حسن بن علی صیرفی

آشنایی اجمالی

حسن بن علی صیرفی، راوی شیعه در طبقه ششم است که نامش در اسناد برخی کتب حدیثی مانند الکافی و تفسیر کنز الدقائق آمده است^[۱]. این محدث با یک واسطه از امام صادق(ع) روایت کرده است^[۲]. او افزون بر این، از محدثانی همچون محمد بن بزاز، محمد بن ابی‌حمزه ثمالی، صالح بن سهل همدانی و شماری از اصحاب حدیث آموخته و روایت کرده است^[۳]. نامبرده دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان محمد بن ابی‌عمیر و محمد بن حسین صائغ می‌باشند^[۴].

شرح حال این راوی در کتب رجالی قدما گزارش نشده است؛ با این وجود درباره هویت حسن بن علی صیرفی، میان علما و رجال‌نویسان اختلاف است: برخی چون وحید بهبهانی، محقق اردبیلی، علامه مامقانی و محقق نمازی وی را با حسن بن علی بن زیاد خزاز وشاء (نوه دختری الیاس صیرفی) متحد دانسته‌اند^[۵]. در مقابل، بزرگانی چون آیت‌الله خویی این اتحاد را نپذیرفته و بر این باورند که وشاء و پدرش صیرفی نبوده‌اند^[۶]. از سوی دیگر، احتمال اتحاد او با حسن بن علی بن ابی‌عثمان قمی ملقب به سجاده نیز مطرح شده است^[۷]؛ زیرا هر دو نفر از شاگردان محمد بن ابی‌حمزه و صالح بن سهل بوده‌اند. افزون بر این، در خصوص اختلاف اسناد، آیت‌الله خویی و سید موسی شبیری زنجانی تأکید کرده‌اند که عنوان «الحسن» در کتاب الکافی صحیح بوده و نام «الحسین بن علی الصیرفی» که در کتاب تهذیب الأحکام ذکر شده، مصحف است^[۸]. با این حال، کارشناسان با تکیه بر قرائن حدیثی، اتحاد این راوی را با حسن بن علی وشاء بعید ندانسته‌اند^[۹].

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۷

پانویس

↑ جامع الرواة، ج۱، ص۲۱۲، ش۱۶۹۵؛ منهج المقال (تعلیقه وحید)، ج۴، ص۱۰۶، ش۴۸۱؛ تنقیح المقال، ج۲۰، ص۱۸۷، ش۵۴۶۲؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۲، ص۴۵۸، ش۳۷۷۷؛ معجم رجال الحدیث، ج۶، ص۷۲، ش۳۰۲۴؛ زبدة المقال من معجم الرجال، ج۱، ص۳۱۳؛ مشایخ الثقات، ص۱۴۷، ش۶۸؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۳۶۳، ح۷۲۸؛ تفسیر نور الثقلین، ج۱، ص۱۴۸، ح۴۷۱؛ وسائل الشیعه، ج۱۳، ص۴۶۸ - ۴۶۹، ح۱۸۲۲۷؛ روضة المتقین، ج۵، ص۲۶۲؛ بحار الأنوار، ج۲۰، ص۳۶۵، ح۱۲.
↑ المحاسن، ج۲، ص۵۸۲، (ح۶۳) و ۶۴۰، (ح ۱۵۰)؛ بصائر الدرجات، ج۱، ص۱۴۳، (ح ۶) و ۱۷۲، (ح۵)؛ الکافی، ج۱، ص۳۲، (ح۳) و ج۲، ص۵۷، (ح۲)، ۹۳، (ح۲۵)، ۱۰۱، (ح۱۰)، ۱۲۲، (ح ۴)، ۳۵۷، (ح۳)، ۴۹۹، (ح۳)، ۵۰۹، (ح۲)، ۵۵۴، (ح۲) و ج۴، ص۱۲۹، (ح۶) و ۲۳۱، (ح۶).
↑ تفسیر فرات الکوفی، ص۱۱۷ - ۱۱۸، ح۱۲۳؛ فلاح السائل، ص۲۸۳ - ۲۸۴؛ رجال الکشی، ص۳۴۱، ش۶۳۲.
↑ تفسیر کنز الدقائق، ج۲، ص۲۰۳؛ الکافی، ج۴، ص۴۳۵؛ تفسیر فرات الکوفی، ص۱۱۷ - ۱۱۸، ح۱۲۳؛ فلاح السائل، ص۲۸۳ - ۲۸۴.
↑ منهج المقال (تعلیقه وحید)، ج۴، ص۱۰۶، ش۴۸۱: الحسن بن علی الصیرفی: هو ابن علی بن زیاد المتقدم؛ جامع الرواة، ج۱، ص۲۱۲، ش۱۶۹۵: الحسن بن علی الصیرفی؛ هو ابن زیاد الوشّاء المتقدم مح. عنه محمد بن أبیعمیر فی الکافی فی باب السعی بین الصفا والمروة؛ تنقیح المقال، ج۲۰، ص۱۸۷، ش۵۴۶۲: الحسن بن علی الصیرفی هو: ابن علی بن زیاد الوشّاء المتقدم؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۲، ص۴۵۸، ش۳۷۷۷: الحسن بن علی الصیرفی: هو ابن زیاد الوشّاء المذکور.
↑ معجم رجال الحدیث، ج۶، ص۷۲، ش۳۰۲۴.
↑ رجال الطوسی، ص۳۷۵، (ش ۵۵۴۸) و ۳۸۵، (ش۵۶۷۵).
↑ تنقیح المقال، ج۲۲، ص۳۳۳، ش۶۳۳۸: جاء فی التهذیب ۵/ ۱۴۹ حدیث ۴۹۰، بسنده:.. عن محمد بن أبیعمیر، عن الحسین بن علی الصیرفی... و لکن فی الکافی ۴/ ۴۳۵ باب السعی بین الصفا والمروة حدیث ۸ بالسند و المتن المتقدم، إلا أن فیه: الحسن، بدل الحسین، و هو الصحیح، و الحسن هو: الحسن بن شاذان المترجم فی المتن، فراجع.
الموسوعة الرجالیه، تبریزی، ج۴، ص۱۳۸ - ۱۳۹، ح۹۴۷۵: رواه فی التهذیب ۵: ۱۴۹، الرقم: ۴۹۰، إلا أن فیه: الحسین بن علی الصیرفی، و الصحیح ما فی الکافی الموافق للوافی و الوسائل و النسخة المخطوطة من التهذیب (خ ۱۴: ۲۹۰) أقول: المذکور فی التهذیب ۷: ۱۰۹، الرقم: ۴۶۶ و ۲: ۳۱، الرقم: ۹۲، و الإستبصار ۳: ۹۷، الرقم: ٣٣٣ هو روایة ابن أبیعمیر عن علی الصیرفی، رواه فی تفسیر العیاشی ۱: ۷۰، الرقم: ١٣٣ عن بعض أصحابه عنه(ع)؛ معجم رجال الحدیث، ج۶، ص۷۲، ش۳۰۲۴.
↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۷، ص۱۷۹-۱۹۱.

[1] جامع الرواة، ج۱، ص۲۱۲، ش۱۶۹۵؛ منهج المقال (تعلیقه وحید)، ج۴، ص۱۰۶، ش۴۸۱؛ تنقیح المقال، ج۲۰، ص۱۸۷، ش۵۴۶۲؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۲، ص۴۵۸، ش۳۷۷۷؛ معجم رجال الحدیث، ج۶، ص۷۲، ش۳۰۲۴؛ زبدة المقال من معجم الرجال، ج۱، ص۳۱۳؛ مشایخ الثقات، ص۱۴۷، ش۶۸؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۳۶۳، ح۷۲۸؛ تفسیر نور الثقلین، ج۱، ص۱۴۸، ح۴۷۱؛ وسائل الشیعه، ج۱۳، ص۴۶۸ - ۴۶۹، ح۱۸۲۲۷؛ روضة المتقین، ج۵، ص۲۶۲؛ بحار الأنوار، ج۲۰، ص۳۶۵، ح۱۲.

[2] المحاسن، ج۲، ص۵۸۲، (ح۶۳) و ۶۴۰، (ح ۱۵۰)؛ بصائر الدرجات، ج۱، ص۱۴۳، (ح ۶) و ۱۷۲، (ح۵)؛ الکافی، ج۱، ص۳۲، (ح۳) و ج۲، ص۵۷، (ح۲)، ۹۳، (ح۲۵)، ۱۰۱، (ح۱۰)، ۱۲۲، (ح ۴)، ۳۵۷، (ح۳)، ۴۹۹، (ح۳)، ۵۰۹، (ح۲)، ۵۵۴، (ح۲) و ج۴، ص۱۲۹، (ح۶) و ۲۳۱، (ح۶).

[3] تفسیر فرات الکوفی، ص۱۱۷ - ۱۱۸، ح۱۲۳؛ فلاح السائل، ص۲۸۳ - ۲۸۴؛ رجال الکشی، ص۳۴۱، ش۶۳۲.

[4] تفسیر کنز الدقائق، ج۲، ص۲۰۳؛ الکافی، ج۴، ص۴۳۵؛ تفسیر فرات الکوفی، ص۱۱۷ - ۱۱۸، ح۱۲۳؛ فلاح السائل، ص۲۸۳ - ۲۸۴.

[5] منهج المقال (تعلیقه وحید)، ج۴، ص۱۰۶، ش۴۸۱: الحسن بن علی الصیرفی: هو ابن علی بن زیاد المتقدم؛ جامع الرواة، ج۱، ص۲۱۲، ش۱۶۹۵: الحسن بن علی الصیرفی؛ هو ابن زیاد الوشّاء المتقدم مح. عنه محمد بن أبیعمیر فی الکافی فی باب السعی بین الصفا والمروة؛ تنقیح المقال، ج۲۰، ص۱۸۷، ش۵۴۶۲: الحسن بن علی الصیرفی هو: ابن علی بن زیاد الوشّاء المتقدم؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۲، ص۴۵۸، ش۳۷۷۷: الحسن بن علی الصیرفی: هو ابن زیاد الوشّاء المذکور.

[6] معجم رجال الحدیث، ج۶، ص۷۲، ش۳۰۲۴.

[7] رجال الطوسی، ص۳۷۵، (ش ۵۵۴۸) و ۳۸۵، (ش۵۶۷۵).

[8] تنقیح المقال، ج۲۲، ص۳۳۳، ش۶۳۳۸: جاء فی التهذیب ۵/ ۱۴۹ حدیث ۴۹۰، بسنده:.. عن محمد بن أبیعمیر، عن الحسین بن علی الصیرفی... و لکن فی الکافی ۴/ ۴۳۵ باب السعی بین الصفا والمروة حدیث ۸ بالسند و المتن المتقدم، إلا أن فیه: الحسن، بدل الحسین، و هو الصحیح، و الحسن هو: الحسن بن شاذان المترجم فی المتن، فراجع.
الموسوعة الرجالیه، تبریزی، ج۴، ص۱۳۸ - ۱۳۹، ح۹۴۷۵: رواه فی التهذیب ۵: ۱۴۹، الرقم: ۴۹۰، إلا أن فیه: الحسین بن علی الصیرفی، و الصحیح ما فی الکافی الموافق للوافی و الوسائل و النسخة المخطوطة من التهذیب (خ ۱۴: ۲۹۰) أقول: المذکور فی التهذیب ۷: ۱۰۹، الرقم: ۴۶۶ و ۲: ۳۱، الرقم: ۹۲، و الإستبصار ۳: ۹۷، الرقم: ٣٣٣ هو روایة ابن أبیعمیر عن علی الصیرفی، رواه فی تفسیر العیاشی ۱: ۷۰، الرقم: ١٣٣ عن بعض أصحابه عنه(ع)؛ معجم رجال الحدیث، ج۶، ص۷۲، ش۳۰۲۴.

[9] ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۷، ص۱۷۹-۱۹۱.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]