حسن بن علی وشاء

آشنایی اجمالی

حسن بن علی وشاء با نام کامل حسن بن علی بن زیاد و کنیه «ابومحمد»، مشهور به الخزاز و ابن بنت الیاس صیرفی، از قبیله بجیله و اهل کوفه بود که در کتب رجالی گاه او را بغدادی نیز شمرده‌اند؛ پیشه او فروش پارچه‌های ابریشمی و خز بود^[۱]. وی از اصحاب امام کاظم(ع)، امام رضا(ع)، امام جواد(ع) و امام هادی(ع) به شمار می‌رود^[۲] و دوران آن چهار بزرگوار را درک کرده و از امام رضا(ع) روایت کرده است^[۳]. حسن بن علی الوشاء افزون بر آن حضرت، از محدثانی همچون حماد بن عثمان، ابان بن عثمان، عبدالله بن مسکان و جمیل بن دراج حدیث آموخته و روایت کرده است^[۴]. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان حسین بن سعید، إبراهیم بن هاشم، احمد بن محمد بن عیسی و علی بن مهزیار می‌باشند^[۵]. بر اساس قرائن رجالی و طبقه اساتید و راویان، این محدث در طبقه ششم قرار دارد.

علما و رجال‌نویسان شیعه بر وثاقت الحسن بن علی الوشاء تأکید کرده‌اند. همچنین بزرگان رجال او را از چهره‌های سرشناس و معتمد طائفه امامیه شمرده‌اند^[۶]. طبق روایتی که در منابع ثبت شده، گویا الحسن بن علی الوشاء در دوران جوانی مدتی پیرو تفکر واقفیه بود، اما در زمان حضور امام رضا(ع) در خراسان، هنگامی که پاسخ سؤالات مکتوب خود را پیش از پرسیدن از آن حضرت دریافت کرد، به امامت ایشان قطع پیدا نمود و به مذهب امامیه اثناعشری گروید^[۷]. کثرت روایات و پذیرش آنها از سوی فقهای شیعه در ابواب گوناگون فقهی، نشان‌دهنده بلندی جایگاه وی نزد دانشمندان است.

تاریخ دقیق وفات وی معلوم نیست، ولی به تصریح منابع روایی وی اندکی پس از قتل ابن زیات به سال ۲۳۳ زنده بوده است^[۸]؛ کتاب‌های «ثواب الحج»، «المناسک»، «النوادر» و «مسائل الرضا(ع)» نیز از آثار اوست^[۹].^[۱۰]

جستارهای وابسته

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۷

پانویس

↑ زبیدی در تاج العروس، ج۸، ص۶۲، خ ز ز: الخز من الثیاب: ما ینسج من صوف و إبریسم، م، معروف، جخزوز، و منه قول بعضهم: فإذا أعرابی یرفل فی الخزوز. و بائعه خزاز، عربی صحیح، و هو من الجواهر الموصوف بها، و منه جنس معمول کله بالإبریسم، و علیه یحمل الحدیث: «قَوْم یَسْتَحِلّون الخَزَّ و الحَرِیرَ». و کذا حدیث علی(ع): «نهی عن رکوب الخز و الجلوس علیه».
↑ رجال البرقی، ص۵۱: أبو محمد الحسن بن علی الوشّاء بن زیاد، ابن بنت إلیاس، ص۵۵: الحسن بن علی الخزّاز و ص۵۸: الحسن بن علی الوشّاء یلقب بربیع.
↑ تفسیر کنز الدقائق، ج۳، ص۴۳۶؛ الکافی، ج۱، ص۲۷۶، ح۲.
↑ تفسیر کنز الدقائق، ج۲، ص۲۲۱، ۲۸۳، ۳۷۷ و ۴۵۵؛ ج۳، ص۱۲۸، ۱۳۹، ۳۴۳، ۳۸۷ و ۴۴۹؛ ج۴، ص۴۵۹؛ ج۵، ص۱۶۷ و ۲۵۳؛ ج۷، ص۱۹۱ و ۴۴۳؛ ج۱۰، ص۴۰۲ و ۵۱۷؛ المحاسن، ج۱، ص۳۷، (ح۴۰)، ۸۶، (ح۲۴) و ۱۳۸، (ح۲۳)؛ ج۲، ص۳۵۵، (ح۵۱)، ۴۳۱، (ح ۲۵۵)، ۵۳۰، (ح ۷۷۴) و ۶۴۰، (ح ۱۵۰)؛ بصائر الدرجات، ص۲۵۲، (ح۷)، ۴۳۸، (ح۲) و ۴۸۴، (ح۱۴)؛ الکافی، ج۱، ص۲۷۷، ح۱.
↑ الزهد، ص۶۹، ح۱۸۳؛ تفسیر القمی، ج۱، ص۳۸۷؛ ج۲، ص۳۰۸ و ۳۹۶؛ المحاسن، ج۱، ص۶۴، ح۱۱۵؛ بصائر الدرجات، ص۱۴۳، (ح۶)، ۱۵۹، (ح۲۷) و ۴۳۷، (ح۳)؛ الکافی، ج۱، ص۵۶، ح۱۱؛ ج۲، ص۵۱، (ح۲) و ۱۳۸، (ح۲)؛ ج۳، ص۱۱، (ح۶) و ۶۹، (ح۱)؛ ج۴، ص۵۶۷، ح۲؛ ج۶، ص۴۳۴، ح۲۰؛ کامل الزیارات، ص۱۱۸، ح۴؛ الأمالی، صدوق، ص۲۹۵، ح۸؛ ثواب الأعمال، ص۷۹؛ فضائل الاشهر الثلاثه، ص۹۸، ح۸۴؛ کمال الدین و تمام النعمه، ج۱، ص۲۰۳، ح۸؛ الأمالی، مفید، ص۳۵۴، ح۷؛ تهذیب الأحکام، ج۴، ص۱۴۹، ح۳۹.
↑ رجال النجاشی، ص۴۰، ش۸۰.
↑ کتاب الغیبه، طوسی، ص۷۱ - ۷۲؛ مناقب آل أبیطالب، ابن شهر آشوب، ج۴، ص۳۳۶.
↑ تاریخ الإسلام، ج۱۷، ص۳۳۳ - ۳۳۵؛ وفیات الأعیان، ج۵، ص۱۰۱.
↑ رجال النجاشی، ص۳۹-۴۰، ش۸۰.
↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۷، ص۲۵۷-۲۷۸.

[1] زبیدی در تاج العروس، ج۸، ص۶۲، خ ز ز: الخز من الثیاب: ما ینسج من صوف و إبریسم، م، معروف، جخزوز، و منه قول بعضهم: فإذا أعرابی یرفل فی الخزوز. و بائعه خزاز، عربی صحیح، و هو من الجواهر الموصوف بها، و منه جنس معمول کله بالإبریسم، و علیه یحمل الحدیث: «قَوْم یَسْتَحِلّون الخَزَّ و الحَرِیرَ». و کذا حدیث علی(ع): «نهی عن رکوب الخز و الجلوس علیه».

[2] رجال البرقی، ص۵۱: أبو محمد الحسن بن علی الوشّاء بن زیاد، ابن بنت إلیاس، ص۵۵: الحسن بن علی الخزّاز و ص۵۸: الحسن بن علی الوشّاء یلقب بربیع.

[3] تفسیر کنز الدقائق، ج۳، ص۴۳۶؛ الکافی، ج۱، ص۲۷۶، ح۲.

[4] تفسیر کنز الدقائق، ج۲، ص۲۲۱، ۲۸۳، ۳۷۷ و ۴۵۵؛ ج۳، ص۱۲۸، ۱۳۹، ۳۴۳، ۳۸۷ و ۴۴۹؛ ج۴، ص۴۵۹؛ ج۵، ص۱۶۷ و ۲۵۳؛ ج۷، ص۱۹۱ و ۴۴۳؛ ج۱۰، ص۴۰۲ و ۵۱۷؛ المحاسن، ج۱، ص۳۷، (ح۴۰)، ۸۶، (ح۲۴) و ۱۳۸، (ح۲۳)؛ ج۲، ص۳۵۵، (ح۵۱)، ۴۳۱، (ح ۲۵۵)، ۵۳۰، (ح ۷۷۴) و ۶۴۰، (ح ۱۵۰)؛ بصائر الدرجات، ص۲۵۲، (ح۷)، ۴۳۸، (ح۲) و ۴۸۴، (ح۱۴)؛ الکافی، ج۱، ص۲۷۷، ح۱.

[5] الزهد، ص۶۹، ح۱۸۳؛ تفسیر القمی، ج۱، ص۳۸۷؛ ج۲، ص۳۰۸ و ۳۹۶؛ المحاسن، ج۱، ص۶۴، ح۱۱۵؛ بصائر الدرجات، ص۱۴۳، (ح۶)، ۱۵۹، (ح۲۷) و ۴۳۷، (ح۳)؛ الکافی، ج۱، ص۵۶، ح۱۱؛ ج۲، ص۵۱، (ح۲) و ۱۳۸، (ح۲)؛ ج۳، ص۱۱، (ح۶) و ۶۹، (ح۱)؛ ج۴، ص۵۶۷، ح۲؛ ج۶، ص۴۳۴، ح۲۰؛ کامل الزیارات، ص۱۱۸، ح۴؛ الأمالی، صدوق، ص۲۹۵، ح۸؛ ثواب الأعمال، ص۷۹؛ فضائل الاشهر الثلاثه، ص۹۸، ح۸۴؛ کمال الدین و تمام النعمه، ج۱، ص۲۰۳، ح۸؛ الأمالی، مفید، ص۳۵۴، ح۷؛ تهذیب الأحکام، ج۴، ص۱۴۹، ح۳۹.

[6] رجال النجاشی، ص۴۰، ش۸۰.

[7] کتاب الغیبه، طوسی، ص۷۱ - ۷۲؛ مناقب آل أبیطالب، ابن شهر آشوب، ج۴، ص۳۳۶.

[8] تاریخ الإسلام، ج۱۷، ص۳۳۳ - ۳۳۵؛ وفیات الأعیان، ج۵، ص۱۰۱.

[9] رجال النجاشی، ص۳۹-۴۰، ش۸۰.

[10] ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۷، ص۲۵۷-۲۷۸.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]