نامه ۱ نهج البلاغه
مقدمه
نخستین نامه نهج البلاغه، گزارشی است که امام به مردم کوفه در مورد دلایل قتل عثمان ارائه میدهد. امام، زمانی دست به نگارش این نامه میزند که از مدینه آهنگ خروج بهسوی بصره و رویارویی با اصحاب جمل میکند. شرایط ویژهای که ناکثین به بهانه خونخواهی عثمان ایجاد کرده بودند، ضروری مینمود تا امام مردم را از حقیقت ماجرا آگاه سازد. از اینرو در این نامه گزارشی دقیق از وقایع مدینه بیان میشود بهگونهای که مردمان پس از شنیدن این گزارش، گویا خود شاهد حادثه بودهاند. مستندات تاریخی، زمان نگارش این نامه را پیش از جنگ جمل در منطقه ذیقار و به سال ۳۶ هجری یاد میکند[۱].
هدف از نوشتن این نامه سه چیز بوده است:
- نخست اینکه امام(ع) روشن کند که طلحه و زبیر و عایشه که قتل عثمان را بهانهای برای شورش بر ضد امام(ع) و به راه انداختن مقدمات جنگ جمل به همدستی عایشه به راه انداختند خودشان در قتل او شریک بودند در حالی که امام(ع) تا آنجا که ممکن بود از وی دفاع کرد.
- دیگر اینکه همه مردم از روی میل و اراده خود و بدون هیچگونه جبر و فشار با امام(ع) بیعت کردند و خلافت او را بر جامعه اسلامی پذیرا شدند.
- سوم اینکه با توجّه به فتنهای که طلحه و زبیر و عایشه به راه انداختند، بر همه اهل کوفه لازم است که برای یاری امام(ع) و خاموش کردن آتش فتنه به لشکر آن حضرت ملحق شوند[۲].
فرازی از نامه
... همانا که مردم بر او شوریدند؛ و تنها مردی از مهاجران بودم که خشنودیاش را فزونیدم و نکوهشش را اندک ساختم. طلحه و زبیر آسانترین رفتارشان با او ترساندن و مهربانانهترین کردارشان تندی بود و عایشه را که با او ناروا خشمی بود، گروهی را فرمود تا کشتندش و مردم نه از ناچاری و زور، بلکه با خرسندی و آزادانه بیعتم کردند![۳]
