گردآوری اطلاعات
این مدخل زیرشاخهٔ بحث اطلاعات است. گردآوری اطلاعات از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: گردآوری اطلاعات در معارف و سیره نبوی - پرسش مرتبط نداردگردآوری اطلاعات
تصمیمگیری صحیح جنگی بر اساس اطلاعات دقیق و کامل از دشمن ممکن است؛ پیامبر (ص) نیز با توجه ویژه به این بخش از راههایی همچون استقرار مأموران اطلاعاتی در مناطق ورودی و خروجی[۱] سرزمین یا منطقه عملیاتی دشمن[۲]، قرار گرفتن در مسیر تجّار و مسافران[۳] و بازجویی از اسیران[۴] کسب خبر میکرد.
بنابر اهمیّت زیاد اطلاعات و معلومات کسب شده از دشمن، خاتم انبیا (ص) در برنامهریزی و هدایت جنگ به سوی پیروزی، خود، فرماندهی کل اداره اطلاعات را بر عهده میگرفت و گاهی حتی نقشهها و تدابیر را از نیروهای اطلاعاتی پنهان نگه میداشت.
سریه عبدالله بن جحش[۵] و بسیاری دیگر از غزوهها و سریهها نشاندهنده توجه ویژه پیغمبر (ص) به این بخش از سازماندهی نظامی است. اطلاعات جمعآوری شده، در چهار محور اصلی بود:
- آگاهی از منطقه عملیاتی دشمن، با قرار گرفتن در مسیر کاروانهای دشمن[۶] و یا شنیدن گفتگوهای سپاه دشمن در شب[۷] یا اوضاع بد آب و هوایی؛
- تعیین تعداد سپاه دشمن، با کسب خبر از قبایل همپیمان و یا نیروهای اطلاعاتی[۸]، مانند اطلاعات جمعآوری شده در جنگ خندق با تلاش زبیر بن عوام[۹]؛
- شناسایی اهداف جنگی دشمن به کمک عوامل اطلاعاتی موجود در میان دشمن، مانند اطلاعات «عباس بن عبدالمطلب» در میان قریش[۱۰] و مانند غزوههای احد[۱۱] و خندق که با گوش دادن مخفیانه به گفتگوهای فرماندهان و با خبر شدن سپاهیان از اهداف نظامی آنان صورت گرفت[۱۲].
- شناسایی راهها و محورهای ناشناخته و خارج از مسیر برای دفع حرکتهای غافلگیرانه یا غافلگیر کردن دشمن و یا مقابله با حملههای احتمالی دشمن به کمک پیش قراولان[۱۳] و ساکنان محلی[۱۴].
نیروهای اطلاعاتی که وظیفه آنان کسب اخبار صحیح و کامل مربوط به دشمن بود، از افرادی انتخاب میشدند که هوش، استعداد فراوان، سلامتی و دقت کامل داشتند؛ افرادی مانند: «حباب بن منذر»[۱۵] و «حذیفة بن یمان»[۱۶].[۱۷]
منابع
پانویس
- ↑ امتاع الأسماع، ج۱، ص۱۳۲؛ الطبقات الکبری، ج۲، ص۲۸ و عیون الاثر، ج۲، ص۱۳.
- ↑ المغازی، ج۱، ص۲۰۷-۲۰۸.
- ↑ دلائل النبوه، ج۳، ص۳۷۱.
- ↑ المغازی، ج۲، ص۸۰۴- ۸۰۶؛ امتاع الأسماع، ج ۹، ص ۲۳۳ - ۲۳۴ و صالحی دمشقی، سبل الهدی والرشاد، ج ۵، ص ۲۱۲.
- ↑ تاریخ الطبری، ج ۲، ص ۴۱۰ - ۴۱۱؛ السیرة النبویه، ج ۱، ص ۶۰۱ - ۶۰۲ و ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج ۲، ص ۱۱۳.
- ↑ تاریخ الطبری، ج ۲، ص ۴۲۲؛ عیون الاثر، ج ۱، ص ۲۹۰ و المغازی، ج ۱، ص ۵۱ - ۵۳.
- ↑ تاریخ الطبری، ج ۲، ص ۵۸۰؛ ابن عبدالبر اندلسی، الدرر فی اختصار المغازی و السیر، ص ۱۸۸؛ عیون الاثر، ج ۲، ص ۹۶ - ۹۷ و المنتظم، ج ۳، ص ۲۳۷ - ۲۳۸.
- ↑ المغازی، ج ۱، ص ۲۰۷ - ۲۰۸؛ الطبقات الکبری، ج ۲، ص ۲۸ و عیون الاثر، ج ۲، ص ۱۳ - ۱۴.
- ↑ المغازی، ج ۲، ص ۴۵۷؛ احمد بن محمد قسطلانی، المواهب اللدینه بالمنح المحمدیه، ج ۱، ص ۲۹۰ و امتاع الاسماع، ج ۱، ص ۲۳۱ ـ ۲۳۲.
- ↑ تاریخ الیعقوبی، ج ۲، ص ۴۷؛ الطبقات الکبری، ج ۲، ص ۲۸؛ عیون الاثر، ج ۲، ص ۶ و ابن جوزی، المنتظم، ج ۳، ص ۱۶۲.
- ↑ المغازی، ج ۱، ص ۲۰۶؛ الطبقات الکبری، ج ۲، ص ۲۸ و عیون الاثر، ج ۲، ص ۱۳.
- ↑ السیرة النبویه، ج ۲، ص ۲۳۱؛ عیون الاثر، ج ۲، ص ۹۶ - ۹۷ و تاریخ الطبری، ج ۲، ص ۵۸۰.
- ↑ الطبقات الکبری، ج ۲، ص ۱۸ و المغازی، ج ۱، ص ۵۲.
- ↑ الطبقات الکبری، ج ۲، ص ۲۶؛ المغازی، ج ۱، ص ۱۹۴؛ عیون الاثر، ج ۱، ص ۳۵۵ و امتاع الاسماع، ج ۱، ص ۱۲۸.
- ↑ المغازی، ج ۱، ص ۲۰۷؛ الطبقات الکبری، ج ۲، ص ۲۸ و عیون الاثر، ج ۲، ص ۱۳ - ۱۴.
- ↑ السیرة النبویه، ج ۲، ص ۲۳۱؛ تاریخ الطبری، ج ۲، ص ۵۸۰ و عیون الاثر، ج ۲، ص ۹۶ - ۹۷.
- ↑ ابراهیمی، زینب، فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم، ص۴۳۴ ـ ۴۳۵.