ام حبیب
مقدمه
امحبیب یکی از همسران امام رضا(ع) بود که عمده منابع گزارشگر این ازدواج آن را دختر مأمون[۱] دانستهاند. خصیبی[۲] و مسعودی[۳] او را خواهر مأمون میدانند. برخی پژوهشگران نیز به این دلیل که مأمون در این تاریخ سی سال داشت و دختر او کوچک بود و با امام تفاوت سنی بسیاری حدود چهل سال داشت، نقل خصیبی و مسعودی را ترجیح دادهاند[۴]؛ ولی برخی دیگر به نشانههایی از قبیل نفوذ آسانتر به خانه امام(ع) و مراقبت بیشتر مأمون از امور ایشان این تفاوت سنی امام با دختر مأمون را پذیرفته و امحبیب را دختر مأمون دانستهاند[۵]. البته موضوع نفوذ در هر دو صورت امکانپذیر بود. منابع تاریخی از چگونگی تعامل امام رضا(ع) با امحبیب پس از ازدواج یادی نکردهاند و امام هم به فاصله کمی از این ازدواج در طوس به دستور مأمون[۶] مسموم شد و به شهادت رسید.
عمده منابع این ازدواج را به پیشنهاد مأمون دانستهاند[۷]؛ ولی مسعودی که در این نقل تنهاست، آن را به پیشنهاد امام و پذیرش مأمون دانسته است[۸]. اگر پیشنهاد مأمون بوده، باید دید انگیزه او برای آن چه بوده است. شاید بتوان تفسیرهای متفاوتی برای آن مطرح کرد: اول، هدف مأمون نفوذ به خانه امام رضا(ع) برای آگاهییابی از برنامه و کارها و تحرکات ایشان بود[۹]. دوم، انگیزه مأمون نزدیک شدن به امام بود تا روابط آنان از این راه تقویت شود[۱۰]. وانگهی چون قرار بود امام مدتی در خراسان اقامت کند، شرایط عادی میطلبید همسری نیز داشته باشد و چه بهتر که آن همسر دختر یا خواهر مأمون باشد تا مأمون به انتساب سببی با امام رضا(ع) مفتخر گردد. شاید بتوان گفت با لحاظ موقعیت و مقبولیت علمی، سیاسی و اجتماعی امام نزد عموم مردم هر دو احتمال درست است[۱۱].
منابع
پانویس
- ↑ ر.ک: شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا(ع)، ج۲، ص۱۴۷؛ ابنشهرآشوب، مناقب آل ابیطالب(ع)، ج۴، ص۳۶۷؛ سید محسن امین، اعیان الشیعه، ج۲، ص۲۳؛ ابنطولون، الأئمة الاثنا عشر، ص۹۷؛ قاضی نورالله تستری، احقاق الحق و ازهاق الباطل، ج۱۲، ص۳۸۶.
- ↑ حسین بن حمدان خصیبی، الهدایة الکبری، ص۲۸۰.
- ↑ علی بن حسین مسعودی، اثبات الوصیه، ص۲۱۲.
- ↑ حسین جاسم، تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم، ص۹۶.
- ↑ باقر شریفقرشی، حیاة الامام الرضا(ع)، ج۲، ص۳۰۸؛ سید جعفر مرتضی عاملی، الحیاة السیاسیة للامام الرضا(ع)، ص۲۰۹.
- ↑ احمد بن ابییعقوب یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۴۵۳؛ ابنحبان، کتاب الثقات، ج۸، ص۴۵۷؛ علی بن حسین ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ص۵۶۷؛ محمد بن محمد مفید، الارشاد، ج۲، ص۲۷۰.
- ↑ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۷، ص۱۴۵، حوادث سال ۲۰۲ق؛ علی بن حسین مسعودی، مروج الذهب، ج۴، ص۳۵؛ فضل بن حسن طبرسی، إعلام الوری بأعلام الهدی، ج۲، ص۸۶؛ ابنشهرآشوب، مناقب آل ابیطالب(ع)، ج۴، ص۳۹۷؛ سبط ابنجوزی، تذکرة الخواص، ص۳۵۱؛ ابنخلکان، وفیات الاعیان، ج۳، ص۲۶۹، ش۴۲۳.
- ↑ علی بن حسین مسعودی، اثبات الوصیه، ص۲۱۲.
- ↑ باقر شریف قرشی، حیاة الامام الرضا(ع)، ج۲، ص۳۰۸.
- ↑ باقر شریفقرشی، حیاة الامام الرضا(ع)، ج۲، ص۳۰۸.
- ↑ مقدسی، یدالله، سیره همسرداری امامان معصوم، ص ۱۹۹ ـ ۲۰۱.