حکم بن سعید بن عاص اموی
آشنایی اجمالی
وی به بنوأمیة بن عبد شمس، از قبیله قریش نسب میبرد[۱]. پدرش ابو أحیحه سعید بن عاص (عاصی)، از اشراف قریش و از دشمنان پیامبر(ص) بود که مشرک از دنیا رفت[۲]. مادرش هند(صفیه) دختر مغیرة بن عبدالله بن عمر بن مخزوم است[۳].
ابن عساکر[۴] میگوید: حکم قبل از فتح مکه اسلام آورد. بر اساس روایتی که از او نقل شده، هنگامی که به حضور پیامبر(ص) رسید، آن حضرت پرسید نامت چیست؟ در پاسخ گفت: حکم؛ رسول خدا(ص) هم نامش را به عبدالله تغییر داد[۵]. از این رو، برخی منابع[۶] با عنوان عبدالله بن سعید از او یاد کردهاند. گفتنی است در سند این روایت عبید بن عبدالرحمن قرار دارد که بخاری[۷] در مورد آن مطمئن نیست. حکم از صحابه مشهور در مکه بود[۸] که به دستور رسول خدا(ص) مأمور شد تا به مردم مدینه نوشتن بیاموزد[۹] و نیز نماینده حضرت در بازار مدینه شد[۱۰]. چنان که منابع دیگری[۱۱] وی را کارگزار رسول خدا(ص) در قری عربیه[۱۲] دانستهاند. سعید بن عمرو بن سعید بن عاص راوی اوست[۱۳].
در مورد پایان زندگیاش اختلاف بسیار است؛ برخی گفتهاند در جنگ بدر به شهادت رسید[۱۴] اما این مطلب ثابت نشده[۱۵] و ابن اسحاق و موسی بن عقبه، وی را در شمار بدریها ذکر نکرده اند[۱۶]. ابن حجر[۱۷] در ادامه شرح حالش میافزاید؛ اینکه سعید بن عمرو از او به طور مستقیم حدیث شنیده(البته اگر روایت منقطع نباشد) گواه بر آن است که مرگ وی دیرتر از جنگ بدر رخ داده است. همچنین شاهد دیگری وجود دارد که شهادت وی را در بدر رد میکند و آن، گزارش بلاذری[۱۸] است که متن آن چنین است: «وقتی برادر حکم به نام عاص در جنگ بدر به دست مسلمانان به قتل رسید، فرزند کوچکی داشت که حکم سرپرستی او را به عهده گرفت. روزی رسول خدا(ص) حکم را با نوجوانی (پسربچه) دید، فرمود: این کیست؟ حکم:گفت برادرزاده ام هست. در این حال پیامبر(ص) دستی بر سر نوجوان کشید و لباسی بر او پوشانید». بنابراین، بعید است وی در جنگ بدر به شهادت رسیده باشد. افزون بر آنکه برخی گفتهاند وی بعدها به شام رفت و در آنجا سکنا گزید[۱۹]. اگرچه ابن اسحاق[۲۰] مصعب زبیری[۲۱]، بخاری[۲۲] و ابن عساکر[۲۳] وی را از شهیدان نبرد موته سال هشتم دانستهاند، ولی بیشتر منابع[۲۴] گفتهاند وی در جنگ یمامه (سال۱۲) کشته شد[۲۵]. از او نسلی باقی نماند[۲۶] ولی برادرانش خالد، عمرو و ابان در شمار صحابه هستند[۲۷].[۲۸]
جستارهای وابسته
- قریش (قبیله)
- ابو أحیحه سعید بن عاص (پدر)
- صفیه بنت مغیرة بن عبدالله بن عمر بن مخزوم (مادر)
- خالد بن سعید (برادر)
- عمرو بن سعید (برادر)
- ابان بن سعید (برادر)
منابع
پانویس
- ↑ ابن کلبی، جمهره النسب، ج۱، ص۳۵؛ معصب زبیری، نسب قریش، ص۱۷۴.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۳، ص۲۳۵.
- ↑ خلیفه بن خیاط، طبقات، ص۴۰؛ ابن حزم، جمهره انساب العرب، ص۸۰.
- ↑ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۲۹، ص۵۵.
- ↑ بخاری، التاریخ الکبیر، ج۲، ص۳۳۰؛ ابن ابی عاصم، ج۱، ص۳۸۹؛ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۷۱۴؛ ترمذی، سنن، ج۴، ص۲۱۳.
- ↑ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۶۷۱؛ ابن عبدالبر، ج۳، ص۵۲؛ ابن حجر، الاصابه، ج۴، ص۹۹.
- ↑ بخاری، تاریخ الکبیر، ج۲، ص۳۳۰.
- ↑ ابن حبان، مشاهیر علما الامصار، ص۶۱.
- ↑ مصعب بن عبدالله زبیری، ص۱۷۴؛ احمدی میانجی، ج۱، ص۱۴.
- ↑ خلیفه بن خیاط، تاریخ، ص۶۱-؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۲۹، ص۵۳.
- ↑ ابن حبیب، المحبر، ص۱۲۶؛ ابن حزم، جمهره انساب، ص۸۰.
- ↑ منطقههایی در سرزمین حجاز که از جمله آن خیبر، تبوک و فدک است؛ ر.ک: بکری، معجم ما استعجم، ج۳، ص۹۲۹.
- ↑ ابن ابیحاتم، الجرح التعدیل، ج۳، ص۱۱۷؛ ابن حبان، الثقات، ج۳، ص۸۵.
- ↑ طبرانی، المعجم الکبیر، ج۳، ص۲۱۴؛ ابن حزم، جمهره انساب العرب، ص۸۰.
- ↑ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۷۱۴.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۸۹.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۸۹.
- ↑ بلاذری، انساب، ج۶، ص۴۹.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۸۹.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۸۹.
- ↑ معصب زبیری، نسب قریش، ص۱۷۴.
- ↑ بخاری، التاریخ الکبیر، ج۱، ص۷۷.
- ↑ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۲۹، ص۵۳.
- ↑ ر.ک: ذهبی، تجرید اسما صحابه، ج۱، ص۳۱۵.
- ↑ خلیفه بن خیاط، التاریخ، ص۷۳؛ بلاذری، فتوح البلدان قاهره، ج۱، ص۱۰۹؛ ذهبی، تاریخ، ج۳، ص۶۳.
- ↑ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۴۶.
- ↑ ر.ک: مدخلهای مربوط.
- ↑ بانشی، رحمتالله، مقاله «حکم بن سعید بن عاص»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۹۹-۱۰۰.