داود بن ابیعاصم ثقفی
داود بن ابیعاصم ثقفی از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: داود بن ابیعاصم ثقفی در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط نداردآشنایی اجمالی
وی داوود بن ابیعاصم بن عروة بن مسعود ثقفی است. نام صحیح پدر او «ابیعاصم» است[۱]، هر چند خود به داوود بن عاصم شهره بود[۲]. داوود بن عاصم تابعی است[۳]، ولی ابن فتحون[۴] وی را صحابی دانسته است[۵]. کتابهای صحابهنگاری نیز معمولاً از او ذکری نکردهاند. ابن حجر[۶]، از او در قسم چهارم الاصابه (توهمات) یاد کرده و میگوید: برای وی صحبت و روایتی ثبت نشده است.
بنا بر نظر ابن حجر، منشأ اشتباه ابن فتحون در صحابی دانستن او، روایتی از ابن اسحاق در موضوع غسل امکلثوم فرزند رسول خدا(ص) و نحوه تکفین وی[۷] بوده که سند روایت بدین گونه است: «ابن اسحاق عن نوح بن حکیم عن داوود رجل ولدته ام حبیبة زوج النبی». برداشت ابتدایی و ظاهری از سند یادشده این است که داوود بن عاصم، زاده امحبیبه همسر رسول خدا(ص) است، این برداشت درست نیست؛ زیرا برای امحبیبه فرزندی بدین نام، ثبت نشده است[۸]. ظاهر عبارت ابن حجر[۹] این است که امحبیبه، همسر رسول خدا(ص)، پدر داوود یعنی ابوعاصم را از همسر سابقش، زاده است که این نیز صحیح نیست؛ زیرا امحبیبه، تنها یک فرزند به نام حبیبه داشت[۱۰].
به نظر میرسد در این سند چندین اشتباه روی داده است. اول اینکه واژه «ولدته» در این سند به تشدید دال به معنی سرپرستی و پرورش کودک یا به دنیا آوردن آن (قابلگی) است[۱۱]، نه به معنی زادن؛ دیگر اینکه امحبیبه یادشده در آن سند، همسر رسول خدا(ص) نیست، بلکه چنان که برخی تصریح کردهاند، «امحبیبه دختر امیة بن زید» است که مادر داوود بن عاصم بود[۱۲]. البته چنان که برخی نوشتهاند، داوود بن عروة بن مسعود (نه داوود بن ابیعاصم)، شوهر «حبیبه» دختر امحبیبه، همسر رسول خدا(ص) از شوی سابقش عبیدالله بن جحش بوده است که در این صورت، امحبیبه مادرزن وی میشده است[۱۳]. که با فرض یکی بودن «داوود بن ابیعاصم بن عروه» با «داود بن عروه» میتوان احتمال داد که امحبیبه به گونهای سرپرستی وی را بر عهده داشته و بعدها با دخترش ازدواج کرده است.
با این همه، هیچ قرینهای بر صحابی بودن وی در دست نیست. ضمن آنکه نشانهای بر یکی دانستن داوود بن عروه و داوود بن ابیعاصم در دست نیست؛ بلکه باید آنان را دو نفر دانست؛ زیرا داوود بن ابیعاصم هر چند از نوادگان عروه بن مسعود است، اما از روایاتی مانند عثمان بن ابیالعاص، عبدالله بن عمر و سعید بن مسیب روایت نقل میکند[۱۴] و روایات مشخصی برای او ثبت شده است در حالی که درباره داوود بن عروه چنین مواردی ذکر نشده است. به نظر میرسد حدیث یادشده درباره غسل و تدفین امکلثوم از داوود بن عروه است نه داوود بن ابیعاصم. در منابع رجالی شیعی، در میان اصحاب پیامبر(ص) از فردی با نام داوود بن عاصم یاد شده[۱۵]، اما هیچ توضیحی درباره وی ارائه نشده است. به جهت این اجمال، یکی بودن آن نام با آنچه در این مدخل بدان پرداخته شد، روشن نیست.[۱۶]
منابع
پانویس
- ↑ بخاری، التاریخ الکبیر، ج۳، ص۲۳۰.
- ↑ مزی، تهذیب الکمال، ج۸، ص۴۰۷.
- ↑ عینی، عمدة القاری، ج۱۹، ص۴۷.
- ↑ محمد بن خلف اندلسی، م ۵۲۰ در مستدرک خود، الاستلحاق علی الاستیعاب.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۳۲.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۳۲.
- ↑ ابوداود، سنن، ج۲، ص۱۷۰.
- ↑ بنگرید: ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۸، ص۷۶.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۳۲.
- ↑ زیلعی، نصب الرایة، ج۲، ص۳۰۶.
- ↑ عظیم آبادی، عون المعبود، ج۸، ص۳۰۰.
- ↑ ابن حبان، الثقات، ج۴، ص۲۱۷؛ مغلطای، اکمال تهذیب الکمال، ج۴، ص۲۵۴.
- ↑ بنگرید: ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۸، ص۷۶.
- ↑ ابن ابیحاتم، الجرح والتعدیل، ج۳، ص۴۲۱.
- ↑ طوسی، رجال الطوسی، ص۱۳۸؛ اردبیلی، جامع الرواة، ج۱، ص۳۰۵.
- ↑ داداشنژاد، منصور، مقاله «داود بن ابیعاصم ثقفی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۲۶۳-۲۶۴.