زبیر بن عبدالله کلابی

آشنایی اجمالی

وی از بنی‌ کلاب بن ربیعه، از عامر بن صعصعه از تیره‌های قیس عیلان بن مضر است^[۱]. یعقوب بن سفیان فسوی^[۲] او را در شمار صحابه آورده و شرح حال مختصری برای وی نوشته است؛ چنان‌که ابوموسی مدینی (م۵۸۱) می‌گوید: فسوی او را در شمار کسانی که رسول خدا(ص) را دیده‌اند آورده و برایش شرح‌حالی نوشته است^[۳]. به همین منوال، ابن حجر^[۴]، نیز شرح‌حال او را در بخش اول الاصابه (صحابه) آورده است؛ هر چند در ادامه گزارشی را نقل می‌کند که نشان از تابعی بودن وی است. در برابر این دسته که بر نظر فسوی تکیه می‌کنند، ابن عبدالبر^[۵] می‌گوید: برای وی دیداری با رسول خدا(ص) نمی‌شناسد و می‌نویسد: وی عصر رسول خدا(ص) را درک کرد و تا آخر خلافت عمر زیست؛ چنان‌که مغلطای^[۶] وی را در شمار صحابه‌ای که در صحابی بودن ایشان اختلاف وجود دارد، آورده است. ابن عساکر^[۷] نیز به نقل از ابوالحسین بن سمیع وی را در شمار طبقه سوم تابعین اهل شام دانسته و شرح‌حالی برای او آورده است. از او گزارشی به واسطه فرزندش علاء بن زبیر نقل می‌شود که کتاب‌های صحابه‌نگاری نیز با توجه به همان گزارش، درباره صحابی بودن وی قضاوت کرده‌اند. وی می‌گوید: پیروزی فارس بر روم را دیدم، پس از آن غلبه روم بر فارس را شاهد بودم، سپس پیروزی مسلمانان بر فارس را نظاره کردم. همه این اتفاقات در ۱۵ سال رخ داد^[۸]. روشن است که با تکیه صرف بر این خبر، صحابی بودن وی را نمی‌توان اثبات کرد؛ زیرا گزارشگر این روایت خود مدعی نیست که رسول خدا(ص) را دیده باشد. ابن عبدالبر^[۹] درباره زمان مرگ وی می‌نویسد: تا آخر خلافت عمر زیست؛ اما ابن اثیر^[۱۰]، زمان مرگ او را به نقل از ابن عبدالبر در خلافت عثمان می‌نویسد (عاش الی خلافة عثمان). این دو تاریخ منافاتی باهم نداشته و منشأ نظر ابن اثیر نیز مشخص است.^[۱۱]

جستارهای وابسته

منابع

داداش‌نژاد، منصور، مقاله «زبیر بن عبدالله کلابی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳

پانویس

↑ ر.ک: ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۸۲؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۳۰۶.
↑ فسوی، المعرفة والتاریخ، ج۱، ص۲۷۹ و ج۳، ص۳۷۹.
↑ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۳۰۶.
↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۴۵۷.
↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۸۹.
↑ مغلطای، الانابة إلی معرفة المختلف فیهم من الصحابه، ج۱، ص۲۲۲.
↑ ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۸، ص۳۲۸.
↑ بیهقی، دلائل النبوه، ج۲، ص۳۳۴؛ ابن ابی‌حاتم، الجرح والتعدیل، ج۳، ص۵۷۹؛ ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۱، ص۲۲۹.
↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۸۹.
↑ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۳۰۶.
↑ داداش‌نژاد، منصور، مقاله «زبیر بن عبدالله کلابی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۳۷۰-۳۷۱.

[1] ر.ک: ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۸۲؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۳۰۶.

[2] فسوی، المعرفة والتاریخ، ج۱، ص۲۷۹ و ج۳، ص۳۷۹.

[3] ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۳۰۶.

[4] ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۴۵۷.

[5] ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۸۹.

[6] مغلطای، الانابة إلی معرفة المختلف فیهم من الصحابه، ج۱، ص۲۲۲.

[7] ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۸، ص۳۲۸.

[8] بیهقی، دلائل النبوه، ج۲، ص۳۳۴؛ ابن ابی‌حاتم، الجرح والتعدیل، ج۳، ص۵۷۹؛ ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۱، ص۲۲۹.

[9] ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۸۹.

[10] ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۳۰۶.

[11] داداش‌نژاد، منصور، مقاله «زبیر بن عبدالله کلابی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۳۷۰-۳۷۱.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]