ابوبکر بیهقی در تاریخ اسلامی
این مدخل زیرشاخهٔ بحث ابوبکر بیهقی است. ابوبکر بیهقی از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: ابوبکر بیهقی در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط نداردابوبکر بیهقی (٣٨۴-۴۵٨)
ابوبکر احمد بن الحسین البیهقی از محدثان بزرگ اهل سنت، مؤلف کتاب دلائل النبوة و معرفة احوال صاحب الشریعه است. وی در خسروگرد نیشابور متولد شده و در بیهق رشد و نمو یافته است. از مهمترین مشایخ او یکی حاکم نیشابوری (۳۲۱-۴٠۵) و دیگری ابوسعد خرگوشی (م ۴٠٧) و ابوعبدالرحمن سلمی (۳۲۵ - ۴١٢) را میتوان یاد کرد[۱]. مهمترین اثر او السنن الکبری است، اما به جز آن نیز آثار فراوانی در حدیث دارد. در جای دیگری اشاره کردیم که «دلایلنگاری» یکی از گرایشهای خاصی است که در روند سیرهنویسی در قرن چهارم رواج یافته و تأثیر زیادی بر آن گذاشته است. این آثار را اخباریان در برابر پاسخگویی به شبهاتی که درباره اثبات نبوت مطرح شده بود، پدید آوردند. یکی از مهمترین و گستردهترین آنها همین کتاب بیهقی است.
کتاب دلائل، کتابی حدیثی است و مآخذ بیهقی در درجه نخست، کتابهای حدیثی مانند کتابهای معروف به صحاح است. با این حال از کتابهای مغازی نیز بهره گرفته است. از جمله آثاری که وی از آنها استفاده کرده کتاب المغازی موسی بن عقبه است که جز فقراتی، متن آن به دست ما نرسیده است. برخی از روایاتی نیز که وی به صورت مسند آورده، در مآخذ دیگر وارد نشده است[۲]. حجم زیادی از روایات ابن اسحاق در این کتاب آمده که بر اساس آنها میتوان بخشی از موارد حذف شده از سیره را در روایت عبدالملک بن هشام به دست آورد. دقت در اسناد این کتاب میتواند فقرات مفقود شده بسیاری از آثار آن دوره را روشن کند، مشروط بر آنکه روشن شود کدامیک از افرادی که در سند یاد شدهاند صاحب کتابی در این زمینه بودهاند. چه بسا روایتی از سیره که نام یعقوب بن سفیان فسوی در آن آمده، بخشی از جزء نخست مفقود کتاب المعرفة و التاریخ باشد. ترتیب کتاب دلائل به صورت ترتیب موجود در آثار مغازی نیست، اما محتوای آن اخباری است که به هر صورت مربوط به شخص پیامبر(ص) و سیره میشود. دلایل از دید بیهقی و دیگران به معنای خاص معجزه است؛ به همین دلیل وی در بخش نخست کتاب معجزات انبیای سلف را آورده است. پس از آن اشاره به معجزه جاودان پیامبر(ص) قرآن کرده است؛ آنگاه بحث از مولد النبی(ص) آغاز شده اخبار پیش از بعثت آمده؛ پس از آن بحث طولانی درباره شمائل آن حضرت. آنگاه بحث از اخلاق و منش ایشان. در ادامه معجزات رسول خدا(ص) پس از تولد فهرست شده؛ آنگاه به مبعث و اخبار تاریخی این دوره پرداخته است. این روال تا پایان کتاب ادامه مییابد و در هر قسمت مصنف بر آن است تا معجزات و خوارق عاداتی که از آن حضرت صادر شده فهرست کند[۳].[۴]
منابع
پانویس
- ↑ محقق دلائل النبوة در مقدمه ج١ ص۹۴-۱۰۹ شماری از مشایخ او را برشمرده است.
- ↑ دلائل النبوة، مقدمه، ج۱، ص۸۹.
- ↑ دلائل النبوة (تصحیح عبدالمعطی قلعجی، دار الکتب العلمیة، ١۴٠۵).
- ↑ جعفریان، رسول، منابع تاریخ اسلام، ص ۱۳۷.