خطبه ۱۰۸ نهج البلاغه
صد و هفتمین خطبه از نهج البلاغه، از خطبههای امام علی (ع) که در آن، آن حضرت، به رمزگشایی از شرایط اجتماعی که در اثر گمراهی مردمان پیش خواهد آمد و بروز فتنهها در سایه آن، اشاره میکند و مردمان را هشدار میدهد که در سایه راهنمایی راهنمایان الهی راه درست را از راههای دیگر تشخیص دهند و در مسیر حق قرار گیرند.
کلیات
امام علی (ع) در این خطبه به رمزگشایی از شرایط اجتماعی که در اثر گمراهی مردمان پیش خواهد آمد و بروز فتنهها در سایه آن، اشاره میکند و مردمان را هشدار میدهد که در سایه راهنمایی راهنمایان الهی راه درست را از راههای دیگر تشخیص دهند و در مسیر حق قرار گیرند. امام در بیان مردان الهی و شناسایی آنان سه ویژگی برمیشمرد: نخست راستی در گفتار، دوم ایجاد پیوند و وحدت بین مردمان و سوم بیان حقیقت مسائل برای مردم در عین وضوح، امام (ع) شرایط روزگار فتنه را اینگونه بیان میکند: در این زمان که باطل مواضع خود را محکم کند، نادانی همه جا مستقر شود، طاغوتیان به قدرت رسند، دعوتگران به حق کم شوند، روزگار چونان درنده گزنده حمله کند، باطل پس از سکوت و سکون چون شتر نر فریا برآرد، مردم بر گناه و فساد دست برادری دهند و از دین و دینداری برگردند، بر دروغ دوستی و رفاقت کنند و با راستی دشمنی ورزند. پس در چنین اوضاع و احوالی فرزند، نافرمان و بدکردار شود و باران، بیموقع و زیانبار، فرومایگان سر برآرند و بزرگواران سر در گریبان برند. مردم آن زمان چون گرگاناند و پادشاهانشان چون درندگان. توده مردم در فکر خوردن و ثروت اندوختن و تهیدستانشان چون مردگان. صدق و راستی به فراموشی سپرده شود و دروغ رواج یابد. دوستی و مهربانی در دایره زبان، ولی تنش و چالش در دلها. در این زمان، فسق و گناه چون نسب و تبار شود و پاکدامنی و عفّت شگفت باشد و اسلام باژگونه شود. آنچه در فحوای خطبه آمده است نشان از آن دارد که خطبه باید حدود سالهای ۳۷ تا ۴۰ قمری ایراد شده باشد.
مطالب مهم خطبه
این خطبه از بخشهایی تشکیل یافته:
- در «نخستین بخش، مانند بسیاری از خطبهها، سخن از حمد و ثنای الهی و اوصاف جلال و جمال او و دلایل اثبات وجود مقدس اوست.
- در دومین بخش، ـ مانند بسیاری از خطبههای دیگر ـ سخن از پیامبر اکرم(ص) و فضایل و کمالات اوست.
- در سومین بخش، از یک طبیب سیّار روحانی که به دنبال بیمارانش میگردد و تمام وسایل درمان را فراهم کرده، سخن به میان آورده، که بسیاری از شارحان نهج البلاغه آن را اشاره به خود حضرت میدانند و بعضی آن را ناظر به پیامبر اکرم(ص) دانستهاند.
- در بخش چهارم، به سرزنش یاران سست و بیتحرّک خود پرداخته و به آنها گوشزد میکند که این سستی و پراکندگی و بیتفاوتی عاقبت دردناکی دارد؛ دشمنان بر شما مسلّط میشوند و چنان شما را درهم میکوبند که چیز قابل توجّهی باقی نمیماند.
- و در پنجمین بخش، که قسمت مهمّی از خطبه را تشکیل میدهد، به نصیحت و اندرز آنها میپردازد
- و در ششمین و آخرین بخش، حوادث سخت آینده را پیشگویی میکند که برکات زمین و آسمان از مردم قطع میشود؛ زشتیها پدیدار میگردد؛ معروف، منکر و منکر، معروف، و حقایق اسلام تحریف میشود[۱].
فرازی از خطبه
پیامبر چون طبیبی است که در میان بیماران میگردد تا دردشان درمان کند. داروها و مرهمهای خود را مهیا کرده است و ابزار جراحی خویش گداخته، تا هر زمان که نیاز افتد آ" را بر دلهای نابینا و گوشهای ناشنوا و زبانهای ناگویا برنهد. با داروهای خود در پی یافتن غفلتزدگان است[۲].
منابع
پانویس
- ↑ مکارم شیرازی، ناصر، پیام امام امیرالمؤمنین ج۵، ص۳۴۸.
- ↑ دینپرور، سید حسین، دانشنامه نهج البلاغه ج۱، ص ۳۴۷-۳۴۸.