خطبه ۶۶ نهج البلاغه
مقدمه
امام(ع) در این خطبه، آداب و فنون جنگ و جهاد حقطلبانه را با دقّت تمام و در عباراتی فشرده بیان میکند و آن را با ارزشهای معنوی چنان میآمیزد که انگیزههای جهادگران را در حدّ بالا نگه دارد و آنان را به ایثار و فداکاری در راه خدا وادارد. در ضمن اشارتی به ویژگیهای جنگ «صفّین» و وظایف مؤمنین در این جنگ دارد.
در اینکه امام(ع) این خطبه را چه زمانی ایراد فرمود، میان شارحان «نهج البلاغه» گفتگو است. «ابن ابی الحدید» میگوید: «این خطبه را امام(ع) در آن روزی که به «لیلة الهریر» منتهی میشد ـ طبق نقل بسیاری از روایات ـ ایراد فرمود» در حالی که «نصر بن مزاحم» میگوید: «امام(ع) آن را در نخستین روز جنگ «صفّین» در ماه صفر سال ۳۷ هجری ایراد کرد»[۱].
مؤلّف کتاب «مصادر نهج البلاغه» از «طبری» نویسنده کتاب «بشارة المصطفی» ـ که از علمای قرن ششم هجری است ـ از «ابن عبّاس» چنین نقل میکند که میگفت: «زنان جهان، دیگر نمیتوانند شخصیّتی همچون علی(ع) بزایند. به خدا سوگند! من جنگجوی کار آزمودهای را همانند علی(ع) هرگز ندیدم! فراموش نمیکنم روزی در جنگ «صفّین» با او بودیم در حالی که عمامه سیاهی بر سر داشت و چشمانش همچون چراغ میدرخشید، در کنار هر گروهی از لشکریانش میایستاد و برای آنان خطبهای میخواند، تا به گروه ما رسید و این در حالی بود که مقدّمه لشکر «معاویه» که ده هزار نفر اسب سوار بودند، نمایان شدند، گروهی از مردم هنگامی که آنها را دیدند، به وحشت افتادند. «امیر مؤمنان علی(ع)» رو به اهل «عراق» کرد و فرمود: اینها انسان نماهایی هستند که دلهای ناتوانی دارند اگر شمشیر اهل حق به آنها برسد، مانند ملخهایی که در برابر طوفان قرار گیرند، به سرعت پراکنده میشوند! سپس خطبه بالا را بیان فرمود»[۲].[۳]
منابع
پانویس
- ↑ شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج۵، ص۱۷۵.
- ↑ بشارة المصطفی(ص)، ص۱۴۱؛ مصادر نهج البلاغه، ج۲، ص۴۹ (با کمی تلخیص).
- ↑ مکارم شیرازی، ناصر، پیام امام امیرالمؤمنین ج۳، ص۴۶۱.