جرم
مقدمه
جرم از دیدگاه شریعت، انجام یا ترک فعلی است که شریعت آن را تحریم کرده و برایش کیفر مقرر نموده و گاهی از آن تعبیر به اثم کرده است: وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَتَعَدَّ حُدُودَهُ يُدْخِلْهُ نَارًا خَالِدًا فِيهَا وَلَهُ عَذَابٌ مُهِينٌ [۱]البته جرم در قرآن کریم تعریف نشده؛ بلکه مصادیقی از اعمال مجرمانه ذکر گردیده که با گسترش جوامع انسانی، به قوانین بشری راه پیدا کرده و بر اساس قوانین جزا، جرم شناخته شدهاند. جرمانگاری فرایندی است که به موجب آن، قانونگذار با در نظر گرفتن هنجارها و ارزشهای اساسی جامعه و با تکیه بر مبانی مورد قبول خود، رفتارهایی را ممنوع نموده و برای آن ضمانت اجرایی کیفری تعیین میکند. تفکیک قرآن میان جرم و گناه به معنای لغوی و انعطافپذیری در تطبیق مصادیق، مهمترین رکن سازگاری با اصول عقلانی بوده است[۲]. لذا در این مدخل منظور آن دسته از کارهایی است که با آن در قرآن مبارزه شده و برای آن کیفری تعیین کرده است. این در حالی است که قرآن برای اموری ارزشگذاری کرده و حرکت نبوی در راستای حمایت از ارزشهای انسانی و مصالح اساسی جامعه، برای کاهش جرم با روش خاص خود بوده است. نکته دیگر در قرآن کریم، اصل بر جرمانگاری نیست؛ بلکه بر تربیت انسان با نگاهی خیرخواهانه و در فرایندی تربیتی و هدایتی و در نهایت به عنوان راه آخر مجازات تأکید میشود. با این توضیح که روش قرآن به دگرگونی در ارزشهایی از قبیل: کرامت انسانی، عدالت، حفظ جان و عرض افراد و مصالحی همچون: امنیت اجتماعی، اخلاقی و سلامت گردش اموال، بوجود آورده است. از سوی دیگر جرمانگاری قرآن هرچند در راستای تأمین سعادت اخروی به عنوان اصل و بر پایۀ رضایت خداوندی استوار بوده است، اما به آسایش مردم و ایجاد زمینه خاطر برای کسب معنویت و رشد در این دنیا را تمهید کرده است. بخشی از آیاتی که کلمه مجرم آمده، به معنای لغوی آن است و شامل گناهان بزرگ دینی است، اما نکته انتخاب آنها توجه به شکل ارائه نگرشی به تخلفات از فرامین الهی و انحراف است، لذا اعم از معنای جرم تعریف شده، میباشد[۳].
منابع
پانویس
- ↑ «و هر کس با خداوند و فرستاده او نافرمانی ورزد و از حدود او فراتر رود (خداوند) او را در آتشی در میآورد (که) جاودانه در آن است و او را عذابی خوارساز (در پیش) خواهد بود» سوره نساء، آیه ۱۴.
- ↑ حقوقدانان در تعریف جرم گفتهاند: جرم، امور ممنوعِ شرعی است که خداوند به وسیلة اجرای کیفر حد یا تعزیر، مردم را از ارتکاب آن باز میدارد. (فیض، علیرضا، مقارنه و تطبیق در حقوق جزای عمومی اسلام، ص ۷۴)
- ↑ سعیدیانفر و ایازی، فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم، ج۱، ص ۴۱۵.