خلاد بن رافع زرقی خزرجی

آشنایی اجمالی

ابویحیی، خلاد بن رافع بن مالک بن عجلان، از تیره بنی زریق بن عامر از قبیله خزرج است^[۱]. برخلاف مشهور او را «خالد» نیز گفته‌اند^[۲]. پدرش رافع نخستین انصاری بود که مسلمان شد و در پیمان عقبه از نقبا بود^[۳].

ابن اسحاق^[۴] و واقدی^[۵] او را در شمار حاضران در بدر آورده‌اند و حتی ابن کلبی^[۶] بر آن است که وی از شهدای همین غزوه است، اما کسی جز او چنین نگفته و ادله و شواهدی در این‌باره هست که سخن ابن کلبی صحیح نیست. از جمله ابن سعد^[۷] به حضور خلاد در جنگ احد تصریح کرده است. دوم روایتی است که برادرش رفاعه نقل کرده و آن اینکه می‌گوید: در جنگ بدر معمولاً هر سه نفر یک شتر داشتند. من و برادرم خلاد و عبید بن زید بن عامر شتر جوانی داشتیم که به نوبت بر آن سوار می‌شدیم. در روحا شتر از رفتن بازایستاد و برادرم چنین دعا کرد: پروردگارا اگر ما را با این شتر به مدینه بازگردانی نذر می‌کنم که آن را در راه تو قربانی کنم. در همین حال پیامبر(ص) از کنار ما می‌گذشت، موضوع را به آن حضرت گفتیم و رسول خدا(ص) آب‌طلبید و به شتر پاشید و پس از این دعا: خدایا رافع و خلاد را حرکت ده، شتر به راه افتاد. خلاد چون به مدینه بازگشت بلافاصله شتر را قربانی کرد و گوشت آن را صدقه داد^[۸]. بر اساس روایت ابونعیم، داستان قربانی کردن این شتر در بدر بوده است که با دیگران تفاوت دارد.

ماجرای نماز بد خواندن خلاد با مردی که پیامبر(ص) سه بار به اعاده آن دستور داد، از سوی خلاد و یا برادرش رفاعه روایت شده است^[۹]. ابن حجر^[۱۰] می‌گوید: بر فرض شهادت او در بدر باید این داستان پیش از بدر بوده باشد؛ اما همو در فتح الباری^[۱۱] می‌گوید که این داستان بدون هیچ اختلافی، در سال‌های پس از بدر بوده و در این صورت سخن کلبی نمی‌تواند صحیح باشد. به علت تشکیک در نقل روایت یاد شده از سوی خلاد، ابن عبدالبر^[۱۲] با تعبیر اینکه «می‌گویند خلاد روایت دارد» این موضوع را در ابهام قرار داده و ابن اثیر^[۱۳] از این مطلب استفاده کرده که خلاد پس از رسول خدا(ص) زنده بوده است؛ اما مشهور محدثان اهل سنت این داستان را به نقل از رفاعه آورده‌اند و در همه نقل‌ها نام مردی که نمازش را چنین خوانده، ذکر نشده است و این به دلیل تمایل نداشتن رفاعه به تصریح نام برادر خود بوده است؛ زیرا ابن حجر^[۱۴] ضمن بیان اینکه من در جایی ندیده‌ام که به نام این مرد تصریح شده باشد، به نقل از ابن ملقن بیان داشته که این مرد کسی جز خلاد نبوده است. ابن حجر^[۱۵] اولاً، برداشت و استنباط ابن اثیر را رد کرده است؛ زیرا روایت از او می‌تواند مرسل باشد، یا صحابی دیگری از او نقل کرده باشد؛ مگر اینکه یک تابعی غیر مخضرم از خلاد روایت را نقل کرده باشد که در این صورت می‌توان گفت وی پس از پیامبر(ص) زنده بوده است. افزون بر اینکه برخی گفته‌اند خلاد در صفین کنار علی(ع) حضور داشت^[۱۶]؛ ثانیاً، اینکه ابن ملقن تصریح کرده که این مرد خلاد بوده، در صورتی صحیح است که روایتی مخصوص در این زمینه باشد، ولی تاکنون ما آن را نیافته‌ایم و توهمی بیش نیست. تحقیق این مسئله آن است که سخن ابن ملقن صحیح و سخن ابن حجر ناتمام است؛ زیرا ابن بشکوال^[۱۷] به این موضوع پرداخته و به طور مسند از رفاعه روایت کرده که این فرد مجهول کسی جز خلاد نبوده است. از ابن حجر تعجب است که حتی خود او در فتح الباری^[۱۸] همان روایت ابن بشکوال را نقل کرده است.

برخی نوادگان خلاد راوی حدیث بودند^[۱۹]. هر چند خلاد جز یحیی پسری نداشت؛ اما ابن سعد^[۲۰] می‌گوید: نسل خلاد بسیار بودند؛ با این حال، هیچ کدام زنده نماندند و نسل او منقرض شد.^[۲۱]

جستارهای وابسته

منابع

هدایت‌پناه، محمدرضا، مقاله «خلاد بن رافع زرقی خزرجی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳

پانویس

↑ بنگرید: واقدى، المغازي، ج۱، ص۱۷۱؛ ابن سعد، الطبقات الكبرى، ج۳، ص۴۴۷ و ادامه نسب: سمعاني، الأنساب، ج۳، ص۱۴۷؛ ابن اثیر، أسد الغابة، ج۲، ص۱۸۱.
↑ ابونعيم، معرفة الصحابة، ج۲، ص۹۶۴؛ ابن جوزی، تلقيح فهوم أهل الأثر، ص۱۸۶.
↑ ابن کلبی، نسب معد واليمن الكبير، ج۱، ص۹۵.
↑ ابن هشام، السيرة النبوية، ج۲، ص۳۵۸.
↑ واقدى، المغازي، ج۱، ص۱۷۱.
↑ ابن کلبی، نسب معد واليمن الكبير، ج۱، ص۹۵.
↑ ابن سعد، الطبقات الكبرى، ج۳، ص۴۴۷.
↑ واقدى، المغازي، ج۱، ص۲۵؛ ابونعيم، معرفة الصحابة، ج۲، ص۹۶۵؛ ابن اثیر، اسدالغابة، ج۲، ص۱۸۱.
↑ بنگرید: عبدالرزاق صنعانی، المصنف، ج۲، ص۳۷۰؛ طبرى، ذيل المذيل، ص۷۱؛ ترمذی، سنن، ج۱، ص۱۸۵؛ نسائی، سنن، ج۳، ص۶۰؛ طبراني، المعجم الكبير، ج۵، ص۳۶.
↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۲۸۵.
↑ ابن حجر، فتح الباري، ج۱، ص۳۸۱.
↑ ابن عبدالبر، الاستيعاب، ج۲، ص۳۴.
↑ ابن اثیر، أسد الغابة، ج۲، ص۱۸۱.
↑ ابن حجر، فتح الباري، ج۱، ص۳۸۱ و نیز بنگرید: سیوطی، الديباج على صحيح مسلم، ج۲، ص۱۲۸؛ عینی، عمدة القاري، ج۶، ص۱۷.
↑ فتح الباري، ج۱، ص۳۸۲-۳۸۱ و مقدمه فتح، ص۲۵۲.
↑ ابن عديم، بغية الطلب، ج۷، ص۳۳۸۸.
↑ ابن بشكوال، غوامض الأسماء المبهمة، ج۲، ص۵۸۳-۵۸۲.
↑ ابن حجر، فتح الباري، ج۲، ص۲۲۹.
↑ ذهبي، تاريخ الإسلام، ج۸، ص۲۹۶.
↑ ابن سعد، الطبقات الكبرى، ج۳، ص۴۴۷.
↑ هدایت‌پناه، محمدرضا، مقاله «خلاد بن رافع زرقی خزرجی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۲۴۶-۲۴۷.

[1] بنگرید: واقدى، المغازي، ج۱، ص۱۷۱؛ ابن سعد، الطبقات الكبرى، ج۳، ص۴۴۷ و ادامه نسب: سمعاني، الأنساب، ج۳، ص۱۴۷؛ ابن اثیر، أسد الغابة، ج۲، ص۱۸۱.

[2] ابونعيم، معرفة الصحابة، ج۲، ص۹۶۴؛ ابن جوزی، تلقيح فهوم أهل الأثر، ص۱۸۶.

[3] ابن کلبی، نسب معد واليمن الكبير، ج۱، ص۹۵.

[4] ابن هشام، السيرة النبوية، ج۲، ص۳۵۸.

[5] واقدى، المغازي، ج۱، ص۱۷۱.

[6] ابن کلبی، نسب معد واليمن الكبير، ج۱، ص۹۵.

[7] ابن سعد، الطبقات الكبرى، ج۳، ص۴۴۷.

[8] واقدى، المغازي، ج۱، ص۲۵؛ ابونعيم، معرفة الصحابة، ج۲، ص۹۶۵؛ ابن اثیر، اسدالغابة، ج۲، ص۱۸۱.

[9] بنگرید: عبدالرزاق صنعانی، المصنف، ج۲، ص۳۷۰؛ طبرى، ذيل المذيل، ص۷۱؛ ترمذی، سنن، ج۱، ص۱۸۵؛ نسائی، سنن، ج۳، ص۶۰؛ طبراني، المعجم الكبير، ج۵، ص۳۶.

[10] ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۲۸۵.

[11] ابن حجر، فتح الباري، ج۱، ص۳۸۱.

[12] ابن عبدالبر، الاستيعاب، ج۲، ص۳۴.

[13] ابن اثیر، أسد الغابة، ج۲، ص۱۸۱.

[14] ابن حجر، فتح الباري، ج۱، ص۳۸۱ و نیز بنگرید: سیوطی، الديباج على صحيح مسلم، ج۲، ص۱۲۸؛ عینی، عمدة القاري، ج۶، ص۱۷.

[15] فتح الباري، ج۱، ص۳۸۲-۳۸۱ و مقدمه فتح، ص۲۵۲.

[16] ابن عديم، بغية الطلب، ج۷، ص۳۳۸۸.

[17] ابن بشكوال، غوامض الأسماء المبهمة، ج۲، ص۵۸۳-۵۸۲.

[18] ابن حجر، فتح الباري، ج۲، ص۲۲۹.

[19] ذهبي، تاريخ الإسلام، ج۸، ص۲۹۶.

[20] ابن سعد، الطبقات الكبرى، ج۳، ص۴۴۷.

[21] هدایت‌پناه، محمدرضا، مقاله «خلاد بن رافع زرقی خزرجی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۲۴۶-۲۴۷.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]

[۲۰]

[۲۱]