خطبه ۱۷ نهج البلاغه
(تغییرمسیر از خطبه ۱۷)
مقدمه
این خطبه بیانگر صفات کسانی است که بدون لیاقت و استحقاق، بر مسند قضا مینشینند و مردم را به گمراهی میکشانند. امام(ع) در این خطبه آنها را به دو گروه تقسیم کرده است:
- گروه اوّل کسانی هستند که آگاهانه راه ضلالت را میپویند و تسلیم هوا و هوس میشوند و بدعت در دین میگذارند و مایه گمراهی خویشتن و خلق خدا میشوند.
- گروه دوّم جاهلان عالمنما و خودکامگان ناآگاهی هستند که گرفتار جهل مرکّباند، بدون هیچ گونه آمادگی برای داوری میان مردم، بر مسند قضاوت مینشینند و شبهاتی به هم میبافند و پشت سر هم مرتکب اشتباه و خطا میشوند. حقّ را به باطل میآمیزند و خونهای بیگناهان را بر باد میدهند و اموال مردم را به ناحق به دیگری میبخشند. این احتمال نیز وجود دارد که قسمت اوّل، اشاره به حاکمان بدعتگذار و گمراه ظلم و جور باشد و دوّمی به قاضیان جاهل و بیخبر. بنا بر این کلمه حکم که در عنوان این خطبه آمده است در مفهوم عامّی به کار رفته که هم شامل حکومت و هم قضاوت میشود.
در پایان خطبه، امام(ع) از این گونه افراد که به قرآن مجید پشت کرده و معروف در نظرشان منکر، و منکر در نظرشان معروف است به خدا شکایت میکند. بنابراین، خطبه در سه بخش خلاصه میشود: بخش اوّل و دوّم، توصیف این دو گروه گمراه است و بخش سوّم، مشتمل بر شکایت به خداوند از آنها و امثال آنان است[۱].
