حسن بن جهم شیبانی
این مدخل زیرشاخهٔ بحث راویان امام رضا است. حسن بن جهم شیبانی از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: حسن بن جهم شیبانی در معارف و سیره رضوی - حسن بن جهم شیبانی در تراجم و رجال - پرسش مرتبط نداردآشنایی اجمالی
حسن بن جهم بن بکیر بن اعین شیبانی زراری با کنیه ابو محمد، از راویان کوفی[۱] و از اصحاب امام کاظم و امام رضا(ع) بود[۲]. وی در طبقه ششم جای دارد[۳] و از آن دو بزرگوار روایت کرده است؛ با این تفاوت که روایتش از امام رضا(ع) بیشتر است. حسن بن جهم افزون بر امامان معصوم، از محدثانی همچون ابو الیقظان، منصور بن یونس، ابراهیم بن مهزم و جهم بن بکیر حدیث آموخته و روایت کرده است[۴]. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان حسن بن علی بن فضال، علی بن اسباط و محمد بن القاسم بن فضیل بن یسار میباشند[۵].
بزرگانی چون نجاشی و شیخ طوسی بر وثاقت وی تأکید کردهاند[۶] و علامه حلی او را در بخش یکم رجال خود نام برده[۷] و ابن داوود وی را ثقه و صحیح الحدیث دانسته است[۸]. ابو غالب زراری نوشته است: جد ما حسن بن جهم از خواص اصحاب امام رضا(ع) بود[۹]. همچنین بنابر حدیثی از امام رضا(ع) نقل شده که فرمود: ای ابا محمد، هیچیک از اصحابمان را نمیبینم که چون تو سخن بگوید و به راه تو برود[۱۰]. در سفارش دیگری نیز امام رضا(ع) به وی فرمودند: ای پسر جهم، هر کس با دین خدا مخالفت کند از او بیزاری جوی، هر کس که باشد و از هر قبیلهای که باشد[۱۱].
ایشان دارای یک اثر علمی معروف و مشهور[۱۲] بوده که نجاشی از آن با عنوان له کتاب [۱۳] و شیخ طوسی با عنوان له مسائل [۱۴] یاد کرده است[۱۵].
جستارهای وابسته
منابع
پانویس
- ↑ رسالة أبی غالب الزراری، ص۳۴ (مقدمه کتاب)، ص۱۱۸، ۱۱۹ و ۲۰۹-۲۱۰.
- ↑ رجال الطوسی، ص۳۳۴، ش۴۹۷۹: الحسن (الحسین) بن الجهم بن بکیر، ص۳۵۴، ش۵۲۴۸: الحسن بن الجهم الرازی و ص۳۵۵، ش۵۲۶۸: الحسین بن جهم الرازی؛ رجال البرقی، ص۴۹: الحسن بن جهم بن أعین.
- ↑ الموسوعة الرجالیه، ج۴، ص١٠٠.
- ↑ الکافی، ج۲، ص۴۲، (ح ۲)، ۸۶، (ح ۴) و ۶۲۱، (ح ۸)؛ ج۶، ص۴۱۹، ح۴؛ ج۷، ص۱۳۵، ح۳؛ الهدایة الکبری، ص۱۲۴؛ عیون أخبار الرضا(ع)، ج۲، ص۱۴۷، ح۱۸؛ تهذیب الأحکام، ج۳، ص۲۶۸، ح۷۶۵؛ ج۴، ص۳۱، ح۷۷؛ ج۷، ص۱۸۸، (ح ۸۳۲)، ۲۶۴، (ح ۱۱۴۲) و ۴۱۵، (ح ۱۶۶۱)؛ الأمالی (طوسی)، ص۲۱۴، ح۳۷۱.
- ↑ المحاسن، ج۱، ص۱۹۴، ح۱۲؛ ج۲، ص۶۰۲، ح۲۳؛ الکافی، ج۱، ص۲۵۹، (ح ۴) و ۳۲۱، (ح ۸)؛ ج۴، ص۱۷، ح۲؛ ج۵، ص۵۶۷، ح۵۰؛ ج۶، ص۴۲۳، ح۸؛ عیون أخبار الرضا(ع)، ج۱، ص۷، ح۳، ج۲، ص۲۴، (ح ۱) و ۲۳۵، (ح ۶)؛ تهذیب الأحکام، ج۱، ص۲۰۵، ح۵۹۶؛ ج۷، ص۲۶۴، ح۱۱۴۲.
- ↑ رجال النجاشی، ص۵۰، ش۱۰۹؛ رجال الطوسی، ص۳۳۴، ش۴۹۷۹.
- ↑ خلاصة الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۴۳، ش۳۰.
- ↑ ابن داود، الرجال، ص۱۰۴، ش۳۹۷: ثقة صحیح.
- ↑ رسالة أبی غالب الزراری، ص۱۱۵.
- ↑ کامل الزیارات، ص۳۵-۳۶، ح۸: حدثنی محمد بن أحمد بن علی بن یعقوب، عن علی بن الحسن بن علی بن فضال، عن أبیه، عن الحسن بن الجهم بن بکیر قال: ذکرت لأبی الحسن(ع).
اشکال: راوی حدیث، شخص حسن بن الجهم است و دلالتی بر جلالت وی ندارد، بلکه گونهای خودستایی به شمار میآید که امری ناپسند است.
جواب: این احتمال درباره حسن بن جهم که توثیق صریح دارد و از خاندان زراره و از خواص اصحاب امام رضا(ع) شمرده شده، منتفی است، از این رو علامه مامقانی پس از نقل روایت نوشته است: و هذا یدل علی نهایة جلالة الرجل و تقربه عند الرضا(ع)، و کون الراوی نفسه لا یقدح؛ بأن الشیعی لا یباهت إمامه، و لا ینسب إلیه ما لم یقل. (تنقیح المقال، ج۱۹، ص۴۵، ش۵۰۵۱). - ↑ عیون أخبار الرضا(ع)، ج۲، ص۲۳۵، ح۶.
- ↑ رسالة أبی غالب الزراری، ص۱۱۵: و له کتاب معروف.
- ↑ رجال النجاشی، ص۵۰، ش۱۰۹: له کتاب تختلف (یختلف) الروایات فیه؛ فمنها ما أخبرناه عدة من أصحابنا عن أبی الحسن بن داوود قال: حدثنا أبو علی محمد بن أحمد بن زکریا الکوفی المعروف بابن دبس قال: حدثنا أبی قال: حدثنا الحسن بن علی بن فضال، عن الحسن بن الجهم.
- ↑ الفهرست (طوسی)، ص۱۲۳، ش۱۶۳: له مسائل. أخبرنا بها ابن أبی جید، عن محمد بن الحسن بن الولید، عن الحسن بن متیل، عن الحسین بن علی بن یوسف، عن الحسن بن علی بن فضال، عن الحسن بن الجهم.
- ↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۶، ص۴۲۳-۴۳۰.