ساره
ساره از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: ساره در قرآن - پرسش مرتبط نداردمقدمه
«ساره» همسر حضرت ابراهیم خلیل و دختر هادان بن باخرو و به نقلی دختر «احج» از پیامبران غیر مرسل است. وی یکی از دو همسر حضرت ابراهیم و مادر اسحاق و به واسطه یا بیواسطه عموزاده ابراهیم بوده است. هنگامی که نمرود از کار ابراهیم عاجز ماند، از او خواست که خاک بابل را ترک کند، ابراهیم، ساره را نیز از آنجا بیرون برد. ابتدا به حران شام رفت و در آن سرزمین ساره را به عقد خویش درآورد. از آنجا به مؤتفکات فلسطین و بعد به مصر وارد شد و ساره را خواهر خویش معرفی کرد. ملک مصر چون چشمش به ساره افتاد، فریفته جمالش گردید و دست به سوی او دراز کرد، دستش خشک شد. فهمید که به دعای ابراهیم است، توبه نمود و کنیزی به نام هاجر به وی هدیه کرد و آنان را نوازش نمود.
ابراهیم به فلسطین بازگشت و در موضعی به نام «قط» اقامت گزید و چون ساره عقیم بود، هاجر را به ابراهیم بخشید و اسماعیل از هاجر متولد شد. ساره حسادت کرد و به ابراهیم گفت: وی را از نزد من بیرون بر. (این امر بهانه بود که خداوند میخواست خانه خود را به وسیله ابراهیم و فرزندش نوسازی کند، مانند بیرون شدن آدم از بهشت و آغاز نسل بشر) پس ابراهیم، هاجر و اسماعیل را به مکه برد. چندی بعد به قدرت خدا ساره به اسحاق باردار شد و در ۹۰ سالگی اسحاق را زایید. ساره در سن ۱۲۷ سالگی در «حبرون» (خلیل) از دنیا رفت. از امام صادق(ع) روایت شده که ابراهیم از بدخلقی ساره نزد خدا شکوه کرد. وحی آ آمد که زن به دنده کج میماند، اگر راستش کنی میشکند و اگر آن را به حال خود رها کنی از آن بهره میبری، پس بر این اخلاق شکیبا باش[۱].[۲]
ساره در آیات قرآن
ساره، نامی عبری و به معنای شاهزاده خانم[۳]، بانو و فرمانروا آمده است[۴].
ساره در میان یهودیان از جایگاهی بالا برخوردار است. کتاب مقدس، ساره را زنی با کمال، نمونه تقوا و پاکدامنی و بسیار زیبا یاد کرده است[۵] به گونهای که در ۶۵ سالگی نیز همچنان زیبا بود و از همینرو "ابی ملک" پادشاه وقت مصر در وی طمع کرد[۶]. منابع یهودی در این باره حضرت ابراهیم را متهم کردهاند که وی برای حفظ جان خویش، یعنی برای اینکه مبادا پادشاه مصر (ابیملک) برای تصاحب ساره بر آن شود که ابتدا شوهر وی (ابراهیم) را بکشد، ساره را خواهر خود معرفی کرد[۷]. بر اساس این گزارش، ابیملک در پی اطلاع از نسبت خواهر و برادری میان ساره و ابراهیم تصمیم به ازدواج با ساره گرفت که خداوند در خواب، او را از همسری ساره و ابراهیم آگاهاند و از انجام آن بیم داد و او در پی شناخت ابراهیم(ع) و ساره آنان را گرامی داشت و کنیزی به نام هاجر را به ساره هدیه داد[۸]. بر اساس گزارش تورات، ساره ۱۰ سال از ابراهیم(ع) کوچکتر بود[۹]. در ۷۵ سالگی و در پی ناامیدی از فرزنددار شدن به همسر خود پیشنهاد کرد با کنیز وی هاجر ازدواج کند تا نسل او بماند[۱۰].
نام ساره به صراحت در قرآن نیامده؛ اما دو بار با عنوان همسر ابراهیم(ع) ﴿وَامْرَأَتُهُ قَائِمَةٌ فَضَحِكَتْ فَبَشَّرْنَاهَا بِإِسْحَاقَ وَمِنْ وَرَاءِ إِسْحَاقَ يَعْقُوبَ﴾[۱۱]، ﴿فَأَقْبَلَتِ امْرَأَتُهُ فِي صَرَّةٍ فَصَكَّتْ وَجْهَهَا وَقَالَتْ عَجُوزٌ عَقِيمٌ﴾[۱۲] دو بار با ضمیر مخاطب[۱۳] و دو بار نیز با ضمیر غایب[۱۴] و در یک آیه به عنوان خانواده و اهل ابراهیم ﴿فَرَاغَ إِلَى أَهْلِهِ فَجَاءَ بِعِجْلٍ سَمِينٍ﴾[۱۵] از او یاد شده است.
در ۷ سوره قرآن بشارت مربوط به تولد فرزندی از ساره و ابراهیم(ع) به نام اسحاق در کهنسالی گزارش شده است[۱۶]. داستان آمدن مهمانانی برای ابراهیم(ع)، بشارت آنان به ساره درباره تولد فرزندی از وی، خندیدن ساره در پی شنیدن این خبر و ابراز شگفتی شدید از آن به سبب پیری و نازایی خویش و نیز کهنسالی همسرش، بخشهای مهم گزارش قرآن در این بارهاند[۱۷].[۱۸]
ویژگیهای ساره
براساس برخی گزارشها ساره از بهترین زنان زمان خویش و نخستین زنی بود که به ابراهیم(ع) ایمان آورد[۱۹]. بخشندگی[۲۰]، محدَّثه بودن (مخاطب فرشته الهی قرار گرفتن)[۲۱].[۲۲]، زیبایی کمنظیر[۲۳]، عفت و پاکدامنی[۲۴] و نیز اطاعت و پیروی وی از ابراهیم(ع) و یاری رساندن به وی[۲۵] و احتمال پیامبری وی[۲۶] از موضوعاتیاند که بسیاری از منابع تفسیری و روایی به آنها پرداختهاند. بر اساس برخی روایات، ساره یکی از ۵ زنی است که هنگام ولادت حضرت فاطمه(س) نزد خدیجه کبری(س) و برای کمک به وی حاضر شدند[۲۷]. مورخان مسلمان نیز هماهنگ با تورات مرگ ساره را در ۱۲۷ سالگی[۲۸] و محل دفن وی را «حبرون» دانستهاند[۲۹].[۳۰]
ساره و هاجر
مفسران[۳۱] و مورخان[۳۲] گفتهاند: ساره که به سبب نازایی و با هدف بقای نسل ابراهیم(ع) کنیز خود (هاجر) را به ازدواج همسرش درآورده بود، به وی حسادت کرد. سبب این حسادت و زمان آن مورد اختلاف است: برخی آن را در پی تولد اسحاق(ع) و سبب آن را برخورد دوگانه ابراهیم(ع) با پسرانش در نگاه ساره دانستهاند[۳۳]. برخی دیگر حسادت را در پی تولد اسماعیل(ع)[۳۴] و پیش از تولد اسحاق(ع) دانسته و گفتهاند: ساره با توجه به نازایی خویش و بچهدار شدن کنیزش هاجر از یک سو[۳۵] و نگاههای تحقیرآمیز هاجر نسبت به وی از سوی دیگر، دچار ناراحتی و حسادت شد[۳۶]. براساس برخی گزارشهای تاریخی، ساره به آزار و اذیت بدنی و نیز تهدید وی میپرداخت[۳۷]. در این باره رخداد قطعی و مسلم این است که ابراهیم هاجر و اسماعیل را در سرزمین بیآب و علف مکه ساکن کرد[۳۸] و قرآنکریم بیش از این در این باره سخنی نگفته است؛ اما مورخان سبب اسکان هاجر و اسماعیل(ع) در کنار خانه خدا و در سرزمینی بیآب و علف را حسادت و برخوردهای یادشده ساره و به درخواست وی دانستهاند[۳۹].[۴۰]
منابع
پانویس
- ↑ معارف و معاریف، دائرة المعارف جامع اسلامی، حسینی دشتی، ج۶، ص۱۵۷.
- ↑ تونهای، مجتبی، محمدنامه، ص ۵۴۶.
- ↑ قاموس الکتاب المقدس، ص۴۴۳-۴۴۴؛ دایرهالمعارف فارسی، ج۱، ص۱۲۲۰.
- ↑ دائرهالمعارف الکتابیه، ج۴، ص۳۰۱.
- ↑ کتاب مقدس، پیدایش ۱۲: ۱۱-۱۷؛ عبرانیان۱۱:۱۱؛ دائرة المعارف الکتابیه، ج۴، ص۳۰۱.
- ↑ کتاب مقدس، پیدایش ۲۰: ۱-۵؛ دائرهالمعارف الکتابیه، ج۴، ص۳۰۱.
- ↑ کتاب مقدس، پیدایش ۱۲: ۱۱-۱۳؛ ۲۰: ۲-۱۴؛ موسوعة الکتاب المقدس، ص۱۷۰.
- ↑ نک: کتاب مقدس، پیدایش ۱۲: ۱۶-۱۷، ۲۰: ۱-۱۸، ۲۱: ۹-۱۶.
- ↑ قاموس الکتاب المقدس، ص۴۴۳.
- ↑ کتاب مقدس، پیدایش ۱۶: ۱-۳؛ قاموس الکتاب المقدس، ص۴۴۳.
- ↑ «و همسر او، ایستاده بود و خندید آنگاه ما به او مژده اسحاق و از پی اسحاق، یعقوب را دادیم» سوره هود، آیه ۷۱.
- ↑ «و همسرش فریادکنان پیش آمد و به چهره خود کوفت و گفت من پیرزنی سترونم!» سوره ذاریات، آیه ۲۹.
- ↑ سوره ذاریات، آیه ۳۰؛ سوره هود، آیه ۷۳.
- ↑ سوره هود، آیه ۷۲؛ سوره ذاریات، آیه ۲۹.
- ↑ «آنگاه (پنهان از مهمانان) نزد خانوادهاش رفت و گوسالهای فربه (که بریان کرده بود) آورد» سوره ذاریات، آیه ۲۶.
- ↑ سوره انعام، آیه ۸۴؛ سوره مریم، آیه ۴۹؛ سوره انبیاء، آیه ۷۲؛ سوره عنکبوت، آیه ۲۷؛ سوره صافات، آیه ۱۱۲.
- ↑ سوره هود، آیه ۶۹ ـ ۷۱ـ ۷۲؛ سوره ذاریات، آیه ۲۴ ـ ۲۹.
- ↑ یوسفزاده، حسین علی، مقاله «ساره»، دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۵.
- ↑ الاخبار الطوال، ص۸.
- ↑ الکافی، ج۸، ص۳۷۰؛ قصص الانبیاء، راوندی، ص۱۱۰؛ نور الثقلین، ج۴، ص۴۱۶.
- ↑ سوره هود، آیه ۷۳.
- ↑ مجمع النورین، ص۲۰۶؛ التحقیق فی الامامه، ص۱۹۹.
- ↑ اخبار الزمان، ص۲۳۰؛ تاریخ دمشق، ج۶، ص۱۸۰؛ الدر المنثور، ج۳، ص۳۳۹.
- ↑ نک: اعلام القرآن، ص۴۲۳.
- ↑ نک: اعلام القرآن، ص۴۲۳.
- ↑ البدایة و النهایه، ج۲، ص۱۴۴؛ نساء اهل الجنه، ص۱۳.
- ↑ الامالی، ص۶۹۱؛ الخرائج و الجرائح، ج۲، ص۵۲۵؛ بحار الانوار، ج۶، ص۲۴۷.
- ↑ تاریخ طبری، ج۱، ص۱۷۵؛ تاریخ دمشق، ج۶۹، ص۱۹۰؛ المنتظم، ج۱، ص۵۷.
- ↑ المعارف، ص۳۳؛ تاریخ طبری، ج۱، ص۲۱۶؛ معجم البلدان، ج۲، ص۲۱۲.
- ↑ یوسفزاده، حسین علی، مقاله «ساره»، دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۵.
- ↑ تفسیر سمرقندی، ج۳، ص۱۳۸؛ الدر المنثور، ج۴، ص۸۶؛ فتح القدیر، ج۳، ص۱۱۴.
- ↑ المعارف، ص۳۲؛ تاریخ دمشق، ج۶۹، ص۱۸۶؛ تاریخ ابن خلدون، ج۲، ق ۱، ص۳۶.
- ↑ بحارالانوار، ج۱۲، ص۱۱۱؛ المیزان، ج۷، ص۲۲۳.
- ↑ مجمع البیان، ج۱، ص۳۸۸؛ تاریخ ابن خلدون، ج۲، ق ۱، ص۳۶.
- ↑ تفسیر سمرقندی، ج۲، ص۲۴۵؛ مجمع البیان، ج۱، ص۳۸۸؛ تفسیر قرطبی، ج۹، ص۳۷۰.
- ↑ سعد السعود، ص۴۱؛ بحار الانوار، ج۱۲، ص۱۱۸.
- ↑ تاریخ دمشق، ج۶۹، ص۱۸۷؛ الکامل، ج۱، ص۱۰۳.
- ↑ سوره ابراهیم، آیه ۳۷.
- ↑ تاریخ دمشق، ج۶۹، ص۱۸۷-۱۸۸؛ الکامل، ج۱، ص۱۰۳.
- ↑ یوسفزاده، حسین علی، مقاله «ساره»، دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۵.