیشوایشان فرامیخوانیم» سوره اسراء، آیه ۷۱.</ref> {{عربی|؛ أي: بالذي يقتدون به، وقيل: بكتابهم}}<ref>راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات ألفاظ القرآن، ص۸۷.</ref>.<ref>[[محسن اراکی|اراکی، محسن]]، [https://www.aparat.com/v/FYjv0?playlist=376197 درس اول «امامت در اندیشه اسلامی»]</ref> | ||