أخبار الدولة العباسیة (کتاب)
أخبار الدولة العباسیة کتابی است که با زبان عربی به بررسی پیدایش دعوت عباسی و شکلگیری دولت آنها میپردازد. این مجموعه به کوشش عبدالعزیز دوری و عبدالجبار مطلبی به چاپ رسیده و انتشارات دار الطليعة للطباعة و النشر نشر آن را به عهده داشته است.[۱]
| أخبار الدولة العباسیة | |
|---|---|
 | |
| زبان | عربی |
| نویسنده | ناشناخته |
| تحقیق یا تدوین | |
| موضوع | |
| ناشر | انتشارات دار الطليعة للطباعة و النشر |
| محل نشر | بیروت، لبنان |
| سال نشر | 1971 م، ۱۳۵۰ ش |
| تعداد صفحه | ۴۸۶ |
دربارهٔ کتاب
یکی از آثار با ارزش تاریخی از قرن سوم کتاب اخبار الدولة العباسیه است. این اثر که نسخه منحصر آن برجای مانده به دلیل ناقص بودن صفحات نخست آن، مؤلفش برای عبدالعزیز الدوری مصحح کتاب، شناخته نشده است. نسخه مزبور یکبار به صورت عکسی به طور کامل چاپ شده و بخشی از آن هم با ترجمه و تعلیقات به زبان روسی انتشار یافته است. این کتاب مشتمل بر دو جزء بوده. نخست تاریخ دوره نخست خلافت و تاریخ امویان و دوم اخبار دولت عباسی، دکتر عبدالعزیز دوری و عبدالجبار مطلبی بخش دوم آن را تحت عنوان اخبارالدولة العباسیة و فیه اخبار العباس و وولده به چاپ رساندهاند[۲].
محقق با توجه به قرائنی که در مقدمه از آن یاد کرده کتاب مزبور را تألیف شده از قرن سوم دانسته و بر اساس احتمال مؤلف آن را محمد بن صالح بن مهران ابن النطاح (م ٢۵٢) میداند. این درحالی است که تحقیقات بعدی نشان داد که اثر یاد شده همان کتاب العباسی، از ابوعلی احمد بن اسماعیل بن سمکة بجلی قمی اوائل قرن (چهارم) است[۳]. این اثر به لحاظ اشتمال آن بر اخبار پیدایش دعوت عباسی و شکلگیری دولت آنها، بسیار حائز اهمیت بوده و از این جهت اثری ممتاز به شمار میآید. اخبار این کتاب از آثار مورخان بنامی گرفته شده که نام برخی از آنها عبارت است از ابومخنف (م ١۵٧) عوانة بن حکم (م ١۴٧) هیثم بن عدی (م ۲۰۷) مدائنی (م ٢٣۵) و نیز کسانی چون واقدی، هشام کلبی، مصعب زبیری و محمد بن سلام.
مؤلف از منابعی بهره برده که در جریان انقلاب عباسی، نگاه مثبتی به این جریان داشتهاند و برخی از آنان ارتباط دوستانهای با خاندان مزبور داشته و از آگاهیهای آنها استفاده شده است. نگرش حاکم بر کتاب، نگرش عباسی در دوره نخست و با تأکید تا قبل از خلافت مهدی عباسی است[۴]. به هر روی آگاهیهایی که مؤلف درباره پیدایش دعوت عباسی از سال صد هجرت به بعد داده و صورتی از نقیبان و داعیان آورده در بسیاری از موارد با ارزش و منحصر است.[۵]
فهرست کتاب
- مقدمة
موت العباس بن عبد المطلب
أخبار عبدالله بن العباس
- من أخبار عبدالله مع النبی(ص)
- علم عبدالله
- خبر عبدالله بن عباس یوم الحکمین
- خبر عبدالله یوم الخوارج
- أخبار عبدالله مع معاویة
- من أخباره مع یزید بن معاویة
- أخبار عبدالله بن عباس مع عمرو بن العاص
- من أخبار عبدالله بن عباس مع ابن الزبیر
- ولد عبدالله بن العباس
- من أخبار عبدالله بن العباس المنثورة
- وصیة عبدالله بن عباس عند موته
- موت عبدالله بن عباس
أخبار علی بن عبدالله بن العباس
- صفة علی بن عبدالله
- رؤیا علی بن عبدالله
- من أخبار علی بن عبدالله مع الولید بن عبد الملک
- من أخباره مع سلیمان بن عبد الملک وهشام
- جلالة علی بن عبدالله
- جود علی بن عبدالله
- صلاة علی بن عبدالله
- مما کان یتمثل به علی بن عبدالله
- ولد علی بن عبدالله
- خبر سلیط بن عبدالله بن عباس مع علی بن عبدالله
- مقتطفات أخبار علی بن عبدالله
- أخبار علی بن عبدالله مع عبد الملک
- خبر عبد الملک وخطبته الشقراء
أخبار محمد بن علی بن عبدالله بن العباس
- صفة محمد بن علی بن عبدالله
- علم وفقه محمد بن علی
- حلم محمد بن علی بن عبدالله
- أخبار الإمامة
- خبر محمد بن علی مع هشام وابن رأس الجالوت
- أخبار محمد بن علی مع أبی هاشم عبدالله بن محمد
- خبر الصحیفة الصفراء
- عهد أبی هاشم إلی محمد بن علی
- أول دیوان شیعة بنی العباس
- توجیه أبی عکرمة إلی خراسان
- جمع بکیر الشیعة واختیار رجال الدعوة
- تسمیة نظراء النقباء
- تسمیة السبعین وهم الدعاة
- تسمیة دعاة الدعاة
- خبر بکیر والبیعة (تتمة)
- خبر أبی مسلم مع محمد بن علی
- خبر صاحب الدین مع محمد
- خبر أم الحکم بنت عبدالله بن الحارث مع محمد بن علی
- مقتطفات أخبار محمد بن علی
- خبر زید بن علی
- حدیث بکیر مع نصر بن سیار
- ولد محمد بن علی بن عبدالله
- وصیة محمد بن علی
- موت محمد بن علی
أخبار إبراهیم بن محمد بن علی الإمام
- خبر یحیی بن زید
- ذکر السواد
- (رجع الحدیث إلی) ذکر أبی سلمة
- موت أبی هاشم
- (رجع الخبر إلی) أمر خراسان والدعاة
خبر أبی مسلم وابتداء أمره
- من أخبار أبی مسلم
- خروج أبی سلمة إلی خراسان وأبی مسلم معه
- حدیث سلیمان بن کثیر مع أبی مسلم
- ظهور أبی مسلم بخراسان
- مراسلة نصر بن سیار أبا مسلم
- تدبیر أبی مسلم ونصر فی محاربة بعضهم بعضاً
- الموادعة
- بدء الحرب بین أبی مسلم ونصر بن سیار
- فتح مرو
- غلبة أبی مسلم علی مرو وهرب نصر
مسیر قحطبة بن شبیب بالجنود إلی العراق
- فتح سرخس
- فتح طوس
- فتح نیسابور
- فتح جرجان
- فتح قومس
- فتح طبرستان
- فتح الحوار والری وموت نصر
- فتح أبهر
- حصار نهاوند
- فتح قم
- فتح أصبهان
- وقعة جابلق
- دخول الهاشمیة نهاوند
- دخول قحطبة قرماسین
- فتح شهرزور
- شخوص ابن هبیرة إلی جلولاء
- شخوص قحطبة نحو الکوفة
- خلع محمد بن خالد القسری
- خطبة محمد بن خالد القسری
- وقعة قحطبة مع أهل الشام وغرق قحطبة
- موت قحطبة
- فتح الکوفة
ظهور أبی سلمة بالکوفة
دربارهٔ پدیدآورنده
| عبدالعزیز دوری (پدیدآورنده) |
|---|
 |
| عبدالجبار مطلبی (پدیدآورنده) |
|---|
|
صفحهٔ 'عبدالجبار مطلبی' پیدا نشد |
پانویس
- ↑ کتابخانه مجازی الفبا
- ↑ بیروت، دارالطلیعه، ۱۹۷۱.
- ↑ استاد مدرسی درباره این اثر نوشته است: به نظر میرسد موشه شارون نخستین کسی بود که ضمن مقالهای که در سال ۱۹۷۳ انتشار یافت: (چنانکه در کتابش با عنوان Black Banners From the East: ٢٣٣-٢٣۶) آمده این نسخه چاپ شده را جزئی از کتاب العباسی یافت که حسن بن محمد قمی در تاریخ قم: ١۴۵-١۴۶، ۲۰۰، ۲۳۶، ۲۳۷ (بنگرید به کتاب مؤلف این سطور: کتابشناسی آثار مربوط به قم: ۱۹) از آن نقل کرده است: زیرا دو نقل اخیر در متن چاپ شده (به ترتیب در صفحات: ۸۴-۸۵، ۱۶۵) آمده است. نقل دیگری از مؤلف کتاب العباسی، ابوعلی احمد بن سمکه نحوی در تاریخ قم: ۲۱۷-۲۱۸ تقریباً به طور یقینی از همین کتاب میباشد گرچه به آن تصریح نشده است. نقل دیگری نیز در مناقب(ج۳، ص۱۹۱) از تاریخ قمی آمده است که میتواند اخذ شده از همین کتاب یا به احتمال تصحیف در اسم از کتاب تاریخ احمد بن ابراهیم العمی باشد که شاگرد مورخ عبدالعزیز بن یحیی جلودی (م ۳۳۲) بوده است (نجاشی، ص٩۶؛ فهرست طوسی، ص۳۰؛ رجال او، ص۴١١، ۴١۶). با این حال شارون مؤلف این اثر را نشناخت، و مصححان کتاب هم متوجه روایت مؤلف از علی بن ابراهیم قمی(زنده در ۳۰۷) در صفحه ۳۲ متن چاپ شده، روایت مؤلف از سلیم بن قیس در صفحات ۴۵-۴٧ همان چاپ و موارد متعدد نقل او از دیگر منابع شیعی نشدهاند، مؤلف، استاد ابوالفضل ابن العمید (م ٣۶٠) وزیر آل بویه بود که برای او رسالهای در دویست برگ تألیف کرده بود (نجاشی، ص۹۷). متن یکی از نامههای او به ابن العمید در یک نسخه خطی کهن برجای مانده که در سال ٧۵۴ کتابت شده و در کتابخانه خصوصی اصغر مهدوی در تهران موجود است (فهرست آن، ص١۴٢-١۴٣). (اخیراً نسخه یاد شده به صورت عکسی تحت عنوان جنگ مهدوی چاپ شده است. متن مورد اشاره در صفحات: ۱۹۲-۱۹۳ این چاپ آمده است). وی شاگرد احمد بن محمد بن خالد برقی (م ٢٧۴-٢٨٠) بوده که ادیب و مؤلف چندین اثر میباشد (نجاشی، ص۹۷؛ فهرست طوسی، ص۳۱؛ رجال او، ص۴١٧). در داستانی که در تاریخ قم: ص۲۱۷-۲۱۸ آمده، وی مصاحب ابومسلم محمد بن بحر اصفهانی در دیدار از علویان سرشناس قم بود، زمانی که این اصفهانی به عنوان حاکم در سال ۳۰۹ به این شهر وارد شده بود (همان، ص١٠۶، ١۴٢). درباره دیدگاههای دیگری که درباره مؤلف این کتاب ابراز شده بنگرید به مقاله اخبار الدوله العباسیه و مؤلف آن در کتاب جستارهایی در تاریخ اسلام و ایران از محمد کاظم رحمتی (صص۶۵-٨٣).
- ↑ مؤلف در ص١۶۵ درباره کیسانیه مینویسد: «کیسانیه قائل به امامت محمد بن علی یعنی محمد حنفیه هستند و میگویند که پدرش به وی وصیت کرده است. کیسانیه منسوب به مختار ثقفیاند و او ملقب به کیسان بوده و نخستین کسی است که امامت محمد بن حنفیه را مطرح کرد. علی بن عبدالله عباسی و فرزندانش تا زمان مهدی عباسی همین عقیده را داشتند و تشیع عباسیان اصلش از طرف محمد بن حنفیه بود و ابومسلم نیز همین دعوت را داشت و تا زمان مهدی چنین بود. اما مهدی آنها را به امامت عباس برگرداند و گفت که امامت از آن عباس عمومی پیامبر (ص) بوده و او از دیگران اولای به خلافت بوده است پس از او عبدالله بن عباس، و سپس علی بن عبدالله و بعد محمد بن علی و بعد از او ابراهیم بن محمد و آنگاه سفاح و منصور و.... امامند». (یعنی سیر امامت عباسیان را از پیامبر (ص) به عباس و از آنچه به اعقاب او رساند نه از طریق محمد حنفیه و فرزندش ابوهاشم و بعد عباسیان آنگونه که نسل نخست خلفای عباسی بر آن باور بودند).
- ↑ ر.ک: جعفریان، رسول، منابع تاریخ اسلام، ص۲۴۹.
- ↑ وبگاه ایران کتاب