آثار و برکات وجودی امام مهدی چیست؟ (پرسش)
آثار و برکات وجودی امام مهدی چیست؟ | |
---|---|
![]() | |
موضوع اصلی | بانک جامع پرسش و پاسخ مهدویت |
مدخل اصلی | مهدویت |
تعداد پاسخ | ۱ پاسخ |
آثار و برکات وجودی امام مهدی چیست؟ یکی از پرسشهای مرتبط به بحث مهدویت است که میتوان با عبارتهای متفاوتی مطرح کرد. در ذیل، پاسخ به این پرسش را بیابید. تلاش بر این است که پاسخها و دیدگاههای متفرقه این پرسش، در یک پاسخ جامع اجمالی تدوین گردد. پرسشهای وابسته به این سؤال در انتهای صفحه قرار دارند.
پاسخ نخست
![](https://commons.imamatpedia.com/w/images/thumb/2/22/11538.jpg/100px-11538.jpg)
حجت الاسلام و المسلمین محمد علی رضایی اصفهانی، در کتاب «مهدویت» در اینباره گفته است:
«حضرت مهدی (ع) در تاریخ پانزدهم شعبان سال ۲۵۵ هجری قمری در شهر سامرا به دنیا آمدند. و تنها امامی هستند که در عراق متولد شدند چرا که یازده امام دیگر همگی در مکه یا مدینه متولد شدند. پدر بزرگوار ایشان امام حسن عسکری (ع) و مادر گرامیشان حضرت نرگس خاتون میباشد. از آنجا که، دشمنان زیادی داشتند و حتی درصدد قتل ایشان بودند حتی تولد ایشان همچون تولد حضرت موسی به صورت مخفی بود و به جز معدودی از شیعیان، دیگران نمیتوانستند ایشان را زیارت کنند. تا اینکه در سال ۲۶۰ هجری پدر بزرگوارشان به شهادت رسیدند و در پنجسالگی قامت ایشان به ردای امامت و ولایت آراسته شد. اما به خواست خداوند متعال به کنارهگیری از اجتماع مأمور شدند و تا سال ۳۲۹ در غیبت صغری به سر میبردند. در این مدت شیعیان و دوستان ایشان از طریق ۴ نائب خاصی که خود حضرت معرفی کرده بودند با حضرت در ارتباط بودند و مشکلات و سؤالات خود را مطرح میکردند. تا اینکه نوبت به غیبت کبری رسید. و از طریق آخرین نائب خود اعلان کردند که پس از ایشان نائب خاصی در بین مردم ندارند و مردم در مشکلات و حوادثی که برایشان پیش میآید به نایبان عام یعنی فقیهان جامعالشرایط مراجعه کنند. و غیبت کبری برای مدت طولانی، همچون ابر بر خورشید جمال حضرتش افتاد و از این پس ناچاریم از پس ابر، از خورشید وجودش استفاده کنیم.
- آثار و برکات وجودی امام زمان چیست؟
احادیث فراوانی از پیامبر اکرم و ائمه (ع) در پاسخ این گونه پرسشها حکایت شده که در اینجا به عنوان نمونه حدیثی را از امام سجاد (ع) که بیانگر پارهای از برکات وجودی امام (ع) است، ذکر میکنیم:
سلیمان از امام صادق (ع) و آن حضرت از پدر بزرگوارش امام باقر (ع) و آن حضرت از امام زین العابدین (ع) حکایت میکند:
"ما (اهل بیت پیامبر (ص)) پیشوایان امت اسلام، حجتهای خدا بر جهانیان، آقای اهل ایمان، پیشوای روسفیدان و سرپرست مؤمنانیم. ما امان برای اهل زمین هستیم، همچنان که ستارگان برای اهل آسمان امان هستند. خدا به واسطه ما آسمان را بر فراز زمین نگاه داشته و اهل زمین را از هلاکت نجات بخشیده است. به واسطه ما باران میبارد و رحمت خدا منتشر میشود و زمین برکاتش را بیرون میآورد و اگر در هر عصر و زمانی، امامی از ما اهل بیت، در زمین نبود زمین اهلش را فرو میبرد و هلاک میکرد."[۱]
سپس فرمودند: "از هنگام خلقت آدم تا قیامت، زمین از حجت خدا خالی نبوده و نخواهد بود؛ خواه حجتش در میان مردم آشکار و معروف باشد یا غایب و ناپیدا. و اگر آن حجت نبود خدا در زمین عبادت نمیگردید." سلیمان میگوید: از امام صادق (ع) پرسیدم! مردم در زمان غیبت چگونه از امام غایب بهرهمند میشوند؟! آن حضرت فرمود: "همچنان که از خورشید هنگامی که در پشت ابرها است، بهرهمند میگردند".
توضیح: بیان امام (ع) در این حدیث، به سه بخش عمده تقسیم میشود:
بخش اول: در مورد موقعیت ائمه (ع) از جهت مقام و منصب الهی است که پیشوایان راستین اسلام پس از پیامبر گرامی حجتهای خدا بر تمام عالمیان و سید و آقای اهل ایمان هستند که به فرمان خدای سبحان به وسیله پیامبر اکرم (ص) به جامعه اسلامی معرّفی شدند و برای هدایت و رهبری همه انسانها در همه زمانها تعیین گردیدند.
بخش دوم: پارهای از برکات وجودی ائمه اطهار (ع) بیان شده است که اختصاص به زمان حضور امام (ع) ندارد. زیرا آثار و برکات آن حضرت چنان گسترده است که شامل زمان حضور و غیبت میشود.
بخش سوم: در این بخش به چند نکته اساسی اشاره شده است:
- خالی نبودن زمین از حجت خدا، یک سنّت الهی است که از زمان حضرت آدم (ع) تا قیامت جریان دارد.
- اگر امامی از اهل بیت پیامبر (ص) در زمین نباشد، زمین اهلش را نابود میکند.
- عبادت خدا در زمین، به وجود حجّت خدا بستگی دارد.
- در کلام حضرت به بهرهمند شدن مردم از وجود امام (ع) در ایام غیبت تصریح شده است.
ما هنگامی میتوانیم منظور کلام جامع و بلند امام سجاد (ع) را خوب درک کنیم که نسبت به خداوند متعال و اهداف وی از آفرینش انسانها و سایر موجودات، شناخت صحیح داشته باشیم. زیرا شناخت صحیح خداوند متعال است که به انسان امکان شناخت پیامبر و امامان را میدهد.
از اینرو سفارش شده: به هنگام دعا و کمک خواستن از خداوند چنین بگوییم: "اللَّهُمَّ عَرِّفْنِي نَفْسَكَ فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِي نَفْسَكَ لَمْ أَعْرِفْ نَبِيَّكَ اللَّهُمَّ عَرِّفْنِي رَسُولَكَ فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِي رَسُولَكَ لَمْ أَعْرِفْ حُجَّتَكَ اللَّهُمَّ عَرِّفْنِي حُجَّتَكَ فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِي حُجَّتَكَ ضَلَلْتُ عَنْ دِينِي"[۲]
در توضیح این دعا باید گفت: معرفت خداوند متعال دارای مراتب و درجاتی است که انسان میتواند تا حدّی در پرتو نور "فطرت" و "عقل" به آن دست یابد؛ لکن معرفت صحیح و برتر و کامل را، باید به کمک پیامبران الهی و جانشینان راستین آنان، ـ بیانگران معارف دینی ـ به دست آورد.
- وجود امام (ع) موجب آرامش اهل زمین
اگر شناخت صحیح نسبت به خداوند متعال از راه نزول وحی به وسیله امام بعد از پیامبر انجام گیرد، به خوبی روشن میشود که وجود امام معصوم در میان جامعه بشری از جهات گوناگون "موجب آرامش و امنیت" برای ساکنان زمین است. اینک به برخی از آن جهات اشاره میکنیم:
۱. امنیت فکری و روحی: امام (ع) بر اساس این که مسئولیت هدایت و ارشاد جامعه را بر عهده دارد، از مرزهای اعتقادی و فکری جامعه اسلامی نگهبانی میکند تا مورد هجوم افکار غلط و اعتقادات منحرف دشمنان خدا واقع نشود. در پرتو هدایت و ارشاد حجت خداست که انحرافات فکری و عقیدتی که موجب تزلزل فکری و روحی جامعه است، از بین رفته و "امنیت فکری و روحی" به وجود میآید.
۲. به دست گرفتن زمام امور جامعه: مسئولیت دیگر امام سرپرستی امور جامعه است که در صورت فراهم شدن شرایط و امکانات کافی، امام، زمام امور را به دست گرفته و قسط و عدالت همگانی را جایگزین بیعدالتیها مینماید زیرا بیعدالتیهاست که نظم و آرامش فردی و اجتماعی را بر هم میزند؛ در نتیجه اهل زمین از آرامش و ثبات برخوردار میگردند.
اگر میبینیم که امام از تصرف ظاهری در اداره امور جهان خودداری میکند، به خاطر عدم وجود شرایط و مقدمات لازم است و خودداری از تصرف ظاهری در امور، چیزی نیست که منحصر به حضرت حجت (ع) باشد، بلکه امامان پیشین نیز چنین بودند، چنانکه حضرت امیرالمؤمنین (ع) بیش از بیست و پنج سال در امور اجرایی دخالت و تصرف نکردند؛ در حالی که از اولین لحظه ارتحال پیامبر گرامی اسلام از طرف خدا و پیامبر نیز به مقام ولایت و امامت بر مردم انتخاب شده بودند، و واجد تمام شرایط زعامت و سرپرستی مردم بودند ولی به خاطر کوتاهی و سهلانگاری عدهای و کارشکنی عدهای دیگر جامعه اسلامی از برکات وجود امام و رهبری معصوم محروم ماند.
اگر امروز اجتماع ما از برکات تصرف مستقیم امام و حجت خدا محروم است، نه تنها مربوط به کوتاهی مسلمین صدر اسلام بلکه به خاطر غفلتهای جامعه خود ما نیز میباشد.
امید است روزی فرا رسد که جامعه اسلامی و مردم جهان به این حقیقت پی ببرند که برای دست یافتن به عالیترین مدارج تکامل انسانی، ناگزیرند از انسانی کامل و معصوم که واجد تمام شرایط رهبری در ابعاد مختلف زندگی انسان است، اطاعت و پیروی کنند؛ در این صورت است که زمینه و شرایط برای تصرف مستقیم حجت و ولیّ خدا فراهم میگردد و امام، با اذن خداوند متعال ظاهر میشود و ظلم و بیداد را از بین میببرد، و زمین را از عدل وقسط پر میکند. چنانکه امیرالمؤمنین (ع) پس از بیست و پنج سال کنارهگیری از تصرف در امور مسلمانان، بعد از فراهم شدن شرایط، رسماً زمام امور را به دست گرفت و موفق گردید که در این مدّت کوتاهِ زعامت و رهبری خود، نمونهای کامل از حکومت قرآنی و اسلامی را برای همهی مسلمانان و انسانهای جهان در طول تاریخ ترسیم کند.
محقق طوسی در این باره مینویسد: "وجوده لطف وتصرّفه لطف آخر وعدمه منّا"[۳]؛ "وجود امام لطف است و تصرف و سرپرستی امام لطف دیگر است".
امّا اگر مردم از این لطف دوم برخوردار نیستند و امام در امور اجرایی به ظاهر تصرّف نمیکند، به خاطر سهل انگاری و کوتاهی خود آنهاست. از این رو لازم است امت اسلام از خواب غفلت بیدار شوند و مقدّمات حضور امام معصوم را در میان خود، به وجود آورند تا از برکات کامل الهی برخوردار گردند.
- وجود امام، منشأ خیر و برکت
با توجه به آیات و روایات، وجود افراد مؤمن در بین مردم، منشأ خیر و برکت و موجب نزول باران و جلب منافع و دفع بسیاری از بلاها و خطرها از جامعه است، چنانچه در تفسیر آیه ۲۵۱ سوره بقره وَلَوْلاَ دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَّفَسَدَتِ الأَرْضُ وَلَكِنَّ اللَّهَ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْعَالَمِينَ
از امام صادق (ع) حکایت شده: "إِنَّ اللَّهَ لَيَدْفَعُ بِمَنْ يُصَلِّي مِنْ شِيعَتِنَا عَمَّنْ لَا يُصَلِّي مِنْ شِيعَتِنَا وَ لَوْ أَجْمَعُوا عَلَى تَرْكِ الصَّلَاةِ لَهَلَكُوا"؛ به درستی که خداوند به واسطه نمازگزاران شیعه، بلا را از کسانی که نماز نمیخوانند، دفع میکند. زیرا اگر همه شیعیان نماز را ترک کنند، هلاک میگردند[۴]. آنگاه حضرت نسبت به سایر احکام، مانند پرداخت زکات و حج گزاردن همین مطلب را میفرماید.
وقتی وجود افراد مؤمن در اجتماع، چنین برکتی را به همراه داشته باشد، معلوم است که برکات وجود امام معصوم که ولیّ و حجّت خدا بر مردم است، به مراتب بیشتر خواهد بود. زیرا امام و حجت خدا واسطه رسیدن فیض و برکت خداوند متعال به مردم و برطرف کننده بلاها از آنان است.
- امدادهای غیبی امام زمان (ع)
روایاتی که از پیامبر اکرم و ائمه اطهار (ع) درباره غیبت حضرت مهدی (ع) رسیده، امکان بهرهمندی از وجود آن حضرت را در عصر غیبت، مانند بهرهمندی از نور خورشید، هنگامی که در پشت ابرها نهان است، دانسته است[۵] که این بهرهمندی گاهی به شکل امدادهای غیبی از حضرت صادر میشود. از جمله امدادهای غیبی حضرت به جامعه شیعه، عنایت خاصّ آن بزرگوار به شیعیان است چنانکه در توقیعی از آن حضرت برای شیخ مفید، چنین آمده است: "إِنَّا غَيْرُ مُهْمِلِينَ لِمُرَاعَاتِكُمْ وَ لَا نَاسِينَ لِذِكْرِكُمْ وَ لَوْ لَا ذَلِكَ لَنَزَلَ بِكُمُ اللَّأْوَاءُ وَ اصْطَلَمَكُمُ الْأَعْدَاءُ"[۶]؛ "ما امور شما را رها نمیگذاریم و همیشه شما را مراعات مینماییم و به یاد شما هستیم و گر نه، دشواریها و گرفتاریها بر شما فرو میریخت و دشمنان، شما را لگدمال میکردند!" از این جملات محبّتآمیز حضرت استفاده میشود که پیوسته امدادهایی پر برکت از جانب آن بزرگوار به ما میرسد.
- نتیجهگیری
با توجه به آنچه گذشت آثار وجودی امام زمان (ع) را میتوان در دو بخش آثار تکوینی و تشریعی[۷] برشمرد که به نمونههایی از آنها اشاره میشود:
۱. آثار تکوینی
- واسطه فیض.
- نفوذ روحانی و امدادهای غیبی.
۲. آثار تشریعی
- پاسداری از دین.
- امید بخشی.
- تصرف امام در کارها (به واسطه نائبان خاص و عام).»[۸].
پانویس
- ↑ "نَحْنُ أَئِمَّةُ الْمُسْلِمِينَ وَ حُجَجُ اللَّهِ عَلَى الْعَالَمِينَ وَ سَادَةُ الْمُؤْمِنِينَ وَ قَادَةُ الْغُرِّ الْمُحَجَّلِينَ وَ مَوَالِي الْمُؤْمِنِينَ وَ نَحْنُ أَمَانٌ لِأَهْلِ الْأَرْضِ كَمَا أَنَّ النُّجُومَ أَمَانٌ لِأَهْلِ السَّمَاءِ وَ نَحْنُ الَّذِينَ بِنَا يُمْسِكُ اللَّهُ السَّماءَ أَنْ تَقَعَ عَلَى الْأَرْضِ إِلَّا بِإِذْنِهِ وَ بِنَا يُمْسِكُ الْأَرْضَ أَنْ تَمِيدَ بِأَهْلِهَا وَ بِنَا يُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَ تُنْشَرُ الرَّحْمَةُ وَ تَخْرُجُ بَرَكَاتُ الْأَرْضِ وَ لَوْ لَا مَا فِي الْأَرْضِ مِنَّا لَسَاخَتْ بِأَهْلِهَا ثُمَّ قَالَ وَ لَمْ تَخْلُ الْأَرْضُ مُنْذُ خَلَقَ اللَّهُ آدَمَ مِنْ حُجَّةٍ لِلَّهِ فِيهَا ظَاهِرٍ مَشْهُورٍ أَوْ غَائِبٍ مَسْتُورٍ وَ لَا تَخْلُو إِلَى أَنْ تَقُومَ السَّاعَةُ مِنْ حُجَّةٍ لِلَّهِ فِيهَا وَ لَوْ لَا ذَلِكَ لَمْ يُعْبَدِ اللَّهُ قَالَ سُلَيْمَانُ فَقُلْتُ لِلصَّادِقِ (ع) فَكَيْفَ يَنْتَفِعُ النَّاسُ بِالْحُجَّةِ الْغَائِبِ الْمَسْتُورِ قَالَ كَمَا يَنْتَفِعُونَ بِالشَّمْسِ إِذَا سَتَرَهَا السَّحَابُ"؛ کمال الدین، ص ۲۰۷، ح ۲۲.
- ↑ "خداوندا! خودت را به من بشناسان، زیرا اگر خودت را به من نشناسانى پیامبرت را نخواهم شناخت؛ خداوندا! فرستادهات را به من بشناسان، زیرا اگر فرستادهات را به من معرّفى ننمایی، حجّت تو را نخواهم شناخت؛ خداوندا! حجّت خود را به من بشناسان، زیرا اگر حجّتت را به من نشناسانى، از دینم من، حرف خواهم گشت!"؛ اصول کافی، ج ۱، ص ۳۳۷، ح ۵.
- ↑ کشف المراد فی شرح، تجرید الاعتقاد، ص ۲۸۵.
- ↑ اصول کافی، ج ۲، ص ۴۵۱.
- ↑ کمال الدین، ص ۲۵۳ و ۴۸۴.
- ↑ احتجاج طبرسی، ج ۲، ص ۵۹۸.
- ↑ فایده تکوینی: به آن فایدهای گفته میشود که شناخت و عدم شناخت در بهرهمندی از نعمت وجود امام دخالت ندارد. مثلاً برخورداری انسان از نعمت، حیات، آب زمین، هوا و..، نیازمند معرفت امام نیست و مسلمان و کافر همه بهرهمند میشوند. هرچند شناخت تأثیر خود را دارد. فایده تشریعی: در این فایده معرفت به امام در بهرهمندی از وجود امام دخالت مستقیم دارد یعنی هر چه انسان نسبت به امام معرفت و محبت بیشتری داشته باشد و بیشتر تسلیم او باشد از وجود ایشان بیشتر بهرهمند میشود. (ر.ک: آفتاب در غربت، انتشارات میقات، ص ۱۱۵)
- ↑ رضایی اصفهانی، محمد علی، مهدویت، ص ۲۶-۳۳.