بدر بن خلیل اسدی

آشنایی اجمالی

بدر بن الخلیل با کنیه «ابوالخلیل»^[۱] و ملقب به الاسدی (و گاه الأزدی^[۲])^[۳] که در نیمه اول قرن یکم هجری در شهر کوفه متولد شد^[۴]، از اصحاب امام باقر و امام صادق(ع)^[۵] است. وی از امام باقر(ع) روایت کرده است و با یک واسطه از امام حسن مجتبی(ع) نیز حدیث نقل کرده است^[۶]. بدر بن الخلیل، از محدثانی همچون امیة بن علی القیسی، اسماعیل بن سعید، علی بن ربیعة الوالبی، و عمار الدهنی^[۷] حدیث آموخته و روایت کرده است. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان ثعلبة بن میمون، عیسی بن یونس، سیف بن عمر و قیس بن الربیع^[۸] می‌باشند. بر اساس دسته‌بندی‌ها، وی در طبقه چهارم راویان قرار دارد^[۹].

نام این راوی در کتب رجالی قدما به تفصیل ذکر نشده و مورد جرح و تعدیل مستقیم قرار نگرفته است؛ به گونه‌ای که شیخ طوسی تنها از وی در شمار اصحاب یاد کرده و از این رو برخی وی را مجهول دانسته‌اند^[۱۰]. اگرچه علامه مامقانی امامی بودن وی را استظهار کرده^[۱۱] و برخی رجالیان از محتوای روایاتش تشیع وی را برداشت کرده‌اند^[۱۲]، شناخت وضعیت وی بیشتر از راه‌های غیرمستقیم صورت گرفته است؛ چنان‌که روایتِ اصحاب اجماع مانند عبدالله بن مسکان^[۱۳] از وی^[۱۴] و همچنین نقل حدیثِ باواسطه احمد بن محمد بن ابی نصر البزنطی^[۱۵] از ایشان^[۱۶]، نشانگر حسن حال یا وثاقت اوست. در منابع اهل سنت نیز رجالیان وی را مدح و توثیق کرده و با الفاظی چون صالح‌الحدیث^[۱۷]، ثقة^[۱۸] و شیخ^[۱۹] از وی یاد نموده‌اند^[۲۰].

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۴

پانویس

↑ ر.ک: رجال الطوسی، ص۱۲۸، ش۱۳۰۱.
↑ سمعانی: الأسدی: بفتح الهمزة وسکون السین المهملة و بعدها الدال المهملة، هذه النسبة إلی الأزد فیبدلون السین من الزای. سمعانی، الأنساب، ج۱، ص۲۱۳، ش۱۳۶.
↑ ر.ک: طوسی، الغیبه، ص۴۴۴؛ معجم رجال الحدیث، ج۳، ص۲۷۱، ش۱۶۳۸.
↑ ر.ک: ابن حبان، الثقات، ج۶، ص۱۱۶.
↑ «بدر بن الخلیل الأسدی أبو الخلیل الکوفی روی عنه وعن أبی عبدالله(ع)». رجال الطوسی، ص۱۲۸، ش۱۳۰۱.
بدر بن الخلیل الأسدی؛ کوفی أبوالخلیل. رجال الطوسی، ص۱۷۲، ش۲۰۱۹.
↑ «... علی بن عابس عن بدر بن الخلیل أبیالخلیل عن أبیکثیر قال: کنت جالسا عند الحسن بن علی(ع) فجاءه رجل فقال: لقد سب عند معاویة علیا سبا قبیحا رجل یقال له معاویة بن حدیج. قال: تعرفه‍.قال: نعم. قال: إذا رأیته فائتنی به‍.قال: فرآه عند دار عمرو بن حریث فأراه إیاه‍.قال: أنت معاویة بن حدیج فسکت فلم یجبه ثلاثا. ثم قال: أنت الساب علیا عند ابن آکلة الأکباد أما لئن وردت علیه الحوض و ما أراک ترده لتجدنه مشمرا حاسرا ذراعیه یذود الکفار والمنافقین عن حوض رسول الله(ص) کما تذاد غریبة الإبل عن صاحبها قول الصادق المصدوق أبیالقاسم(ص)». المعجم الکبیر، ج۳، ص۸۲؛ نیز ر.ک: تاریخ مدینة دمشق، ج۵۹، ص۲۸ و ابن أبی‌الحدید، شرح نهج‌البلاغه، ج۱۶، ص۱۸.
↑ ر.ک: الجرح و التعدیل، ج۲، ص۴۱۲، ش۱۶۲۸؛ کنز العمال، ج۱۱، ص۳۳۳، ح۳۱۶۶۳؛ التاریخ الکبیر، ج۱، ص۳۵۶، ش۱۱۲۷؛ تاریخ مدینة دمشق، ج۳۹، ص۳۰۷؛ الإصابة فی تمیز الصحابه، ج۵، ص۳۳۷، ش۷۱۳۱؛ ذکر أخبار أصبهان، ج۲، ص۳۲.
↑ ر.ک: تفسیر کنز الدقائق، ج۸، ص۳۹۲؛ الجرح والتعدیل، ج۲، ص۴۱۲، ش۱۶۲۸؛ المؤتلف و المختلف، ج۲، ص۸۸۷؛ المعجم الاوسط، ج۴، ص۳۵۹؛ شعب الإیمان، ج۳، ص۱۰۸، ش۳۰۲۵؛ ابن أبی‌الحدید، شرح نهج‌البلاغه، ج۱۶، ص۱۸.
↑ ر.ک: طبقات رجال الکافی، ص۷۷؛ طبقات رجال الفقیه، ص۱۹۹.
↑ ر.ک: تنقیح المقال، ج۱۲، ص۳۹، ش۲۸۸۹.
↑ و ظاهره کونه إماما. تنقیح المقال، ج۱۲، ص۳۹، ش۲۸۸۹.
↑ ر.ک: تعلیقة علی منهج المقال، ص۹۴؛ منهج المقال فی تحقیق احوال الرجال، ج۳، ص۸، ش۲۷۳.
↑ ر.ک: رجال الکشی، اختیار معرفة الرجال، ص۳۷۵، ش۷۰۵.
↑ ر.ک: من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۳۷۶، ح۴۳۲۱.
↑ ر.ک: رجال الکشی، اختیار معرفة الرجال، ص۵۵۶، ش۱۰۵۰.
مشایخ ثقات، کسانی هستند که درباره آنها آمده است: لا یروون و لا یرسلون إلا عن ثقة. عدة الأصول، ج۱، ص۱۴۵.
↑ «الفضل بن شاذان عن أحمد بن محمد بن أبینصر عن ثعلبة عن بدر بن الخلیل الأزدی قال: قال أبو جعفر(ع):...». طوسی، الغیبه، ص۴۴۴.
↑ ر.ک: تاریخ ابن معین، ج۱، ص۲۶۰، ش۱۷۱۳.
↑ ر.ک: ص۳۷۰، ش۲۴۹۵.
↑ ر.ک: الجرح والتعدیل، ج۲، ص۴۱۲، ش۱۶۲۸.
↑ جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۴، ص۴۳۵-۴۴۰.

[1] ر.ک: رجال الطوسی، ص۱۲۸، ش۱۳۰۱.

[2] سمعانی: الأسدی: بفتح الهمزة وسکون السین المهملة و بعدها الدال المهملة، هذه النسبة إلی الأزد فیبدلون السین من الزای. سمعانی، الأنساب، ج۱، ص۲۱۳، ش۱۳۶.

[3] ر.ک: طوسی، الغیبه، ص۴۴۴؛ معجم رجال الحدیث، ج۳، ص۲۷۱، ش۱۶۳۸.

[4] ر.ک: ابن حبان، الثقات، ج۶، ص۱۱۶.

[5] «بدر بن الخلیل الأسدی أبو الخلیل الکوفی روی عنه وعن أبی عبدالله(ع)». رجال الطوسی، ص۱۲۸، ش۱۳۰۱.
بدر بن الخلیل الأسدی؛ کوفی أبوالخلیل. رجال الطوسی، ص۱۷۲، ش۲۰۱۹.

[6] «... علی بن عابس عن بدر بن الخلیل أبیالخلیل عن أبیکثیر قال: کنت جالسا عند الحسن بن علی(ع) فجاءه رجل فقال: لقد سب عند معاویة علیا سبا قبیحا رجل یقال له معاویة بن حدیج. قال: تعرفه‍.قال: نعم. قال: إذا رأیته فائتنی به‍.قال: فرآه عند دار عمرو بن حریث فأراه إیاه‍.قال: أنت معاویة بن حدیج فسکت فلم یجبه ثلاثا. ثم قال: أنت الساب علیا عند ابن آکلة الأکباد أما لئن وردت علیه الحوض و ما أراک ترده لتجدنه مشمرا حاسرا ذراعیه یذود الکفار والمنافقین عن حوض رسول الله(ص) کما تذاد غریبة الإبل عن صاحبها قول الصادق المصدوق أبیالقاسم(ص)». المعجم الکبیر، ج۳، ص۸۲؛ نیز ر.ک: تاریخ مدینة دمشق، ج۵۹، ص۲۸ و ابن أبی‌الحدید، شرح نهج‌البلاغه، ج۱۶، ص۱۸.

[7] ر.ک: الجرح و التعدیل، ج۲، ص۴۱۲، ش۱۶۲۸؛ کنز العمال، ج۱۱، ص۳۳۳، ح۳۱۶۶۳؛ التاریخ الکبیر، ج۱، ص۳۵۶، ش۱۱۲۷؛ تاریخ مدینة دمشق، ج۳۹، ص۳۰۷؛ الإصابة فی تمیز الصحابه، ج۵، ص۳۳۷، ش۷۱۳۱؛ ذکر أخبار أصبهان، ج۲، ص۳۲.

[8] ر.ک: تفسیر کنز الدقائق، ج۸، ص۳۹۲؛ الجرح والتعدیل، ج۲، ص۴۱۲، ش۱۶۲۸؛ المؤتلف و المختلف، ج۲، ص۸۸۷؛ المعجم الاوسط، ج۴، ص۳۵۹؛ شعب الإیمان، ج۳، ص۱۰۸، ش۳۰۲۵؛ ابن أبی‌الحدید، شرح نهج‌البلاغه، ج۱۶، ص۱۸.

[9] ر.ک: طبقات رجال الکافی، ص۷۷؛ طبقات رجال الفقیه، ص۱۹۹.

[10] ر.ک: تنقیح المقال، ج۱۲، ص۳۹، ش۲۸۸۹.

[11] و ظاهره کونه إماما. تنقیح المقال، ج۱۲، ص۳۹، ش۲۸۸۹.

[12] ر.ک: تعلیقة علی منهج المقال، ص۹۴؛ منهج المقال فی تحقیق احوال الرجال، ج۳، ص۸، ش۲۷۳.

[13] ر.ک: رجال الکشی، اختیار معرفة الرجال، ص۳۷۵، ش۷۰۵.

[14] ر.ک: من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۳۷۶، ح۴۳۲۱.

[15] ر.ک: رجال الکشی، اختیار معرفة الرجال، ص۵۵۶، ش۱۰۵۰.
مشایخ ثقات، کسانی هستند که درباره آنها آمده است: لا یروون و لا یرسلون إلا عن ثقة. عدة الأصول، ج۱، ص۱۴۵.

[16] «الفضل بن شاذان عن أحمد بن محمد بن أبینصر عن ثعلبة عن بدر بن الخلیل الأزدی قال: قال أبو جعفر(ع):...». طوسی، الغیبه، ص۴۴۴.

[17] ر.ک: تاریخ ابن معین، ج۱، ص۲۶۰، ش۱۷۱۳.

[18] ر.ک: ص۳۷۰، ش۲۴۹۵.

[19] ر.ک: الجرح والتعدیل، ج۲، ص۴۱۲، ش۱۶۲۸.

[20] جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۴، ص۴۳۵-۴۴۰.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]

[۲۰]