بحث:آیه ولایت در تفسیر و علوم قرآنی

آیه ولایت دلیل بر نصب الهی امام علی

﴿إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ﴾.

در استدلال به آیه نکات زیر قابل توجه است:

1. معنای «ولیّ» هرچند مختلف مانند دوستی، نزدیکی است، اما با توجه با اینکه در آیه شریفه از ادات حصر «انّما» استفاده شده و معنایش این است که آیه در صدد حصر ولیّ مؤمنان به تعداد محصور و محدود (الله، پیامبر و زکات دهنده در حال رکوع) بوده است، لازمه آن اراده معنای سرپرستی و حاکم از معنای «ولی» است؛ چراکه حصر معنی «ولی» به موارد فوق معنا ندارد؛ مثلاً اینکه شما فقط خدا، پیامبر و زکات دهنده در حال رکوع را دوست بدارید یا با آنها رابطه برقرار کنید یا فقط آنها را یاری کنیم؛ پس معنای حاکم و سرپرستی با حصر کاملاً منطبق و سازگار است؛ چراکه آیه شریفه در صدد بیان سرپرست مسلمانان است که نخست خداوند و رسولش، بعد فرد زکات دهنده در حال رکوع است که خواهیم گفت تنها حضرت علی(ع) است.
2. نکته دیگر اینکه از آنجا که ولی بودن الله و رسولش به معنای زعامت و صاحب امر و اختیار بودن است، چون ولایت علی(ع) در آیه مزبور به ولایت الله و رسولش عطف شده، سیاق ادبی آیه مقتضی است که ولایت در هر سه مورد یکی باشد.
3. اگر معنای غیر امامت و حکومت برای «ولی» در آیه لحاظ شود، تفسیر و ترجمه آیه در بخش ﴿وَهُمْ رَاكِعُونَ﴾ مشکل خواهد شد؛ مثلاً گفته شود همانا دوست یا کمک کننده شما، خدا و رسولش و نیز آن دسته از مؤمنان است که در حال رکوع زکات می‌دهند. پرسش این است که مگر مؤمنان در غیر حالت رکوع دوست و یاور مسلمانان نیستند، اصلاً آیه چرا «ولی» را به حالت خاص رکوع تقیید و تهدید کرده است.