حضرت خضر در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

در [[پیامبر]] بودن خضر {{ع}} [[اختلاف]] است. قرآن در این باره سخن صریحی ندارد و شماری از [[صاحب نظران]]، [[رحمت]] یاد شده در [[آیه]] را نعمتی ویژه خوانده و معتقدند که برخورداری خضر {{ع}} از آن بر اثر [[بندگی خدا]] و بی‌وساطت اسباب عادی بوده است <ref> مدارج السالکین، ج ۲، ص ۴۹۵؛ [[المیزان]]، ج ۱۳، ص ۳۴۱ ـ ۳۴۲.</ref> و تعبیر یاد شده را [[دلیل]] پیامبر بودن وی دانسته‌اند: {{متن قرآن|فَوَجَدَا عَبْدًا مِنْ عِبَادِنَا آتَيْنَاهُ رَحْمَةً مِنْ عِنْدِنَا وَعَلَّمْنَاهُ مِنْ لَدُنَّا عِلْمًا}}<ref>«و بنده‌ای از بندگان ما (خضر) را یافتند که به او از نزد خود بخشایشی داده و او را از پیش خویش دانشی آموخته بودیم» سوره کهف، آیه ۶۵.</ref> در مقابل، برخی با [[تفسیر]] رحمت یاد شده به [[مقام ولایت]]، خضر را "[[ولیّ]]" دانسته‌اند.<ref>التسهیل، ج ۲، ص ۱۹۲؛ نیز ر. ک: [[تهذیب]] الاسماء، ج ۱، ص ۱۷۸؛ الاصابه، ج ۲، ص ۲۴۸.</ref> ([[ولایت]]) [[معتقدان]] به نبوت خضر {{ع}} در رد دیدگاه مقابل، با اشاره به اضافه شدن "عند" به ضمیر جمعِ "نا" گفته‌اند: قرآن برخلاف [[ولایت]] {{متن قرآن|اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ وَالَّذِينَ كَفَرُوا أَوْلِيَاؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُمَاتِ أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ}}<ref>«خداوند سرور مؤمنان است که آنان را به سوی روشنایی از تیرگی‌ها بیرون می‌برد اما سروران کافران، طاغوت‌هایند که آنها را از روشنایی به سوی تیرگی‌ها بیرون می‌کشانند؛ آنان دمساز آتشند، آنها در آن جاودانند» سوره بقره، آیه ۲۵۷.</ref>، {{متن قرآن|إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْرَاهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ وَهَذَا النَّبِيُّ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَاللَّهُ وَلِيُّ الْمُؤْمِنِينَ}}<ref>«بی‌گمان نزدیک‌ترین مردم به ابراهیم همانانند که از وی پیروی کردند و نیز این پیامبر و مؤمنان؛ و خداوند سرپرست مؤمنان است» سوره آل عمران، آیه ۶۸.</ref>،{{متن قرآن|لَهُمْ دَارُ السَّلَامِ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَهُوَ وَلِيُّهُمْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ}}<ref>«سرای آرامش نزد پروردگارشان از آن آنهاست و او برای کارهایی که می‌کردند یار آنان است» سوره انعام، آیه ۱۲۷.</ref> در انتساب [[نبوت]] و امور مربوط به آن به [[خدا]] بیشتر ضمیر جمع به کار می‌برد {{متن قرآن|أُولَئِكَ الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ فَإِنْ يَكْفُرْ بِهَا هَؤُلَاءِ فَقَدْ وَكَّلْنَا بِهَا قَوْمًا لَيْسُوا بِهَا بِكَافِرِينَ}}<ref>«آنان کسانی هستند که به آنها کتاب و داوری و پیامبری دادیم؛ اگر اینان به آن کفر ورزند، گروهی را بر آن گمارده‌ایم که بدان کفر نمی‌ورزند» سوره انعام، آیه ۸۹.</ref>، {{متن قرآن|إِنَّا أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ كَمَا أَوْحَيْنَا إِلَى نُوحٍ وَالنَّبِيِّينَ مِنْ بَعْدِهِ وَأَوْحَيْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطِ وَعِيسَى وَأَيُّوبَ وَيُونُسَ وَهَارُونَ وَسُلَيْمَانَ وَآتَيْنَا دَاوُودَ زَبُورًا}}<ref>«ما به تو همان‌گونه وحی فرستادیم که به نوح و پیامبران پس از وی، و به ابراهیم و اسماعیل و اسحاق و یعقوب و اسباط و عیسی و ایوب و یونس و هارون و سلیمان وحی فرستادیم و به داود زبور دادیم» سوره نساء، آیه ۱۶۳.</ref>، {{متن قرآن|وَأَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى أَنْ أَلْقِ عَصَاكَ فَإِذَا هِيَ تَلْقَفُ مَا يَأْفِكُونَ}}<ref>«و (ما) به موسی وحی کردیم که چوبدستت را بیفکن! که ناگهان، (اژدهایی شد و) هرچه ساخته بودند فرو می‌بلعید» سوره اعراف، آیه ۱۱۷.</ref>، {{متن قرآن|ذَلِكَ مِنْ أَنْبَاءِ الْغَيْبِ نُوحِيهِ إِلَيْكَ وَمَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يُلْقُونَ أَقْلَامَهُمْ أَيُّهُمْ يَكْفُلُ مَرْيَمَ وَمَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يَخْتَصِمُونَ}}<ref>«این از خبرهای نهانی است که به تو وحی می‌کنیم و تو هنگامی که آنان تیرچه‌های (قرعه) خود را (در آب) می‌افکندند تا (بدانند) کدام، مریم را سرپرستی کند و هنگامی که با هم (در این کار) ستیزه می‌ورزیدند نزد آنان نبودی» سوره آل عمران، آیه ۴۴.</ref>، {{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ وَرَزَقْنَاهُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ وَفَضَّلْنَاهُمْ عَلَى الْعَالَمِينَ}}<ref>«و به راستی ما به بنی اسرائیل کتاب (آسمانی) و داوری و پیامبری دادیم و به آنان از چیزهای پاکیزه، روزی بخشیدیم و آنها را بر جهانیان (در زمان خودشان) برتری دادیم» سوره جاثیه، آیه ۱۶.</ref>، {{متن قرآن|ثُمَّ جَعَلْنَاكَ عَلَى شَرِيعَةٍ مِنَ الْأَمْرِ فَاتَّبِعْهَا وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَ الَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ}}<ref>«سپس تو را بر آبشخوری از کار (دین) برگماشتیم، از همان پیروی کن و از هوس‌های کسانی که (چیزی) نمی‌دانند پیروی مکن» سوره جاثیه، آیه ۱۸.</ref> که شاید اشاره به نقش [[فرشتگان]] در امر [[وحی]] و مانند آن باشد.<ref> المیزان، ج ۱۳، ص ۳۴۱ ـ ۳۴۲.</ref> افزون بر آن، [[خضر]] {{ع}} در پاسخ به [[اعتراض]] [[موسی]] {{ع}} اقدامات خود در [[سفر]] را به شکل کنایی به خدا نسبت می‌دهد: {{متن قرآن|وَأَمَّا الْجِدَارُ فَكَانَ لِغُلَامَيْنِ يَتِيمَيْنِ فِي الْمَدِينَةِ وَكَانَ تَحْتَهُ كَنْزٌ لَهُمَا وَكَانَ أَبُوهُمَا صَالِحًا فَأَرَادَ رَبُّكَ أَنْ يَبْلُغَا أَشُدَّهُمَا وَيَسْتَخْرِجَا كَنْزَهُمَا رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ وَمَا فَعَلْتُهُ عَنْ أَمْرِي ذَلِكَ تَأْوِيلُ مَا لَمْ تَسْطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا}}<ref>«و امّا آن دیوار، از آن دو نوجوان یتیم در آن شهر بود و زیر آن گنجی از آن آن دو و پدرشان مردی شایسته بود، بنابراین پروردگارت از سر بخشایش خویش اراده فرمود که آنان به برومندی خود برسند و گنجشان را بیرون کشند و من آن کارها را از پیش خویش نکردم، این بود معنی آنچه بر آن شکیبایی نتوانستی کرد» سوره کهف، آیه ۸۲.</ref>.<ref> قصص‌الانبیاء، راوندی، ص ۱۵۷؛ تفسیر ابن کثیر، ج ۳، ص ۱۰۵؛ المیزان، ج ۱۳، ص ۳۵۲.</ref> و در برخی [[روایات]] نیز به [[پیامبری]] خضر {{ع}} تصریح شده است.<ref> البدء والتاریخ، ج ۳، ص ۶؛ بحارالانوار، ج ۱۳، ص ۲۸۶.</ref> [[همراهی]] [[حضرت موسی]] {{ع}} با خضر برای بهره‌مندی از [[دانش]] او نیز [[مؤیّد]] دیگری بر نبوت وی دانسته شده است.<ref>ر. ک: مجمع‌البیان، ج ۶، ص ۷۴۶.</ref> بر اساس پاره‌ای [[احادیث]]، هریک از این دو [[پیامبر الهی]] مسئولیتی ویژه خود داشته که در توان دیگری نبوده است.<ref> تفسیر قمی، ج ۲، ص ۳۷؛ علل الشرایع، ج ۱، ص ۷۸؛ مجمع‌البیان، ج ۵ ـ ۶، ص ۷۴۱.</ref> براساس همین دیدگاه، خضر {{ع}} را گاهی با پیامبرانی چون "[[ارمیا]]"،<ref>جامع البیان، ج ۳، جزء ۳، ص ۴۱؛ البدء والتاریخ، ج ۳، ص ۷۷؛ الاصابه، ج ۲، ص ۲۴۷.</ref> "[[یسع]]"،<ref> البدء والتاریخ، ج ۳، ص ۷۸، ۱۰۰؛ التعریف والاعلام، ص ۱۹۰؛ الاصابه، ج ۲، ص ۲۴۷.</ref> "[[الیاس]]"<ref>مفحمات الاقران، ص ۱۴۱.</ref> و "جرجس"<ref> دائره‌المعارف بستانی، ج ۷، ص ۴۰۴.</ref> یکی شمرده‌اند.<ref>[[ایمان ابراهیمی|ابراهیمی، ایمان]]، [[خضر (مقاله)|مقاله «خضر»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)| دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۲.</ref>.