بحث:منبر پیامبر خاتم
منبر پیامبر(ص)
هنگام بنای مسجد النبی(ص) برای رسول خدا منبری در نظر نگرفته بودند. آن حضرت خطبههای خود را کنار تنه درخت خرمایی که به آن تکیه میزدند، میخواندند. هنگامی که برای ایشان منبری ساخته شد، روز جمعه بر فراز آن رفتند[۱]. چنانکه گفتیم مورخان و محدثانی چون بخاری، نسائی، دارمی و ابن عساکر، روایت کردهاند از درختی که آن حضرت به آن تکیه داده و خطبه میخواندند، صدایی شبیه ناله و شیون برخاست؛ گویی درخت در فراق پیامبر(ص) نالهای سر داد. بیشتر اصحاب آن صدا را شنیده و گریستند. آن حضرت از منبر فرود آمده و دست ملاطفت بر آن کشیدند، آنگاه درخت آرام شد[۲]. درخت یادشده را به سبب این حادثه «حنانه» گفتهاند؛ زیرا حنانه یعنی: بانگ شتر مادهای که از بچه خود جدا میشود. رسول اکرم(ص) دستور فرمودند تا حفرهای کنده و آن درخت را دفن کردند بعدها در توسعه مسجدالنبی درخت به دست «ابی بن کعب» افتاد و هرگز آن را از خود جدا نساخت[۳].
مکان آن، کنار ستون حنّانه کنونی یعنی سمت مغرب محراب و نمازگاه پیامبر(ص) و متصل به دیوار اصلی جنوبی مسجد بوده است.
در مورد نخستین کسی که برای پیامبر(ص) منبری از چوب ساخت اختلاف است. بعضی غلام «عباس بن عبدالمطلب» و بعضی غلام «سعید بن عاص» و عدهای غلام زنی از انصار را ذکر کردهاند که این گفته صحیحتر است. عدهای میگویند: نخستین منبر، مرتفع و از گِل بود، یعنی پله نداشت. بعضی نیز میگویند از چوب ساخته شده و دارای سه پله بود. پیامبر(ص) بر پله سوم نشسته و پاهای مبارک خود را بر پله دوم میگذاشتند. خلیفه اول یک پله پایینتر و خلیفه دوم یک پله از او پایینتر مینشسته است، ولی عثمان بر خلاف سلف خود، جای پیامبر(ص) یعنی بر پله سوم مینشست که این مسأله مورد اعتراض صحابه بزرگ قرار گرفت.
معاویه بعدها شش پله از پایین به منبر افزود و میخواست آن را به شام منتقل کند، اما در آن هنگام کسوفی رخ داد؛ لذا او و مردم ترسیدند و معاویه نیز از این عمل پوزش خواست[۴]. عثمان نخستین کسی است که بر منبر پیامبر(ص) پوشش قرار داد. بعدها سنگی از مرمر ساخته و منبر را داخل آن قرار دادند. اولین کسی که چنین کرد «عبدالله بن حسن بن حسن بن علی(ع)» والی مدینه در سال ۱۵۰ق بود[۵]. در جریان آتشسوزی که به سال ۸۸۶ ق در مسجد النبی(ص) رخ داد، این منبر کاملاً در آتش سوخت. چندی بعد قطعهای از چوب آن را یافته و در محل خود قرار دادند؛ بر روی آن نیز منبری از چوب صندل و سپس از آجر و سنگ ساختند که ظاهراً این کار به دستور «سلطان اشرف قایتبای» در سال ۸۸۸ ق صورت گرفت. منبر یادشده تا سال ۹۹۸ ق موجود بود، آن سال «سلطان مراد عثمانی» منبر نفیس و یک پارچهای از سنگ مرمر ساخته و به جای منبر قبلی نهاد که این منبر هماکنون نیز موجود و سمت راست محراب النبی(ص) و مقابل محل اذان بلال قرار دارد.
شایان گفتن است که همه ساله خلفا و پادشاهان، برای پوشش منبر پارچهای زیبا و نفیس به مدینه فرستاده و آن را میپوشانیدند. بین منبر و قبر رسول خدا(ص) را روضة النبی میگویند[۶].