ارتباط دین و حکومت
مقدمه
درباره رابطه دین و حکومت چهار حالت متصور است:
- ارزشپسند: دین، تنها به اصول ارزشیِ حکومت، همچون تکلیف دولت در برابر مردم، مالکیّت اجتماعی بیت المال[۱]، مساوات، آزادی[۲]، با محوریّت اصل عدالت در همه موارد اشاره کرده است. مسائل ویژه شکل حکومت، به اوضاع ویژه صدر اسلام وابسته است[۳].
- آرمانپسند: پیوند دین با حکومت در بُعد جهان بینی خاصّ دینی است و حکومت باید در جهت خدمت به اهداف دینی قانونگذارد؛ بدون آنکه در چگونگی قانونگذاری دخالت و حدود و تکالیف ویژهای را معیّن کند[۴].
- پیوند دستوری محدود: دین با یادکرد اصول کلّی، بخشی از راهبردهای خاصّ حکومتی را نیز در نظر داشته و بخش دیگر را به عهده عقل و تجربه گذارده است[۵].
- پیوند دستوری جامع: مجموعه راهبردهای حکومتی را از دین میتوان برداشت کرد[۶]. قرآن کریم در بردارنده اصولی است که عقلها بینیاز از فراگیری آن نیستند[۷]. بازکاوی ماهیّت حکومت که کاملترین راه دستیابی به اهداف دین است و تجلّیگاه ولایت که شرط کمال دین خوانده شده: ﴿الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا﴾[۸].[۹] در کنار لحاظ دین که تشریعِ برآمده از فطرت است: ﴿فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ﴾[۱۰] و احیاگر معرفت[۱۱] و اعمّ از هدایتهای عقلانی و نقلی جریانپذیری آموزههای قرآنی، بر متغیّرها و مدیریّت تغییر است[۱۲].
در نگاه سکولاریستی قلمرو دین منحصر در امور شخصی است و دین که امری ثابت و کلی است، نمیتواند سیاست متغیر و جزئی را شامل شود[۱۳]. ولی در پاسخ باید گفت: برخی از شؤون پیامبر تنها در سایه حکومت قابل اجراست علاوه بر اینکه با پذیرش عقل در حریم دین به عنوان یکی از منابع اجتهاد و استنباط احکام متغیر از اصول ثابت و اختیارات حاکم جامعه اسلامی از حکومت دینی دفاع شده است. البته برخی از اشکالات هم مربوط به فهم نادرست دین و احکام آن است[۱۴].[۱۵]
منابع
پانویس
- ↑ نظام الاسلام الحکم والدوله، ص۲۹-۵۰.
- ↑ احیای فکر دینی، ص۱۷۷.
- ↑ هرمنوتیک کتاب و سنت، ص۶۹.
- ↑ جامعه مدنی و حاکمیت دینی، ص۱۳۰.
- ↑ زاد المسیر، ج ۲، ص۵۷۸؛ الکشاف، ج ۲، ص۶۲۸؛ سیاست و حکومت در قرآن، ص۸۹.
- ↑ النظریات السیاسیة الاسلامیه، ص۲۸.
- ↑ تفسیر ثعلبی، ج ۶، ص۳۷؛ المیزان، ج ۷، ص۸۱-۸۲.
- ↑ «امروز دين شما را برايتان كامل و نعمت خود را بر شما تمام گردانيدم، و اسلام را براى شما [به عنوان] آيينى برگزيدم» سوره مائده، آیه ۳.
- ↑ تفسیر قمی، ج ۱، ص۱۶۲؛ الکافی، ج ۱، ص۱۹۸؛ نک: الدر المنثور، ج ۲، ص۲۵۹.
- ↑ «بنابراین با درستی آیین روی (دل) را برای این دین راست بدار! بر همان سرشتی که خداوند مردم را بر آن آفریده است؛ هیچ دگرگونی در آفرینش خداوند راه ندارد؛ این است دین استوار اما بیشتر مردم نمیدانند» سوره روم، آیه ۳۰.
- ↑ نهج البلاغه شرح عبده، ج ۱، ص۱۴.
- ↑ تفسیر عیاشی، ج ۲، ص۲۰۳؛ الغیبه، ص۱۳۳.
- ↑ الاسلام و اصول الحکم، ص۴۴-۴۵.
- ↑ نظام الحکم فی الاسلام، ص۱۷۸-۱۷۹؛ نیز: حیاة الامام الحسین(ع)، ج ۲، ص۳۶۶-۳۶۷.
- ↑ ر.ک: محمدی، مسلم، فرهنگ اصطلاحات علم کلام، ص۲۳۴ـ ۲۴۶.