آزادی همسر در محیط خانه
مقدمه
آزاد گذاشتن همسران در محیط منزل در استفاده دلخواه از لوازم معیشتی مربوط به خود و آمادهسازی عرصه برای بهرهگیری آنان از اموال شخصی خود در آن محیط از موارد تأمین نیازهای عاطفی در مقام عمل است؛ از اینرو امامان(ع) همسران خود را در این عرصه آزاد میگذاشتند و آنان هم گاهی برای مسکن خود ابزار معیشتی مناسب و غیر تجملاتی که مناسب شأن و جایگاه امام باشد، تهیه میکردند و در اتاقهای مخصوص به خود به تناسب استفاده میکردند و امامان(ع) نیز در فرصتی که به اتاق آنان میرفتند از آنها بهره میگرفتند؛ مانند استفاده سیدالشهدا(ع)[۱] و امام باقر(ع)[۲] از فرش مناسب، پشتی، ملافه رنگی و تصویردار تهیه شده از سوی همسران آنان.
در موردی نیز درباره امام باقر(ع) آمده است که حکم بن عتیبه (۵۰-۱۱۵ق)[۳] نزد آن حضرت رفت و امام را در خانه همسرش در حال استفاده از لباس رنگی و فرش تصویرداری که مال همسرش بود، مشاهده کرد و گفت این وضعیت نزد ما برای جوانان است. امام در پاسخ ضمن بیان جایز بودن بهرهگیری از حلال الهی در توضیح سیره خود، احترام به خواست نوعروس و برآوردن انتظارات او را مطرح کرد[۴].
البته میتوان در کنار احترام به خواست همسران و آزاد گذاشتن آنان در بهرهگیری از نوع پوشاک و فرش تصویردار، مبارزه با سنتهای غلط و خرافهپرستی را از عوامل تأثیرگذار در این بهرهگیری امامان دانست؛ برای نمونه در روایاتی که برخی از آنها سند معتبر دارند، آمده که امام سجاد(ع) و امام باقر(ع) بر فرش تصویرداری که بیگانگان تصویرش را تعظیم میکردند، مینشستند تا از تأثیر فرهنگ بیگانه در محیط اسلامی پیشگیری کنند[۵].
نمونه دیگر در استفاده از ابزار تزئینی در محیط منزل بهرهگیری از ابزار زیبایی از قبیل انگشترهای متنوع، دستبندها، گردنبندها و خلخالهای طلا، نقره و مانند آن در جهت آراستگی، نشاط و شادابی است و در ایجاد شادابی و آرامش روحی زنان تأثیر فراوان دارد که در سیره همسرداری امامان(ع) نیز مشاهده میشود. به نقل صحیح[۶] کلینی، امام صادق(ع) فرمود: «پدرم امام باقر و جدم امام سجاد(ع) برای زنان و دختران زیورهایی از طلا و نقره تهیه میکردند»[۷] تا در محیط خانه از آن بهره بگیرند، نه در برابر دیدگان نامحرم؛ زیرا ممنوعیت بهرهگیری از آن نزد نامحرم امری روشن است که در قرآن[۸] و روایات[۹] بیان شده است؛ چنانکه امام صادق(ع) افزودند: «بر زن روا نیست نزد نامحرم لباسش بر اندامش چسبیده و حجم بدنش نمایان باشد»[۱۰]. امام به منطوق این سخن با تأکید بر رعایت عفاف بهرهگیری زنان از هرگونه زینت نزد نامحرمان را ممنوع دانسته و به مفهوم آن این بهرهگیری را به دور از چشم نامحرم روا دانسته است[۱۱].
منابع
پانویس
- ↑ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۶، ص۴۷۶.
- ↑ احمد بن محمد بن خالد برقی، المحاسن، ج۲، ص۶۲۱، ح۶۱؛ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۶، ص۴۴۷، ح۱ و ۷؛ ص۴۴۸-۴۴۹، ح۱۳.
- ↑ حکم بن عتیبه از فقیهان تابعی و اصحاب حدیث و صاحب مذهب بود که پیروانی داشت و شیعه زیدی مذهب بود و با امام باقر(ع) و شاگردانش نیز رفت و آمد داشت (حسین عزیزی، پرویز رستگار و یوسف بیات، راویان مشترک فریقین، ج۱، ص۲۵۱-۲۵۴).
- ↑ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۶، ص۴۴۷، ح۱ و ۳ («... فَأَمَّا هَذَا الْبَيْتُ الَّذِي تَرَى فَهُوَ بَيْتُ الْمَرْأَةِ وَ أَنَا قَرِيبُ الْعَهْدِ بِالْعُرْسِ وَ بَيْتِي الْبَيْتُ الَّذِي تَعْرِفُ»). محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۶، ص۴۴۷ («... رَأَيْتُ عَلَى أَبِي جَعْفَرٍ(ع) ثَوْباً مُعَصْفَراً فَقَالَ: إِنِّي تَزَوَّجْتُ امْرَأَةً مِنْ قُرَيْشٍ») (سند این روایت معتبر است).
- ↑ محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۵، ص۳۰۸، ح۶۶۲۵ («... الْأَعَاجِمُ تُعَظِّمُهُ وَ إِنَّا لَنَمْتَهِنُهُ»). محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۵، ص۳۱۰، ح۶۶۲۸ و ۶۶۳۲ («... أَرَدْتُ أَنْ أُهِينَهُ»).
- ↑ محمدباقر مجلسی، مرآة العقول، ج۲۲، ص۳۶۳.
- ↑ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۶، ص۴۷۵، ح۱ و ۲؛ ابوحنیفه نعمان بن محمد مغربی، دعائم الإسلام، ج۲، ص۱۶۳، ح۵۸۴ («... يُحَلِّي وُلْدَهُ وَ نِسَاءَهُ بِالذَّهَبِ وَ الْفِضَّةِ»).
- ↑ ﴿وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا﴾ «و زیور خود را آشکار نگردانند مگر آنچه از آن، که خود پیداست» سوره نور، آیه ۳۱.
- ↑ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۵، ص۵۲۱، ح۳ («... فِي قَوْلِ اللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى: ﴿إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا﴾ قَالَ: الزِّينَةُ الظَّاهِرَةُ الْكُحْلُ وَ الْخَاتَمُ»).
- ↑ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۵، ص۵۱۹، ح۳ («... لَا يَنْبَغِي لِلْمَرْأَةِ أَنْ تُجَمِّرَ ثَوْبَهَا إِذَا خَرَجَتْ مِنْ بَيْتِهَا»).
- ↑ مقدسی، یدالله، سیره همسرداری امامان معصوم، ص ۲۷۸.