ربیعة بن عباد دیلی
این مدخل زیرشاخهٔ بحث صحابه است. ربيعة بن عباد دیلی از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: ربيعة بن عباد دیلی در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط نداردآشنایی اجمالی
وی از بنیدیل بن بکر بن عبدمناة بن کنانه بود[۱] که او را دؤلی[۲] و به خطا دیلمی هم خواندهاند[۳]. نام پدرش را عیاد[۴]، عَباد[۵]، عُباد[۶]، عبید[۷] و عَباد هم گفتهاند[۸]، اما گذشته از تصحیف در آنها، بیشتر «عِباد»[۹] آورده و آن را درست دانستهاند[۱۰]، برخی نیز تصریح کردهاند که عبّاد درست نیست[۱۱]. البته ابن حبان[۱۲]، «ربیعة بن عباد دیلی» دیگری را در شمار تابعین آورده و درگذشت او را به سال ۹۵ دانسته است که هرچند در صحابی بودن وی تردید کرده، اما چون وی را اهل مدینه دانسته و در جایی دیگر[۱۳] گفته است وی در زمان حیات رسول خدا(ص) به دنیا آمده، بعید نیست همین «ربیعة بن عباد» مورد بحث باشد. ابن حجر و برخی صحابهنگاران مدخل مستقلی با نام «ربیعه قرشی» آوردهاند، اما از آنجا که خبری که درباره او نقل کردهاند با «ربیعة بن عباد» مشترک است و نیز برخی از آنان چون ابن حجر[۱۴]، احتمال دادهاند که همین «ربیعة بن عباد» باشد، باید آنان را یکی دانست.
ربیعه را در شمار صحابه ساکن مدینه آورده[۱۵] و حجازی خواندهاند[۱۶]. همچنین وی را از کسانی شمردهاند که عمر بسیار داشتند[۱۷]. وی زمان جاهلیت را درک کرد، سپس مسلمان شد[۱۸]. بیشتر منابعی که از ربیعه یاد کردهاند گزارش مفصلی از وی درباره چگونگی دعوت مردم به اسلام از سوی رسول خدا(ص) در منا یا بازار «ذیالمجاز» نقل کردهاند. بر پایه این روایات وی میگوید: من در حالی که نوجوان و همراه پدرم بودم رسول خدا(ص) را دیدم که پیش از هجرت به سوی مدینه، در منا خطاب به مردم میگفت: ای مردم! خداوند به شما دستور داده است که او را بپرستید و چیزی را برای او شریک نگیرید یا میفرمود: بگویید خدایی جز خدای یگانه نیست تا رستگار شوید. پشت سر وی نیز مردی که چشمش چپ یا لوج بود و موهایش بافته شده و از دو طرف صورتش آویزان بود راه میرفت و به مردم میگفت: این مرد از شما میخواهد که دین پدرانتان را رها کنید. من از پدرم پرسیدم: آن مرد کیست؟ گفت: او عموی وی، ابولهب است[۱۹]. اگرچه گفتهاند نصی وجود ندارد که دلالت کند ربیعه در حالی که مسلمان بوده رسول خدا(ص) را دیده است[۲۰]، اما از وی نقل شده است که گفت: خانه رسول خدا(ص) در مکه میان خانه ابولهب و عقبه بن ابیمعیط اموی واقع شده بود و چه بسیار دیدم که رسول خدا(ص) به منزل باز میگشت و میدید که سر راهش نجاست و خون و شکمبه ریختهاند، آنها را کنار میزد و میفرمود: ای قریشیان! این بد همسایگی است[۲۱]. از وی نقل کردهاند که گفت: چند روز پس از فتح مکه من همراه پدرم وارد مکه شدیم تا خبری بگیریم که رسول خدا(ص) را دیدم و آن روز ذیالمجاز را به یاد آوردم که ابولهب پشت سر ایشان راه میرفت و ایشان میفرمود: در اسلام پیمانی (همپیمانی قبیلهای) نیست و اسلام پیمانهای جاهلی[۲۲] را استوار میکند[۲۳]. گفتهاند ربیعه در واقعه یرموک (سال ۱۳) حضور یافت[۲۴] و در سال ۲۷ نیز همراه عبدالله بن سعد بن ابیسرح در نبرد افریقیه شرکت کرد[۲۵].
نام وی در شمار کسانی که پنج حدیث از رسول خدا(ص) نقل کردهاند آمده است[۲۶]. درباره درگذشت وی اختلاف است. ابن عبدالبر[۲۷]، گوید: از زمان درگذشت وی و مدت عمرش آگاهی ندارم؛ اما برخی گفتهاند وی در خلافت ولید بن عبدالملک[۲۸] در مدینه[۲۹] درگذشت و به هنگام مرگ ۱۲۰ سال یا اندکی بیشتر داشت[۳۰].[۳۱]
جستارهای وابسته
- بنیکنانه (قبیله)
منابع
پانویس
- ↑ خلیفه بن خیاط، الطبقات، ص۷۴.
- ↑ ابن ابیحاتم، الجرح والتعدیل، ج۳، ص۴۷۲.
- ↑ امین، اعیان الشیعه، ج۶، ص۸۲.
- ↑ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۰۹۰؛ ابن سید الناس، عیون الاثر، ج۱، ص۱۳۳.
- ↑ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۳، ص۵۱۶.
- ↑ ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۶، ص۳۵۰.
- ↑ هیثمی، مجمع الزوائد، ج۶، ص۲۱.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۹۰.
- ↑ ابن اثیر، اسد الغابه، ج۲، ص۲۶۴.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۷۲؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۹۰.
- ↑ ابن معین، تاریخ، ج۱، ص۱۷۵؛ بخاری، التاریخ الکبیر، ج۳، ص۲۸۰.
- ↑ ابن حبان، الثقات، ج۴، ص۲۳۰.
- ↑ ابن حبان، مشاهیر علماء الامصار، ص۱۲۶.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۹۹.
- ↑ خلیفه بن خیاط، الطبقات، ص۷۴؛ بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۳۹۷.
- ↑ بخاری، التاریخ الکبیر، ج۳، ص۲۸۰؛ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۰۹۰.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۷۲؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۲۶۴.
- ↑ احمد بن حنبل، مسند، ج۴، ص۳۴۱؛ ابن ابیعاصم، الآحاد والمثانی، ج۲، ص۲۰۸؛ بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۳۹۷؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۹۰.
- ↑ ابن هشام، السیره النبویه، ج۲، ص۶۴-۶۵؛ احمد بن حنبل، مسند، ج۳، ص۴۹۲ و ج۴، ص۳۴۱؛ ابن ابیعاصم، الآحاد والمثانی، ج۲، ص۲۰۷-۲۰۸.
- ↑ ر.ک: ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۶، ص۳۵۱.
- ↑ طبرانی، المعجم الاوسط، ج۹، ص۵۸؛ و با اندکی تغییر، هیثمی، مجمع الزوائد، ج۶، ص۲۱.
- ↑ پیمانهایی که بر خیر و یاری حق بوده.
- ↑ ر.ک: واقدی، المغازی، ج۲، ص۸۶۷.
- ↑ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۳، ص۵۱۶؛ به نقل از خلیفه بن خیاط، اما در آثار موجود خلیفه وجود نداشت.
- ↑ ابن جوزی، المنتظم، ج۶، ص۲۹۰.
- ↑ ابن حزم، اسماء الصحابه الرواه، ص۱۲۱؛ ابن جوزی، تلقیح فهوم اهل الاثر، ص۳۷۲.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۷۲.
- ↑ خلیفه بن خیاط، تاریخ، ص۱۹۷؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۱۱۹.
- ↑ ابن ماکولا، الاکمال، ج۶، ص۶۱.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۱۱۹.
- ↑ خانجانی، قاسم، مقاله «ربيعة بن عباد دیلی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۳۲۸-۳۲۹.