بحث:قناعت در معارف و سیره نبوی
قناعت
قناعت و خرسندی یکی از ویژگیهای پسندیده انسانهای باایمان است. افراد خودساخته در پرتو چنین روحیهای، هیچگاه به مال و منال دیگران چشم طمع نمیدوزند و برای کسب مال و مقام، شخصیت والای خویش را پایمال نمیکنند. آموزههای دینی، مسلمانان را در به دست آوردن این صفت، تشویق میکند. قناعت در آیین اسلام یکی از مکارم اخلاق و ویژگیهای پیامبر اکرم (ص) است. امام صادق (ع) در این زمینه فرمود: «خداوند، امتیاز پیامبرش را در مکارم اخلاق قرار داد. شما نیز خود را در این مورد بیازمایید. اگر این ویژگیها در شما بود، خدا را سپاس گویید و از او بخواهید که آنها را زیادتر کند. این امتیازات عبارت است از: یقین، قناعت، صبر، شکر، رضا، حسن خلق، سخاوت، غیرت، شجاعت و مردانگی».[۱].
قناعتپیشگان، بهترینهای امت رسول الله (ص) هستند و در مقابل، طمعکاران، بدترین افراد امت اسلام. پیامبر اسلام در این باره میفرماید: «خِيارُ امَّتِي القَانِعُ، وَ شِرارُهُمُ الطَّامِعُ»؛ «بهترینان امت من، قانعانند و بدترین آنها، طمعکاران»[۲].از پیامبر اعظم (ص) روایت شده است: هرگاه برای فرزند آدم، دو رودخانه طلا باشد، باز رودخانه سومی را میطلبد و اندرون او را چیزی جز خاک پر نمیکند[۳].
از سوی دیگر، رسول اکرم (ص)، قناعت را عامل سبک شدن حساب میداند و میفرماید: «اقْنَعْ بِمَا أُوتِيتَهُ يَخِفَّ عَلَيْكَ الْحِسَابُ»؛ «به آنچه به تو داده شده است، قانع باش تا حسابت بر تو سبک شود»[۴]. البته سرمنشأ بینیازی و نیازمندی واقعی آدمی در نفس او نهفته شده است. پیامبر اسلام در این باره فرموده است: «الْغِنَى فِي الْقَلْبِ وَ الْفَقْرُ فِي الْقَلْبِ»؛ «بینیازی در قلب است و نیازمندی در قلب»[۵]. از اینرو، انسان قناعتپیشه، بینیاز است، اگرچه مال اندکی داشته باشد و انسان آزمند، فقیر است، هرچند بسیار ثروتمند باشد. فقر روحی و درونی علاوه بر اینکه فقری همیشگی است و با دستیابی به امکانات مادی از میان نمیرود، پیوسته با افزوده شدن بر غنای ظاهری، افزایش مییابد. در حقیقت، بینیازی و توانگری برای جانهای قانع حاصل میشود؛ زیرا رسول اللّه (ص) میفرماید: «الْقَنَاعَةُ مَالٌ لَا يَنْفَدُ»؛ «قناعت، ثروتی است تمام نشدنی»[۶].
قناعت هیچگاه به معنای ناداری و فقیرانه زندگی کردن نیست. از اینرو، اسلام، تلاش برای زندگی بهتر را نه تنها ناپسند نمیداند، بلکه این کار امری مقدس است و به منزله مجاهدت در راه خدا به شمار میآید. پیامبر اکرم (ص) در این باره میفرماید: «الْكَادُّ عَلَى عِيَالِهِ كَالْمُجَاهِدِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ»؛ «فردی که برای خانوادهاش کار و کوشش میکند، همچون مجاهد در راه خداست»[۷]. ایشان، انسانهای پیشهور و تلاشگر را محبوب خداوند میشمارد و میفرماید: «إِنَّ اللَّهَ تَعالى يُحِبُّ الْعَبْدَ الْمُؤْمِنَ الْمُحْتَرِفَ»؛ «خداوند متعال، بنده مؤمن پیشهور را دوست دارد»[۸]. به همین دلیل، هرگاه از مردی خوشش میآمد، میپرسید: آیا کار میکند؟ و وقتی در پاسخ میشنید که بیکار است، میگفت: «از چشمم افتاد. مسلمان اگر بیکار باشد، ناچار میشود برای گذران زندگی از دینش مایه بگذارد»[۹].[۱۰].
منابع
پانویس
- ↑ «إِنَّ اللَّهَ خَصَّ رَسُولَهُ بِمَكَارِمِ الْأَخْلَاقِ فَامْتَحِنُوا أَنْفُسَكُمْ، فَإِنْ كَانَتْ فِيكُمْ، فَاحْمَدُوا اللَّهَ، وَ ارْغَبُوا إِلَيْهِ فِي الزِّيَادَةِ مِنْهَا، فَذَكَرَهَا عَشَرَةً: الْيَقِينَ، وَ الْقَنَاعَةَ، وَ الصَّبْرَ، وَ الشُّكْرَ، وَ الْحِلْمَ، وَ حُسْنَ الْخُلُقِ، وَ السَّخَاءَ، وَ الْغَيْرَةَ، وَ الشَّجَاعَةَ، وَ الْمَرْوَةَ»؛ بحارالانوار، ج۶۶، ص۳۶۸.
- ↑ کنزالعمال، ح۷۱۲۶.
- ↑ فیض کاشانی، محجة البیضاء، تحقیق: علی اکبر غفاری، ج۶، ص۵۰.
- ↑ میزان الحکمه، ج۱۰، ص۵۰۵۸.
- ↑ بحارالانوار، ج۷۲، ص۶۸.
- ↑ میزان الحکمه، ج۱۰، ص۵۰۵۴.
- ↑ بحارالانوار، ج۹۶، ص۳۲۴.
- ↑ میزان الحکمه، ج۳، ص۱۱۱۴.
- ↑ میرزاحسین نوری، مستدرک الوسائل، ج۱۳، ص۱۱.
- ↑ اسحاقی، سید حسین، رسول مهربانی ص ۱۸.