احمد بن زکریا بغدادی

آشنایی اجمالی

احمد بن زکریا اهل کرخ بغداد یا قمی، از از محدثان طبقه ششم^[۱] و از راویان شیعه است که احتمال اتحاد وی با احمد بن زکریا بن بابا قمی وجود دارد^[۲]. وی از اصحاب امام رضا(ع) و امام هادی(ع) شمرده شده^[۳] و از آن دو بزرگوار روایت کرده است^[۴]. احمد بن زکریا افزون بر امامان معصوم، از محدثانی همچون محمد بن خالد بن میمون حدیث آموخته و روایت کرده است^[۵]. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان محمد بن سالم بن أبی سلمة، احمد بن ابی عبدالله برقی و محمد بن مهران می‌باشند^[۶].

نام این راوی در کتب رجالی قدما ذکر نشده و اطلاعی از وی در آن متون منعکس نگردیده است^[۷]. با این حال و بر اساس شواهد غیرمستقیم، درباره شخصیت احمد بن زکریا، میان علما و رجال‌نویسان اختلاف است: برخی با تکیه بر احتمال اتحاد وی با احمد بن زکریا بن بابا، به نقل از فضل بن شاذان او را دروغگویی مشهور دانسته و مدعی شده‌اند که نمی‌توان وی را معتبر دانست^[۸]. در مقابل، گروهی با استناد به نقل مسائل محمد بن علی بن عیسی اشعری قمی توسط وی برای اشخاص نامداری چون محمد بن حسن بن ولید و سعد بن عبدالله اشعری، بر صحت اعتقاد و جایگاه مطلوب وی در حوزه حدیث تأکید کرده‌اند. همچنین طبق روایتی که محمد بن مهران نقل می‌کند، گویا احمد بن زکریا در زمان امام رضا(ع) در محله کرخ بغداد سکونت داشته و آن حضرت در گفتگویی با وی، ضمن تأیید سلامت آن مکان، از وقوع فتنه‌ای هولناک در کرخ هنگام از دست رفتن سومین فرد از فرزندان خویش خبر داده‌اند^[۹].^[۱۰]

منابع

پانویس

↑ الموسوعة الرجالیة، ج۴، ص۴۲.
↑ ر. ک: المحاسن، ج۲، ص۵۱۳، ح۶۹۶؛ الکافی، ج۵، ص۱۱۱، ح۶؛ الخصال، ج۲، ص۴۰۰، ح۱۰۹؛ رجال الطوسی، ص۳۸۴، ش۵۶۴۵؛ رجال البرقی، ص۶۰؛ شواهد التنزیل، ج۱، ص۱۲۳، ح۱۳۳.
أحمد بن زکریا بن بابا [دی] ابن بابا القمی من الکذابین المشهورین قاله الفضل بن شاذان [صه] عنه محمد بن مسلم (أسلم خ) فی [فی] فی باب تذاکر الأخوان؛ جامع الرواة، ج۱، ص۵۰.
یادآوری می‌شود که فضل بن شاذان، چند نفر از راویان را با تعبیر من الکذابین المشهورین یاد کرده که از جمله آنها حسن بن محمد المعروف بابن بابا القمی» است، نه احمد بن زکریا: «قال نصر بن الصباح: الحسن بن محمد المعروف بابن بابا و محمد بن نصیر النمیری، و فارس بن حاتم القزوینی لعن هؤلاء الثلاثة علی بن محمد العسکری(ع). و ذکر أبومحمد الفضل بن شاذان فی بعض کتبه أن من الکذابین المشهورین ابن بابا القمی؛ رجال الکشی، إختیار معرفة الرجال، ج۲، ص۸۰۵، ش۹۹۹.
↑ ر.ک: رجال البرقی، ص۶۰؛ رجال الطوسی، ص۳۸۴، ش۵۶۴۷.
↑ «حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْعَطَّارُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ خَالِهِ أَحْمَدَ بْنِ زَکَرِیَّا قَالَ: قَالَ لِیَ الرِّضَا عَلِیُّ بْنُ مُوسَی(ع) أَیْنَ مَنْزِلُکَ بِبَغْدَادَ قُلْتُ الْکَرْخُ قَالَ أَمَا إِنَّهُ أَسْلَمُ مَوْضِعٍ وَ لَا بُدَّ مِنْ فِتْنَةٍ صَمَّاءَ صَیْلَمٍ تَسْقُطُ فِیهَا کُلُّ وَلِیجَةٍ وَ بِطَانَةٍ وَ ذَلِکَ عِنْدَ فِقْدَانِ الشِّیعَةِ الثَّالِثَ مِنْ وُلْدِی»؛ کمال الدین، ص۳۷۱، ح۴.
↑ تفسیر کنز الدقائق، ج۴، ص۳۵۱؛ الکافی، ج۲، ص۱۸۷ - ۱۸۸، ح۶.
↑ تفسیر کنز الدقائق، ج۴، ص۳۵۱؛ الکافی، ج۲، ص۱۸۷ - ۱۸۸، ح۶؛ کمال الدین و تمام النعمة، ص۳۷۱.
↑ مستدرک سفینة البحار، ج۱۰، ص۵۰۹؛ مسند الإمام الرضا(ع)، ج۱، ص۲۲۲.
↑ جامع الرواة، ج۱، ص۵۰؛ طرائف المقال، ج۱، ص۲۷۷.
↑ کمال الدین و تمام النعمة، ص۳۷۱.
↑ امیری، زکیه سادات، مقاله «احمد بن زکریا»، دانشنامه امام رضا، ص۶۸۹.
ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری، ج۲، ص۲۷۳-۲۷۶.

[1] الموسوعة الرجالیة، ج۴، ص۴۲.

[2] ر. ک: المحاسن، ج۲، ص۵۱۳، ح۶۹۶؛ الکافی، ج۵، ص۱۱۱، ح۶؛ الخصال، ج۲، ص۴۰۰، ح۱۰۹؛ رجال الطوسی، ص۳۸۴، ش۵۶۴۵؛ رجال البرقی، ص۶۰؛ شواهد التنزیل، ج۱، ص۱۲۳، ح۱۳۳.
أحمد بن زکریا بن بابا [دی] ابن بابا القمی من الکذابین المشهورین قاله الفضل بن شاذان [صه] عنه محمد بن مسلم (أسلم خ) فی [فی] فی باب تذاکر الأخوان؛ جامع الرواة، ج۱، ص۵۰.
یادآوری می‌شود که فضل بن شاذان، چند نفر از راویان را با تعبیر من الکذابین المشهورین یاد کرده که از جمله آنها حسن بن محمد المعروف بابن بابا القمی» است، نه احمد بن زکریا: «قال نصر بن الصباح: الحسن بن محمد المعروف بابن بابا و محمد بن نصیر النمیری، و فارس بن حاتم القزوینی لعن هؤلاء الثلاثة علی بن محمد العسکری(ع). و ذکر أبومحمد الفضل بن شاذان فی بعض کتبه أن من الکذابین المشهورین ابن بابا القمی؛ رجال الکشی، إختیار معرفة الرجال، ج۲، ص۸۰۵، ش۹۹۹.

[3] ر.ک: رجال البرقی، ص۶۰؛ رجال الطوسی، ص۳۸۴، ش۵۶۴۷.

[4] «حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْعَطَّارُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ خَالِهِ أَحْمَدَ بْنِ زَکَرِیَّا قَالَ: قَالَ لِیَ الرِّضَا عَلِیُّ بْنُ مُوسَی(ع) أَیْنَ مَنْزِلُکَ بِبَغْدَادَ قُلْتُ الْکَرْخُ قَالَ أَمَا إِنَّهُ أَسْلَمُ مَوْضِعٍ وَ لَا بُدَّ مِنْ فِتْنَةٍ صَمَّاءَ صَیْلَمٍ تَسْقُطُ فِیهَا کُلُّ وَلِیجَةٍ وَ بِطَانَةٍ وَ ذَلِکَ عِنْدَ فِقْدَانِ الشِّیعَةِ الثَّالِثَ مِنْ وُلْدِی»؛ کمال الدین، ص۳۷۱، ح۴.

[5] تفسیر کنز الدقائق، ج۴، ص۳۵۱؛ الکافی، ج۲، ص۱۸۷ - ۱۸۸، ح۶.

[6] تفسیر کنز الدقائق، ج۴، ص۳۵۱؛ الکافی، ج۲، ص۱۸۷ - ۱۸۸، ح۶؛ کمال الدین و تمام النعمة، ص۳۷۱.

[7] مستدرک سفینة البحار، ج۱۰، ص۵۰۹؛ مسند الإمام الرضا(ع)، ج۱، ص۲۲۲.

[8] جامع الرواة، ج۱، ص۵۰؛ طرائف المقال، ج۱، ص۲۷۷.

[9] کمال الدین و تمام النعمة، ص۳۷۱.

[10] امیری، زکیه سادات، مقاله «احمد بن زکریا»، دانشنامه امام رضا، ص۶۸۹.
ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری، ج۲، ص۲۷۳-۲۷۶.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]