حمزة بن عمر بن عویمر اسلمی در تاریخ اسلامی

مقدمه

نسبت وی به بنی اسلم بن افصی بن حارثه می‌رسد^[۱]. کنیه حمزه را ابو صالح و برخی ابومحمد گفته‌اند^[۲]. در نام پدرش به عمر و عمرو اختلاف است؛ به همین جهت برخی تراجم‌نویسان دو مدخل با نام‌های حمزة بن عمرو^[۳] و حمزة بن عمر آورده‌اند^[۴].

ابن حجر در بخش اول الاصابة (صحابه) با عنوان حمزة بن عمر از او یاد کرده^[۵] و سخن باوردی را هم بر تأیید گفته خود آورده و گوید: ابونعیم اشتباه نکرده، بلکه اشتباه از طبرانی بوده است، گرچه ابن حجر^[۶] در بخش چهارم الاصابة (توهمات) از او با نام حمزة بن عمر و غیرمنسوب یاد کرده است. ابونعیم^[۷] حمزة بن عمر را وهم دانسته و آن را صحیح نمی‌داند. شاید اشتباه ابونعیم ناشی از تبعیت از طبرانی باشد. با توجه به یکسانی روایت و راویان، آن دو یکی هستند. وی از اهالی حجاز بود^[۸] و در سریه‌ای که به فرماندهی غالب بن عبدالله (سال هشتم) در منطقه‌ کُدید^[۹] بود، حضور داشت^[۱۰]. وقتی رسول خدا(ص) به طرف حدیبیه حرکت کرد، سؤال کرد: چه کسی دروازه ذات‌الحنظل را می‌شناسد؟ عده‌ای گفتند: ما بلد هستیم و راهنما شدند. از آن جمله حمزة بن عمرو بود که از مرکبش پیاده شد و راهنمایی بخشی از سپاه را به عهده گرفت، اما نتوانست راهنمایی کند و سپاه سرگردان شد^[۱۱]. وی از کسانی بود که به هنگام بازگشت رسول خدا(ص) از تبوک (سال نهم)، در گردنه‌ای که منافقان توطئه کردند که شتر پیامبر(ص) را رم دهند و ایشان را به قتل برسانند، همراه آن حضرت بود. اما توطئه منافقان خنثی شد و تنها اسباب و وسایل آن حضرت پراکنده شدند. وی می‌گوید: تمام سرانگشتان من نورانی شده بود و به وسیله آن نور وسایل پراکنده‌شده را جمع‌آوری کردم^[۱۲]. به نظر می‌رسد وی در این روایت اغراق کرده است. وقتی مردم با متخلفان از جنگ تبوک، به دستور رسول خدا(ص) عمل کردند کعب بن مالک از متخلفان جنگ تبوک می‌گوید: حمزة بن عمرو کسی بود که به من مژده داد که توبه‌ شما پذیرفته است و من دو جامه خود را درآوردم و به او هدیه دادم و غیر از آن چیز دیگری نداشتم که به او بدهم^[۱۳]. همو گوید: رسول خدا(ص) برای سریه‌ای او را فرستاد و دستور داد اگر فلانی را یافتید او را بسوزانید، سپس مرا خواند و فرمود اگر او را پیدا کردید بکشید؛ زیرا خداوند مالک آتش است و تنها اوست که با آتش عذاب می‌کند^[۱۴]. وی از رسول خدا(ص) درباره روزه در حال سفر سؤال کرد و گفت: در من نیرویی هست که می‌توانم در سفر روزه بگیرم و پیوسته او روزه بود آن حضرت فرمود: اگر می‌خواهی روزه بگیر و اگر خواستی افطار کن^[۱۵] یا هر کدام که برای تو آسان است انجام بده^[۱۶]. در روایت دیگری حمزه گوید: با رسول خدا(ص) غذا خوردم، فرمود: با دست راستت بخور و نام خدا را یاد کن^[۱۷].

فرزندش محمد، عایشه، عروة بن زبیر، سلیمان بن یسار و ابوسلمة بن عبدالرحمن و برخی دیگر از مردم مدینه از او روایت کرده‌اند^[۱۸]. وی به سال ۶۱ هجری در سن ۷۱ یا هشتادسالگی درگذشت^[۱۹].^[۲۰]

جستارهای وابسته

بنی‌اسلم (قبیله)
محمد بن حمزه (فرزند)

منابع

مرادی‌نسب، حسین، مقاله «حمزة بن عمر بن عویمر اسلمی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳

پانویس

↑ سمعانی، الانساب، ج ۲، ص۲۳۸.
↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۲۷؛ ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۵، ص۲۱۳؛ ابن اثیر، اسد الغابة، ج۲، ص۷۱.
↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۲۷؛ ابونعیم، معرفة الصحابة، ج۲، ص۶۸۰؛ ابن حجر، الاصابة، ج۲، ص۱۸۲.
↑ ابونعیم، معرفة الصحابة، ج۲، ص۶۸۵؛ ابن اثیر، اسد الغابة، ج۲، ص۷۲؛ ابن حجر، الاصابة، ج۲، ص۱۰۷.
↑ ابن حجر، الاصابة، ج۲، ص۱۰۷.
↑ ابن حجر، الاصابة، ج۲، ص۱۸۲.
↑ ابونعیم، معرفة الصحابة، ج۲، ص۶۸۵.
↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۲۷.
↑ مکانی در ۴۲مایلی مکه، ر.ک: یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۴، ص۴۴۲.
↑ واقدی، المغازی، ج۲، ص۷۵۲.
↑ واقدی، المغازی، ج۲، ص۵۸۴.
↑ واقدی، المغازی، ج۲، ص۱۰۴۳؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۲۳۶.
↑ واقدی، المغازی، ج۲، ص۱۰۵۴؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۲۳۶؛ شامی، سبل الهدی والرشاد، ج۵، ص۴۷۷.
↑ بخاری، التاریخ الکبیر، ج۱، ص۵۹؛ احمد بن حنبل، المسند، ج۳، ص۴۹۴؛ ابن قانع، معجم الصحابة، ج۱، ص۱۶۷؛ ابونعیم، معرفة الصحابة، ج۲، ص۶۸۵.
↑ احمد بن حنبل، المسند، ج۶، ص۴۶؛ طبرانی، المعجم الکبیر، ج۳، ص۱۵۳-۱۵۵؛ صنعانی، المصنف، ج۲، ص۵۷۱؛ ابونعیم، معرفة الصحابة، ج۲، ص۶۸۰ و ۶۸۲؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۲۷.
↑ ابونعیم، معرفة الصحابة، ج۲، ص۶۸۳.
↑ ابونعیم، معرفة الصحابة، ج۲، ص۶۸۵؛ ابن حجر، الاصابة، ج۲، ص۱۰۷.
↑ ابونعیم، معرفة الصحابة، ج۲، ص۶۸۰؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۲۷.
↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۲۳۶؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۲۷؛ ابونعیم، معرفة الصحابة، ج۲، ص۶۸۱.
↑ مرادی‌نسب، حسین، مقاله «حمزة بن عمر بن عویمر اسلمی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۱۲۶.

[1] سمعانی، الانساب، ج ۲، ص۲۳۸.

[2] ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۲۷؛ ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۵، ص۲۱۳؛ ابن اثیر، اسد الغابة، ج۲، ص۷۱.

[3] ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۲۷؛ ابونعیم، معرفة الصحابة، ج۲، ص۶۸۰؛ ابن حجر، الاصابة، ج۲، ص۱۸۲.

[4] ابونعیم، معرفة الصحابة، ج۲، ص۶۸۵؛ ابن اثیر، اسد الغابة، ج۲، ص۷۲؛ ابن حجر، الاصابة، ج۲، ص۱۰۷.

[5] ابن حجر، الاصابة، ج۲، ص۱۰۷.

[6] ابن حجر، الاصابة، ج۲، ص۱۸۲.

[7] ابونعیم، معرفة الصحابة، ج۲، ص۶۸۵.

[8] ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۲۷.

[9] مکانی در ۴۲مایلی مکه، ر.ک: یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۴، ص۴۴۲.

[10] واقدی، المغازی، ج۲، ص۷۵۲.

[11] واقدی، المغازی، ج۲، ص۵۸۴.

[12] واقدی، المغازی، ج۲، ص۱۰۴۳؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۲۳۶.

[13] واقدی، المغازی، ج۲، ص۱۰۵۴؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۲۳۶؛ شامی، سبل الهدی والرشاد، ج۵، ص۴۷۷.

[14] بخاری، التاریخ الکبیر، ج۱، ص۵۹؛ احمد بن حنبل، المسند، ج۳، ص۴۹۴؛ ابن قانع، معجم الصحابة، ج۱، ص۱۶۷؛ ابونعیم، معرفة الصحابة، ج۲، ص۶۸۵.

[15] احمد بن حنبل، المسند، ج۶، ص۴۶؛ طبرانی، المعجم الکبیر، ج۳، ص۱۵۳-۱۵۵؛ صنعانی، المصنف، ج۲، ص۵۷۱؛ ابونعیم، معرفة الصحابة، ج۲، ص۶۸۰ و ۶۸۲؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۲۷.

[16] ابونعیم، معرفة الصحابة، ج۲، ص۶۸۳.

[17] ابونعیم، معرفة الصحابة، ج۲، ص۶۸۵؛ ابن حجر، الاصابة، ج۲، ص۱۰۷.

[18] ابونعیم، معرفة الصحابة، ج۲، ص۶۸۰؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۲۷.

[19] ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۲۳۶؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۲۷؛ ابونعیم، معرفة الصحابة، ج۲، ص۶۸۱.

[20] مرادی‌نسب، حسین، مقاله «حمزة بن عمر بن عویمر اسلمی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۱۲۶.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]

[۲۰]