مقتل الحسین - ابیمخنف (کتاب)
مقتل الحسین، کتابی است که با زبان عربی به بررسی موضوع گزارش واقعۀ عاشورا و شهادت امام حسین میپردازد. پدیدآورندهٔ این اثر لوط بن یحیی بن سعید بن مخنف کوفی معروف به ابیمخنف است و انتشارات مکتبة الألفین انتشار آن را به عهده داشته است.[۱]
مقتل الحسین | |
---|---|
![]() | |
زبان | فارسی |
نویسنده | لوط بن یحیی بن سعید بن مخنف کوفی معروف به ابیمخنف |
مذهب | شیعه |
ناشر | انتشارات مکتبة الألفین |
محل نشر | کویت |
سال نشر | ۱۴۰۸ ق، ۱۳۶۷ ش |
تعداد صفحه | ۲۳۲ |
شابک | |
دربارهٔ کتاب
ابیمخنف لوط بن یحیی بن سعید بن مخنف کوفی، از مورخان مورد اعتماد و از اصحاب امام صادق (ع) است. او به احتمال فراوان، شیعه و البته مقبول مورخان فریقَین است و از اینرو، تاریخنگاران و سیرهنویسان متعددی از کتاب او درباره قیام امام حسین (ع) نقل کردهاند. از این میان میتوان به: محمد بن عمر واقدی، ابن قُتَیبه در الإمامة و السیاسة، محمد بن جریر طبری در تاریخش، ابن عبد ربه در العقد الفرید، علی بن حسین مسعودی در مروج الذهب و معادن الجوهر و أخبار الزمان، شیخ مفید در الإرشاد و نیز النصرة فی حرب البصرة، شهرستانی در الملل و النحل، خوارزمی در مقتل الحسین (ع) و در آخرین حلقهها به ابن عساکر[۲] در تاریخ دمشق، ابن اثیر در الکامل، سبط ابن جوزی در تذکرة الخواص و ابو الفدا در المختصر فی أخبار البشر اشاره کرد[۳].
سوگمندانه باید گفت اصل کتاب ابو مخنف، مفقود است و ما تنها میتوانیم از جمعآوری گزارشهای این مورخان، به بخشی از کتاب او دست یابیم. در دوره معاصر، افراد متعددی از جمله آقایان: محمد باقر محمودی، حسن غفاری و محمد هادی یوسفی غروی به این کار همت گماشته و بخشهایی از کتاب ابو مخنف را که طبری و دیگران در آثار خود گزارش کردهاند گرد آورده و با نامهای: عبرات المصطفین فی مقتل الحسین (ع) و وقعة الطف منتشر ساختهاند[۴].
پیش از این گردآوریها، کتابی ناشناخته به نام «مقتل أبی مخنف» ـ که ما از آن، با عنوان مقتل الحسین (ع) المنسوب إلی أبی مخنف یاد کردهایم و میکنیم ـ منتشر شده است که نه تنها دلیلی بر صحت انتساب آن به ابو مخنف در دست نیست، بلکه تفاوت فراوان و آشکار مطالب آن با نقل طبری از ابو مخنف، قرینه نادرستیِ این انتساب است. دلیل دیگر، وجود برخی مطالب موهن نسبت به شخصیت بزرگوار امام حسین (ع) در این کتاب است که تألیف یافتن آن توسط نویسندهای مشهور و موثق همچون ابو مخنف را بعید مینماید. جالب توجه آنکه میان این کتاب چاپ شده ناشناخته با متن برخی نسخههای خطیِ آن تفاوتِ بیش از حد متعارفی به چشم میخورد و زمینه اعتماد به آن را از میان میبرد[۵].
متأسفانه نیاز به مقتل أبی مخنف، موجب شده بسیاری به همین نسخه رایج روی آورند و بیشتر مطالب آن را نادانسته به ابو مخنف نسبت دهند. گفتنی است که در دو سده اخیر بسیاری از محدثان، مورخان و کتاب شناسان پس از تأیید شخصیت ابو مخنف و کتاب اصلی او کتاب کنونی متداول و در دسترسِ مقتل أبی مخنف را بیاعتبار و غیر قابل استناد دانستهاند. از این میان میتوان به محدث نوری[۶]، میرزا محمد ارباب قمی[۷]، حاج شیخ عباس قمی[۸]، سید عبدالحسین شرف الدین[۹]، سید حسن امین[۱۰] و شهید سید محمد علی قاضی طباطبایی[۱۱] اشاره کرد[۱۲][۱۳]
فهرست کتاب
در این مورد اطلاعاتی در دست نیست.
دربارهٔ پدیدآورنده
طرحهای دیگر جلد کتاب
پانویس
- ↑ وبگاه حدیث نت
- ↑ ابن عساکر، بسیار کم از ابو مخنف نقل میکند؛ ولی در بخش معرفی زینب دختر امام حسین (ع)، تصریح میکند که کتاب ابو مخنف را خوانده است (ر. ک: تاریخ دمشق، ج۶۹، ص۱۶۸).
- ↑ ر. ک: وقعة الطف، ص۹ (مقدمه).
- ↑ گفتنی است: ابو علی محمد بن محمد بَلعمی (م ۳۶۳ق)، وزیر سامانیان، ترجمهای آزاد (با افزودههای تاریخی) از تاریخ الطبری انجام داده که به تاریخ بلعمی مشهور است و بخشی از آن، با عنوان: قیام سید الشهدا حسین بن علی (ع) و خونخواهی مختار به روایت طبری و انشای ابو علی بلعمی، به کوشش محمد سَرور مولایی، گزینش و منتشر شده است (ر. ک: کتابشناسی تاریخی امام حسین (ع)، ص۷۴).
- ↑ این کتاب (مقتل أبی مخنف) در آخر بحار الأنوار به چاپ رسیده است؛ اما نسخهای خطی از آن (به تاریخ کتابت ۱۱۳۰ق) نیز در کتاب خانه دار الحدیث نگاهداری میشود که برخی اضافاتِ فاحش نسخه چاپی متداول، مانند: سند کتاب (ص ۲۵) و روایت از کلینی (ص ۱۲) - که موجب بیاعتباری متن چاپی شدهاند - را ندارد (ر. ک: فهرست نسخههای خطی کتابخانه تخصصی مرکز تحقیقات دارالحدیث، ج۱، ص۱۲۹؛ فهرستگان نسخههای خطی حدیث و علوم حدیث شیعه، ج۵، ص۵۴۰).
- ↑ لولؤ و مرجان، ص۲۳۶.
- ↑ أربعین حسینیه، ص۹.
- ↑ نفس المهموم، ص۹؛ الکنی و الألقاب، ج۱، ص۱۵۵؛ هدیة الأحباب، ص۴۵.
- ↑ مؤلفو الشیعة فی صدر الإسلام، ص۴۱.
- ↑ مستدرکات أعیان الشیعه، ج۶، ص۲۵۵.
- ↑ تحقیق درباره اولْ اربعین حضرت سید الشهدا (ع)، ص۶۰ و ۷۶ و ۲۱۹ و۲۲۱ و ۲۲۲.
- ↑ برای آگاهی بیشتر درباره این کتاب و دیگر منابع مرتبط، ر. ک: کتابشناسی تاریخی امام حسین (ع)، ص۷۰؛ عاشورا - عزاداری - تحریفات، ص۳۹۲ و ۳۹۵ و ۳۹۷.
- ↑ محمدی ریشهری، محمد، گزیده دانشنامه امام حسین، ص:۳۳ -۳۵.