محمد بن احمد جامورانی رازی

آشنایی اجمالی

محمد بن احمد مکنّی به ابوعبدالله و ملقب به جامورانی رازی، از راویان شیعه اهل ری است^[۱]. وی توفیق ادراک مستقیم ائمه معصوم را نیافته و در زمره اصحاب ایشان شمرده نشده است^[۲]. ایشان در طبقه هفتم راویان جای می‌گیرد^[۳]. محمد بن احمد تنها از محدثانی همچون حسن بن علی بن ابی‌حمزه بطائنی، سلیمان جعفری، علی بن اسباط و منصور بن عباس حدیث آموخته و روایت کرده است^[۴]. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان احمد بن محمد بن خالد برقی، سهل بن زیاد، محمد بن احمد بن یحیی و سعد بن عبدالله اشعری قمی می‌باشند^[۵].

درباره شخصیت محمد بن احمد، میان علما و رجال‌نویسان اختلاف است: برخی چون ابن‌ولید، ابن‌نوح، شیخ صدوق و ابن‌غضائری وی را محدثی ضعیف دانسته و مدعی شده‌اند که وی در مذهب دچار غلو بوده است^[۶]. رجال‌نویسانی چون علامه حلی و شیخ حر عاملی نیز به پیروی از قدما او را در شمار راویان ضعیف قرار داده‌اند^[۷]. در مقابل، بزرگانی چون سید مصطفی خمینی و نویسنده کتاب مشایخ الثقات بر وثاقت وی تأکید کرده‌اند^[۸]. این دسته از محققان دلیل تضعیف قمی‌ها را سخت‌گیری آنان در مسئله نقل فضائل دانسته و نقل روایتِ بزرگانی چون احمد بن ادریس و سعد بن عبدالله اشعری از وی و همچنین حضور نام او در اسناد کامل الزیارات را شواهدی بر حسن حال و اعتبار او برشمرده‌اند^[۹]. کتاب‌های الحدیث و المرشد از آثار اوست^[۱۰].^[۱۱]

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۵

پانویس

↑ بالجیم و المیم المضمومة بعد الألف و الواو و الراء و النون بعد الألف. خلاصة الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۲۵۶، ش۵۹؛ الروض المعطار فی خبر الأقطار، ص۱۵۶.
↑ رجال الطوسی، ص۴۵۱، (ش ۶۴۱۲) و ص۴۵۲، (ش ۶۴۲۶).
↑ الموسوعة الرجالیه، ج۴، ص۴۲۹، ج۷، ص۱۲۱۵.
↑ ر.ک: المحاسن، ج۱، ص۲۰۵، ح۵۹؛ ج۲، ص۳۹۰، (ح ۲۵) و ص۶۰۲، (ح ۲۴)؛ و...؛ الکافی، ج۶، ص۲۲۵، ح۳؛ الخصال، ج۱، ص۹، (ح ۲۹)، ص۶۳، (ح ۹۲) و ص۹۰، (ح ۲۹)؛ بصائر الدرجات، ص۴۶۶، ح۹؛ التوحید، ص۳۶۳، ح۱۱؛ معانی الأخبار، ص۱۵۳، ح۱.
↑ الکافی، ج۲، ص۴۷۸، ح۹؛، ج۵، ص۷۵، ح۱۰؛ ج۷، ص۲۶۲، ح۱۲؛ کامل الزیارات، ص۴۹، (ح ۱۵)، ص۱۰۰، (ح ۲) و ص۲۰۸، (ذیل ح۵)؛ الإستبصار، ج۱، ص۸۹، ح۱.
↑ رجال النجاشی، ص۳۴۸، ش۹۳۹؛ طوسی، الفهرست، ص۴۰۹-۴۱۰، ش۶۲۳؛ ابن الغضائری، الرجال، ص۹۷، ش۱۴۴.
↑ ر.ک: خلاصة الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۲۵۶، (ش ۵۹) و ص۲۶۸، (ش ۲۶)؛ ابن داود، الرجال، ص۴۹۸، (ش ۴۰۹) و ص۵۶۸، (ش ۱۹)؛ حر عاملی، الرجال، ص۲۷۰، ش۱۰۴؛ الوجیزة فی الرجال، ص۱۵۰، ش۱۵۸۴.
↑ مشایخ الثقات، ص۹۲، ش۲۷۸؛ کتاب الصوم (سید مصطفی خمینی)، ص۱۸۹-۱۹۰.
↑ علامه مجلسی پس از تعریف غلو: ولکن أفرط بعض المتکلمین و المحدثین فی الغلو لقصورهم عن معرفة الأئمة(ع)، و عجزهم عن إدراک غرائب أحوالهم و عجائب شؤونهم، فقدحوا فی کثیر من الرواة الثقات بعض غرائب المعجزات حتی قال بعضهم: من الغلو نفی السهو عنهم، أو القول بأنهم یعلمون ما کان و ما یکون. بحار الأنوار، ج۲۵، ص۳۴۷.
وحید بهبهانی: أعلم أن الظاهر أن کثیرا من القدماء سیما القمیین منهم و الغضائری کانوا یعتقدون للأئمة(ع) منزلة خاصة من الرفعة و الجلالة و مرتبة معینة من العصمة و الکمال بحسب اجتهادهم و رأیهم، و ما کانوا یجوزون التعدی عنها، و کانوا یعدون التعدی ارتفاعا و غلوا علی حسب معتقدهم، حتی أنهم جعلوا مثل نفی السهو عنهم غلوا، بل ربما جعلوا مطلق التفویض إلیهم، أو التفویض الذی اختلف فیه کما سنذکر، أو المبالغة فی معجزاتهم و نقل العجائب من خوارق العادات عنهم، أو الإغراق فی شأنهم و إجلالهم و تنزیههم عن کثیر من النقائص و إظهار کثیر قدرة لهم و ذکر علمهم بمکنونات السماء و الأرض ارتفاعا أو مورثا للتهمة به، سیما بجهة أن الغلاة کانوا مختفین فی الشیعة مخلوطین بهم مدلسین. منهج المقال، ج۱، ص۱۲۸-۱۲۹؛ کامل الزیارات، ص۹۸، ح۲؛ کامل الزیارات، ص۱۰۰، (ح ۲)، ص۱۵۳، (ح ۴) و ص۲۵۱، (ح ۲).
↑ معالم العلماء، ص۱۳۴، ش۹۰۸: أبو عبدالله الجامورانی، له کتاب المرشد.
الذریعه، ج۶، ص۳۰۹، ش۱۶۷۰: کتاب الحدیث لأبی عبدالله الجامورانی الرازی، یرویه عنه أحمد بن محمد بن خالد البرقی، و الشیخ و النجاشی رویاه بطریقیهما إلی البرقی عنه؛ الذریعه، ج۲۰، ص۳۰۴، ش۳۰۹۹: المرشد لأبی عبدالله الجامورانی، ذکره ابن شهر آشوب فی الکنی من معالمه، و فی بعض النسخ المرید و أبو عبدالله الجامورانی هو محمد بن أحمد الذی استثنوه القمیون من روایات نوادر الحکمة. صرح باسمه ابن الغضائری، و ذکره النجاشی و الفهرست فی المستثنین بعنوان أبی عبدالله الجامورانی.
↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۵، ص۳۳۳-۳۴۷.

[1] بالجیم و المیم المضمومة بعد الألف و الواو و الراء و النون بعد الألف. خلاصة الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۲۵۶، ش۵۹؛ الروض المعطار فی خبر الأقطار، ص۱۵۶.

[2] رجال الطوسی، ص۴۵۱، (ش ۶۴۱۲) و ص۴۵۲، (ش ۶۴۲۶).

[3] الموسوعة الرجالیه، ج۴، ص۴۲۹، ج۷، ص۱۲۱۵.

[4] ر.ک: المحاسن، ج۱، ص۲۰۵، ح۵۹؛ ج۲، ص۳۹۰، (ح ۲۵) و ص۶۰۲، (ح ۲۴)؛ و...؛ الکافی، ج۶، ص۲۲۵، ح۳؛ الخصال، ج۱، ص۹، (ح ۲۹)، ص۶۳، (ح ۹۲) و ص۹۰، (ح ۲۹)؛ بصائر الدرجات، ص۴۶۶، ح۹؛ التوحید، ص۳۶۳، ح۱۱؛ معانی الأخبار، ص۱۵۳، ح۱.

[5] الکافی، ج۲، ص۴۷۸، ح۹؛، ج۵، ص۷۵، ح۱۰؛ ج۷، ص۲۶۲، ح۱۲؛ کامل الزیارات، ص۴۹، (ح ۱۵)، ص۱۰۰، (ح ۲) و ص۲۰۸، (ذیل ح۵)؛ الإستبصار، ج۱، ص۸۹، ح۱.

[6] رجال النجاشی، ص۳۴۸، ش۹۳۹؛ طوسی، الفهرست، ص۴۰۹-۴۱۰، ش۶۲۳؛ ابن الغضائری، الرجال، ص۹۷، ش۱۴۴.

[7] ر.ک: خلاصة الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۲۵۶، (ش ۵۹) و ص۲۶۸، (ش ۲۶)؛ ابن داود، الرجال، ص۴۹۸، (ش ۴۰۹) و ص۵۶۸، (ش ۱۹)؛ حر عاملی، الرجال، ص۲۷۰، ش۱۰۴؛ الوجیزة فی الرجال، ص۱۵۰، ش۱۵۸۴.

[8] مشایخ الثقات، ص۹۲، ش۲۷۸؛ کتاب الصوم (سید مصطفی خمینی)، ص۱۸۹-۱۹۰.

[9] علامه مجلسی پس از تعریف غلو: ولکن أفرط بعض المتکلمین و المحدثین فی الغلو لقصورهم عن معرفة الأئمة(ع)، و عجزهم عن إدراک غرائب أحوالهم و عجائب شؤونهم، فقدحوا فی کثیر من الرواة الثقات بعض غرائب المعجزات حتی قال بعضهم: من الغلو نفی السهو عنهم، أو القول بأنهم یعلمون ما کان و ما یکون. بحار الأنوار، ج۲۵، ص۳۴۷.
وحید بهبهانی: أعلم أن الظاهر أن کثیرا من القدماء سیما القمیین منهم و الغضائری کانوا یعتقدون للأئمة(ع) منزلة خاصة من الرفعة و الجلالة و مرتبة معینة من العصمة و الکمال بحسب اجتهادهم و رأیهم، و ما کانوا یجوزون التعدی عنها، و کانوا یعدون التعدی ارتفاعا و غلوا علی حسب معتقدهم، حتی أنهم جعلوا مثل نفی السهو عنهم غلوا، بل ربما جعلوا مطلق التفویض إلیهم، أو التفویض الذی اختلف فیه کما سنذکر، أو المبالغة فی معجزاتهم و نقل العجائب من خوارق العادات عنهم، أو الإغراق فی شأنهم و إجلالهم و تنزیههم عن کثیر من النقائص و إظهار کثیر قدرة لهم و ذکر علمهم بمکنونات السماء و الأرض ارتفاعا أو مورثا للتهمة به، سیما بجهة أن الغلاة کانوا مختفین فی الشیعة مخلوطین بهم مدلسین. منهج المقال، ج۱، ص۱۲۸-۱۲۹؛ کامل الزیارات، ص۹۸، ح۲؛ کامل الزیارات، ص۱۰۰، (ح ۲)، ص۱۵۳، (ح ۴) و ص۲۵۱، (ح ۲).

[10] معالم العلماء، ص۱۳۴، ش۹۰۸: أبو عبدالله الجامورانی، له کتاب المرشد.
الذریعه، ج۶، ص۳۰۹، ش۱۶۷۰: کتاب الحدیث لأبی عبدالله الجامورانی الرازی، یرویه عنه أحمد بن محمد بن خالد البرقی، و الشیخ و النجاشی رویاه بطریقیهما إلی البرقی عنه؛ الذریعه، ج۲۰، ص۳۰۴، ش۳۰۹۹: المرشد لأبی عبدالله الجامورانی، ذکره ابن شهر آشوب فی الکنی من معالمه، و فی بعض النسخ المرید و أبو عبدالله الجامورانی هو محمد بن أحمد الذی استثنوه القمیون من روایات نوادر الحکمة. صرح باسمه ابن الغضائری، و ذکره النجاشی و الفهرست فی المستثنین بعنوان أبی عبدالله الجامورانی.

[11] ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۵، ص۳۳۳-۳۴۷.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]