بشر بن ابی‌غیلان شیبانی

آشنایی اجمالی

بشر بن ابی‌غیلان شیبانی (یا: بشیر بن ابی‌غیلان الشیبانی)^[۱]، راوی کوفی و منسوب به قبیله بکر بن وائل^[۲]، از اصحاب امام صادق(ع) است^[۳]. وی در روایتی که محمد بن احمد بن یحیی از سهل بن زیاد از احمد بن بشیر از حسن بن ایوب بن ابی‌غفیله از داوود بن کثیر رقی از او نقل کرده، از امام صادق(ع) درباره ذبائح یهود و نصاری و نصّاب سؤال نموده است^[۴]. بشر تنها از امام صادق(ع) روایت کرده و استاد دیگری برای او شناخته نشده است. وی دارای شاگردانی نیز بوده که از میان ایشان داوود بن کثیر الرّقی از او روایت نموده است. برخی از رجالیان همچون مرحوم اردبیلی و آیت‌الله خویی، «بشیر بن ابی‌غیلان» را با «بشر بن ابی غیلان» که شیخ طوسی در رجال خود در اصحاب امام صادق(ع) از او یاد کرده، متحد دانسته‌اند^[۵]. احتمالاً پدر بشر، ابوغیلان سعد بن طالب شیبانی کوفی باشد که شیخ طوسی در اصحاب امام صادق(ع) از وی نام برده^[۶] و رجالیان اهل سنت او را به افراط در تشیع متهم کرده‌اند^[۷].

مذهب و گرایش اعتقادی بشر به‌طور قطع معلوم نیست، ولی از اتهام رجالیان سنی به پدر او مبنی بر افراط در تشیع می‌توان استظهار کرد که وی از راویان شیعی بوده باشد. علامه مامقانی که همه راویان مذکور در رجال الطوسی را امامی می‌داند - مگر در موردی که به مذهبش تصریح شده باشد - بشر را از راویان امامی به شمار آورده است^[۸]، اما این دیدگاه درست نیست؛ زیرا موضوع رجال الطوسی اعم از امامی و غیر امامی است. آیت‌الله بروجردی، بشر بن ابی غیلان را در طبقه پنجم از راویان قرار داده است^[۹]. فقها در کتاب‌های فقهی خود به روایت یادشده پرداخته و آن را که بر جواز ذبیحه اهل کتاب دلالت دارد^[۱۰]، بر تقیه حمل کرده‌اند^[۱۱].

تاریخ ولادت و وفات بشر معلوم نیست. علامه مامقانی وی را از راویان مجهول به شمار آورده است^[۱۲]؛ ولی بشر از راویان مهمل شمرده می‌شود و قدما به روایات راویان مهمل عمل می‌کردند؛ زیرا آنها را ملحق به راویان ممدوح می‌دانستند^[۱۳].

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۴

پانویس

↑ ر.ک: أ. منابع شیعی: رجال الطوسی، ص۱۷۳، ش۲۰۳۲؛ منهج المقال فی تحقیق أحوال الرجال، ج۳، ص۴۴، ش۷۷۴؛ نقد الرجال، ج۱، ص۲۷۷، ش۷۱۲؛ مجمع الرجال، ج۱، ص۲۶۴؛ جامع الرواة، ج۱، ص۱۲۱، ش۹۱۷؛ تنقیح المقال، ج۱۲، ص۲۳۴، ش۳۰۱۸؛ معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۲۱۹، ۱۷۳۰؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۲، ص۲۷، ش۲۰۹۸؛ أعیان الشیعه، ج۳، ص۵۶۵؛ قاموس الرجال، ج۲، ص۳۲۰، ش۱۱۰۲؛ معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۲۱۹، ش۱۷۳۰؛ زبدة المقال، ج۱، ص۲۲۱. ب. منابع سنّی: لسان المیزان، ج۲، ص۱۴، ش۴۶، ص۳۱.
↑ سمعانی: الشَّیبانی: بفتح الشین المعجمة و سکون الیاء المنقوطة باثنتین من تحتها و الباء الموحدة بعدها و فی آخرها النون، هذه النسبة إلی شیبان، و هی قبیلة معروفة فی بکر بن وائل، و هو شیبان بن ذهل.... (الأنساب (سمعانی)، ج۸، ص۱۹۸، ش۲۴۰۸).
↑ ر.ک: رجال الطوسی، ص۱۷۳، ش۲۰۳۲.
↑ تفسیر کنز الدقائق، ج۴، ص۴۳۶ به گزارش از تهذیب الأحکام، ج۹، ص۷۰، ح۳۴.
↑ رجال الطوسی، ص۱۷۳، ش۲۰۳۲.
↑ رجال الطوسی، ص۲۱۲، ش۲۷۶۷.
↑ "قال الفلاس: یفرط فی التشیع". (میزان الاعتدال، ج۲، ص۱۲۴، ش۳۱۱۸).
↑ فظاهره کونه إمامیا. (تنقیح المقال، ج۱۲، ص۲۳۴، ش۳۰۱۸).
↑ ر.ک: طبقات رجال التهذیب، ص۱۵۷.
↑ فإن خبر بشر أیضاً من أخبار الجواز لکن قبل قیام القائم. (النجعه، ج۱۰، ص۱۷۳).
↑ ر.ک: مجمع الفائدة و البرهان، ج۱۱، ص۸۰؛ روضة المتقین، ج۷، ص۴۴۰.
↑ تنقیح المقال، ج۱۲، ص۲۳۴، ش۳۰۱۸.
↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۴، ص ۵۳۶ ـ ۵۴۰.

[1] ر.ک: أ. منابع شیعی: رجال الطوسی، ص۱۷۳، ش۲۰۳۲؛ منهج المقال فی تحقیق أحوال الرجال، ج۳، ص۴۴، ش۷۷۴؛ نقد الرجال، ج۱، ص۲۷۷، ش۷۱۲؛ مجمع الرجال، ج۱، ص۲۶۴؛ جامع الرواة، ج۱، ص۱۲۱، ش۹۱۷؛ تنقیح المقال، ج۱۲، ص۲۳۴، ش۳۰۱۸؛ معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۲۱۹، ۱۷۳۰؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۲، ص۲۷، ش۲۰۹۸؛ أعیان الشیعه، ج۳، ص۵۶۵؛ قاموس الرجال، ج۲، ص۳۲۰، ش۱۱۰۲؛ معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۲۱۹، ش۱۷۳۰؛ زبدة المقال، ج۱، ص۲۲۱. ب. منابع سنّی: لسان المیزان، ج۲، ص۱۴، ش۴۶، ص۳۱.

[2] سمعانی: الشَّیبانی: بفتح الشین المعجمة و سکون الیاء المنقوطة باثنتین من تحتها و الباء الموحدة بعدها و فی آخرها النون، هذه النسبة إلی شیبان، و هی قبیلة معروفة فی بکر بن وائل، و هو شیبان بن ذهل.... (الأنساب (سمعانی)، ج۸، ص۱۹۸، ش۲۴۰۸).

[3] ر.ک: رجال الطوسی، ص۱۷۳، ش۲۰۳۲.

[4] تفسیر کنز الدقائق، ج۴، ص۴۳۶ به گزارش از تهذیب الأحکام، ج۹، ص۷۰، ح۳۴.

[5] رجال الطوسی، ص۱۷۳، ش۲۰۳۲.

[6] رجال الطوسی، ص۲۱۲، ش۲۷۶۷.

[7] "قال الفلاس: یفرط فی التشیع". (میزان الاعتدال، ج۲، ص۱۲۴، ش۳۱۱۸).

[8] فظاهره کونه إمامیا. (تنقیح المقال، ج۱۲، ص۲۳۴، ش۳۰۱۸).

[9] ر.ک: طبقات رجال التهذیب، ص۱۵۷.

[10] فإن خبر بشر أیضاً من أخبار الجواز لکن قبل قیام القائم. (النجعه، ج۱۰، ص۱۷۳).

[11] ر.ک: مجمع الفائدة و البرهان، ج۱۱، ص۸۰؛ روضة المتقین، ج۷، ص۴۴۰.

[12] تنقیح المقال، ج۱۲، ص۲۳۴، ش۳۰۱۸.

[13] ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۴، ص ۵۳۶ ـ ۵۴۰.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]