عبدالملک عصامی مکی
آشنایی اجمالی
عبدالملک بن حسین بن عبدالملک عصامی مکی شافعی (١٠۴٩-١١١١) از مورخان مکی (مدفون در بقیع) مؤلف کتاب سمط النجوم العوالی فی أنباء الاوائل و التوالی اثری چهار جلدی در تاریخ عمومی اسلام تا روزگار خود با محور قرار دادن شهر مکه است. وی حوادث تا سال ۱۰۹۹ را در کتاب خود آورده است. وی در مقدمه کتاب اشاره به اهمیت تاریخ کرده و یادآور شده است که گرچه تاریخ در ظاهر یک مشت حوادث است اما در باطن آکنده از عبرت و اعتبار است. وی از شافعی نقل کرده که گفته است: عِلْمُ التَّارِيخِ يَزِيدُ فِي الْعَقْلِ. او به نقادی آنچه در تاریخ آمده اشاره کرده و خبر جعل نامهای از سوی یهودیان خیبر را آورده که ادعا کردند رسول خدا(ص) در خیبر آن را در اسقاط جزیه از آنان نوشته و در آن شهادت جمعی از صحابه نیز بوده است. وقتی این نامه به دست خطیب بغدادی رسید آن را تکذیب کرد و گفت: چطور ممکن است شهادت معاویه پای این نامه باشد، با اینکه او در فتح مکه مسلمان شده است؟ نیز چگونه ممکن است شهادت سعد بن معاذ باشد در صورتی که وی پس از غزوه خندق درگذشته است!
عصامی در همان مقدمه فهرستی مشتمل بر ۱۰۵ کتاب تاریخی از آثاری که وی از آنها در تألیف کتاب خود بهره گرفته به دست داده است[۱]. این فهرست نشانگر دامنه کار وی در بهرهگیری از آثار تاریخی است که برخی از آنها تاکنون نیز ناشناخته باقی مانده است. این کتاب در چهار بخش منظم شده است. بخش نخست درباره انبیای سلف و آباء پیامبر(ص). بخش دوم سیره نبوی. بخش سوم در تاریخ خلفای نخست تا امام حسن(ع). و بخش پایانی از دولت اموی تا زمان مؤلف در این بخش، وی به ترتیب از دولتهای اموی، عباسی، فاطمی، ایوبی، ترکمانی و عثمانی سخن گفته است. خاتمه کتاب که از صفحه ۱۱۰ مجلد چهارم تا پایان کتاب (ص ۵٨۴) درباره انساب طالبیان و حاکمان علوی مکه و خاندان اشراف است. این بخش از هر حیث مشتمل بر نکات تازهای درباره شهر مکه و رخدادهای محلی آن است.[۲]
منابع
پانویس
- ↑ سمط النجوم العوالی، ج۱، صص١۴-١٩.
- ↑ جعفریان، رسول، منابع تاریخ اسلام، ص ۳۳۱.