معاویة بن ابی‌سفیان در معارف و سیره نبوی

محذور بودن پیامبر (ص) در استفاده از کتابت معاویه

خاندان اموی در رأس آنها ابوسفیان از دشمنان کمربسته اسلام بودند که تا آخرین لحظه ممکن از توطئه علیه پیامبر (ص) و مسلمانان خودداری نورزیدند. در فتح مکه که عالی‌ترین تاکتیک پیامبر (ص) اجرا شد و ابوسفیان موج جمعیت عاشق و سپاهیان جان بر کف اسلام را مشاهده کرد که برای شهادت آمده‌اند و پروانه‌وار دور شمع وجود رسول اکرم (ص) می‌گردند و مشتاقانه برای قطرات آب وضوی حضرت بر هم سبقت می‌گیرند، چاره‌ای ندید جز اینکه برای حفظ جانش اسلحه را زمین گذاشته و ظاهراً اسلام بیاورد. گرچه کفر و انکار درونی خود را حفظ کرده بود، در فتح مکه معاویه هم به تبع از پدرش ظاهراً اسلام آورد و پیامبر (ص) با آن رحمت واسعه‌اش در جنگ‌های بعد از فتح مکه مثل جنگ حنین سهمی را به عنوان ﴿مُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ﴾ جهت تألیف قلوب و نزدیک کردن دل تازه مسلمانان اختصاص داد.

و لذا معاویه تحت این ضابطه کلی درآمد و از سهم ﴿مُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ﴾ نصیب برد. ابوسفیان که از سوابق و سوء پیشینه سیاه خود در عصر جاهلیت انگشت‌نما بود و مسلمانان به دیده تحقیر به او می‌نگریستند، از پیامبر اکرم درخواست کرد که او و فرزندانش را به کاری بگمارند تا تنفر مسلمانان نسبت به وی رفته رفته جای خود را به محبت بدهد و این افتخار وضع اجتماعی آنها را بهبود بخشد. رسول گرامی اسلام که از هیچ وسیله مشروعی در راه اصلاح روی گردان نبود، تقاضای ابوسفیان را پذیرفت و با بزرگواری خاص خود وی را در شمار نویسندگان قرار داد و لذا معاویه گاه بی‌گاه افتخار نویسندگی نامه‌های آن حضرت را به دست می‌آورد. ابوسفیان نیز در پاره‌ای اوقات به جمع‌آوری صدقات مأمور می‌شد^[۱].

علامه مجلسی معتقد است که پیامبر (ص) از معاویه و عبدالله بن سعد گاهی به عنوان کاتب وحی استفاده می‌کرد، با اینکه از منافقین بودند؛ ولی علت این تصمیم پیامبر(ص) را این‌گونه توجیه می‌کند که منافقین می‌گفتند: در حوادث مختلف پیامبر اکرم آیاتی از خودش می‌سازد و نقل می‌کند و لذا حضرت این دو را به عنوان کاتب وحی انتخاب کرد تا حقیقت امر بر آنها آشکار شود که از جانب خداست.

ابن ابی الحدید می‌نویسد: اینکه برخی معاویه را کاتب وحی نوشته‌اند اشتباه است؛ زیرا او کاتب صدقات بوده که خودش هم سهمی داشت و وحی را فقط علی و زید بن ثابت و زید بن ارقم نوشته‌اند و حنظله بن تمیمی کاتب صدقات در سال آخر عمر پیغمبر بود و معاویه کاتب نامه‌ها بودند^[۲].^[۳]

منابع

راجی، علی، مظلومیت پیامبر

پانویس

↑ نقش عایشه در تاریخ اسلام، ج۳، ص۶.
↑ ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱، ص۱۱۴.
↑ راجی، علی، مظلومیت پیامبر ص ۲۶۵.

[1] نقش عایشه در تاریخ اسلام، ج۳، ص۶.

[2] ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱، ص۱۱۴.

[3] راجی، علی، مظلومیت پیامبر ص ۲۶۵.

[۱]

[۲]

[۳]