زمل بن عمرو خدیجی عذری

آشنایی اجمالی

نام او را به ندرت رمل^[۱] و زمیل و پدرش را ربیعه^[۲] نیز گفته‌اند و ادامه نسبش چنین است: ابن عتر یا عنز بن خشاف بن خدیج بن واثلة بن حارثة بن هند بن حرام بن ضنة بن عبد بن کبیر بن عذرة بن سعد هذیم^[۳]. او بزرگ قوم بنی‌عذره (از قبیله قضاعه) بود که پس از شنیدن صدایی که به نبوت پیامبر(ص) خبر می‌داد، نزد رسول خدا(ص) آمد و به آن حضرت گفت: از بت قوم که نامش حمام یا خمام بوده صدا را شنیده؛ اما پیامبر(ص) فرمود که صدا متعلق به یکی از مؤمنان از جنیان بوده است. زمل ضمن سرودن اشعاری اسلام آورد و پیامبر(ص) پرچم و نوشته‌ای به او داد. متن نامه چنین است: «بسم الله الرحمن الرحیم؛ از محمد رسول خدا(ص) به زمل بن عمرو و کسانی که به همراه او اسلام آوردند. من او را به سوی همه قوم خودش فرستادم، پس هر کس مسلمان شد در حزب خدا و رسول اوست و هر کسی نپذیرفت دو ماه به او مهلت و امان داده می‌شود». شهود این نامه علی بن ابی‌طالب(ع) و محمد بن مسلمه بودند^[۴]. با توجه به متن نامه می‌توان گفت زمل در سال‌های قدرت اسلام در مدینه مسلمان شده است.

زمل در زمان فتوحات ساکن شام شد و معاویه خانه‌ای به او داد^[۵]. همچنین او را فرمانده افراد مسلح خود کرد^[۶] و در جنگ صفین با همان پرچمی که پیامبر(ص) به او داده بود به همراه معاویه حاضر شد و از شهود تحکیم قرار گرفت^[۷]. زمل همچنین کاتب یزید^[۸] و مأمور خاتم^[۹] او دانسته شده است^[۱۰]. در سال ۶۴، وقتی میان مروان بن حکم و مخالفان شامی او (طرفداران ابن زبیر) بر سر خلافت منازعه شد، زمل در جابیه با مروان بیعت کرد و در جنگ مرج راهط (سال۶۴) پرچمدار قضاعیان شام بود^[۱۱] و کشته شد^[۱۲]. فرزندان و نوادگان او از جمله مدلج بن زمل از اشراف شام بودند^[۱۳].

منابع تاریخی و صحابه‌نگاری این مطالب را برای زمل نقل کرده‌اند، اما همین مطالب نیز برای شخص دیگری به نام زنیم غیر منسوب نیز نقل شده‌اند که اتحاد این دو روشن است و آنچه درباره زنیم آمده که برای مدخل مورد بحث نقل نکرده‌اند مربوط به ابن زنیم است که نشان می‌دهد مطالب هر یک از این دو با دیگری خلط شده است^[۱۴].^[۱۵]

جستارهای وابسته

منابع

هدایت‌پناه، محمدرضا، مقاله «زمل بن عمرو خدیجی عذری»، دانشنامه سیره نبوی ج۳

پانویس

↑ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۶۰، ص۱۴۲؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۴۶۹.
↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۱۳۲.
↑ هشام کلبی، نسب معدّ والیمن الکبیر، ج۳، ص۲۶.
↑ بنگرید: ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۵۰؛ ابن سیدالناس، عیون الاثر، ج۱، ص۱۰۵؛ ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۱، ص۴۹۰.
↑ ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۹، ص۷۶.
↑ ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۹، ص۷۶.
↑ هشام کلبی، نسب معدّ والیمن الکبیر، ج۳، ص۲۸؛ منقری، وقعة صفین، ص۵۱۱؛ طبری، تاریخ، ج۵، ص۵۴؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۱۳۲؛ ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۹، ص۷۶.
↑ مسعودی، التنبیه والاشراف، ص۲۶۵.
↑ مهر و انگشتری که نامه‌های حکومتی بدان مهر کنند.
↑ ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۹، ص۷۹.
↑ طبری، تاریخ، ج۵، ص۵۳۸.
↑ ابن اثیر، اسد الغابه، ج۲، ص۳۲۰؛ ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۹، ص۷۶.
↑ ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۹، ص۷۸.
↑ بنگرید: مدخل مربوط.
↑ هدایت‌پناه، محمدرضا، مقاله «زمل بن عمرو خدیجی عذری»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۳۹۳-۳۹۴.

[1] ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۶۰، ص۱۴۲؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۴۶۹.

[2] ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۱۳۲.

[3] هشام کلبی، نسب معدّ والیمن الکبیر، ج۳، ص۲۶.

[4] بنگرید: ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۵۰؛ ابن سیدالناس، عیون الاثر، ج۱، ص۱۰۵؛ ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۱، ص۴۹۰.

[5] ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۹، ص۷۶.

[6] ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۹، ص۷۶.

[7] هشام کلبی، نسب معدّ والیمن الکبیر، ج۳، ص۲۸؛ منقری، وقعة صفین، ص۵۱۱؛ طبری، تاریخ، ج۵، ص۵۴؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۱۳۲؛ ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۹، ص۷۶.

[8] مسعودی، التنبیه والاشراف، ص۲۶۵.

[9] مهر و انگشتری که نامه‌های حکومتی بدان مهر کنند.

[10] ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۹، ص۷۹.

[11] طبری، تاریخ، ج۵، ص۵۳۸.

[12] ابن اثیر، اسد الغابه، ج۲، ص۳۲۰؛ ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۹، ص۷۶.

[13] ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۹، ص۷۸.

[14] بنگرید: مدخل مربوط.

[15] هدایت‌پناه، محمدرضا، مقاله «زمل بن عمرو خدیجی عذری»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۳۹۳-۳۹۴.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]