بداء از دیدگاه اهل سنت: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۵: | خط ۵: | ||
بدا، اسم مصدر از فعل بَداء است. گفته میشود: «بَدا الشيءُ يَبْدُوا بَدُواً وبُدُوّاً وبُداءً»، و این [[ماده]] بر معنای کلی دلالت دارد که همان ظاهر شدن چیزی است. گفته میشود: بدا الشيءُ يَبدُو، یعنی ظاهر شد، و از این معنای کلی دو معنای فرعی مشتق میشود: | بدا، اسم مصدر از فعل بَداء است. گفته میشود: «بَدا الشيءُ يَبْدُوا بَدُواً وبُدُوّاً وبُداءً»، و این [[ماده]] بر معنای کلی دلالت دارد که همان ظاهر شدن چیزی است. گفته میشود: بدا الشيءُ يَبدُو، یعنی ظاهر شد، و از این معنای کلی دو معنای فرعی مشتق میشود: | ||
# ظاهر شدن پس از پنهان بودن، گفته میشود: [[دیوار]][[ شهر]] نمایان شد یعنی ظاهر گشت. | # ظاهر شدن پس از پنهان بودن، گفته میشود: [[دیوار]][[ شهر]] نمایان شد یعنی ظاهر گشت. | ||
# پیدایش [[رأی]] جدید و درست دانستن چیزی که بعد از ندانستن آن دانسته شد. گفته میشود: در این امر برایم [[بداء]] حاصل شد، یعنی نظر دیگری برایم آشکار شد. <ref> | # پیدایش [[رأی]] جدید و درست دانستن چیزی که بعد از ندانستن آن دانسته شد. گفته میشود: در این امر برایم [[بداء]] حاصل شد، یعنی نظر دیگری برایم آشکار شد. <ref>ر.ک: ابن فارس: معجم مقاييس اللغة ۲۱۲٫۱، والفيومى: المصباح المنير ۴٠٫١ وابن منظور لسان العرب ۶۵٫١۴، والزبيدي تاج العروس ١۵۴٫٣٧، والمعجم الوسيط ۴۵٫١، و د. ناصر الفقاري: أصول مذهب الشيعة ۹۳٨٫٢.</ref>. | ||
هر دو معنا در [[قرآن کریم]] آمده است. از معنای اول، این [[آیه]]: {{متن قرآن|وَإِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ}}<ref>سورة البقرة، الآية ۲۸۴.</ref> و آیه: {{متن قرآن|وَبَدَا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مَا لَمْ يَكُونُوا يَحْتَسِبُونَ}}<ref>سورة الزمر، الآية ۴۷.</ref>. یعنی از سوی [[خداوند]] [[عذاب]] و مجازاتی برایشان آشکار شد که در [[ذهن]] و محاسبهشان نبود. <ref> | هر دو معنا در [[قرآن کریم]] آمده است. از معنای اول، این [[آیه]]: {{متن قرآن|وَإِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ}}<ref>سورة البقرة، الآية ۲۸۴.</ref> و آیه: {{متن قرآن|وَبَدَا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مَا لَمْ يَكُونُوا يَحْتَسِبُونَ}}<ref>سورة الزمر، الآية ۴۷.</ref>. یعنی از سوی [[خداوند]] [[عذاب]] و مجازاتی برایشان آشکار شد که در [[ذهن]] و محاسبهشان نبود. <ref>ر.ک: تفسير ابن كثير: ١٠۴٫٧.</ref> و از معنای دوم، این آیه: {{متن قرآن|ثُمَّ بَدَا لَهُمْ مِنْ بَعْدِ مَا رَأَوُا الْآيَاتِ لَيَسْجُنُنَّهُ حَتَّى حِينٍ}}<ref>سورة يوسف، الآية ۳۵.</ref>.<ref>أحمد قوشي عبد الرحيم، مقالة «البداء»، موسوعة العقيدة الإسلامية، ص 205.</ref>. | ||
===[[بداء]] در اصطلاح=== | ===[[بداء]] در اصطلاح=== | ||
تعریف اصطلاحی بداء تقریباً با معنای لغوی که پیشتر ذکر کردیم تفاوت چندانی ندارد. [[ابن اثیر]] آن را به عنوان درست دانستن چیزی که بعد از ندانستن، دانسته شده تعریف کرده است <ref> | تعریف اصطلاحی بداء تقریباً با معنای لغوی که پیشتر ذکر کردیم تفاوت چندانی ندارد. [[ابن اثیر]] آن را به عنوان درست دانستن چیزی که بعد از ندانستن، دانسته شده تعریف کرده است <ref>ر.ک: ابن الأثير: النهاية ۲۷۱٫۱، وانظر أيضا الزبيدي تاج العروس ١۵۴٫٢٧.</ref>، و متولی [[شافعی]] آن را کسب [[علمی]] که قبلاً نبوده، یا عبارت از کسی که قصد انجام کاری را دارد و سپس از آنچه انجام داده پشیمان میشود تعریف کرده است <ref>ر.ک: المتولى الشافعى الغنية في أصول الدين ١۵۶٫١</ref>، و هر یک از [[جرجانی]] ر.ک: الجرجاني: التعريفات ص۶٢</ref> و [[مناوی]] <ref>ر.ک: المناوى: الوقوف على مهمات التعاريف ص۱۱۸.</ref>. آن را ظاهر شدن [[رأی]] یا چیزی پس از نبودن آن تعریف کردهاند، و [[شهرستانی]] بداء را به چندین قسم تقسیم کرده که برای ما بداء در [[علم مهم]] است که یعنی خلاف آنچه میدانسته برایش آشکار شود، و بداء در [[اراده]]: یعنی [[درستی]] چیزی بر خلاف آنچه اراده کرده و [[حکم]] نموده برایش آشکار شود. <ref>ر.ک: الشهرستاني الملل والنحل ١۴۶٫١</ref>. | ||
پوشیده نیست که همه این معانی اگر درباره [[بشر]] جایز باشد، در مورد [[خداوند سبحان]] و [[متعال]] که به همه چیز [[علم]] دارد و چیزی از او پنهان نیست، محال است: {{متن قرآن|لَا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ فِي السَّمَاوَاتِ وَلَا فِي الْأَرْضِ وَلَا أَصْغَرُ مِنْ ذَلِكَ وَلَا أَكْبَرُ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُبِينٍ}}<ref>سورة سبأ، الآية ۳.</ref>. | پوشیده نیست که همه این معانی اگر درباره [[بشر]] جایز باشد، در مورد [[خداوند سبحان]] و [[متعال]] که به همه چیز [[علم]] دارد و چیزی از او پنهان نیست، محال است: {{متن قرآن|لَا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ فِي السَّمَاوَاتِ وَلَا فِي الْأَرْضِ وَلَا أَصْغَرُ مِنْ ذَلِكَ وَلَا أَكْبَرُ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُبِينٍ}}<ref>سورة سبأ، الآية ۳.</ref>. | ||
اما مفهوم بداء نزد [[شیعیان]]، تعدادی از علمای متقدم آنها به تعریف آن به معنای لغوی که همان ظهور است اکتفا کردهاند.<ref> | اما مفهوم بداء نزد [[شیعیان]]، تعدادی از علمای متقدم آنها به تعریف آن به معنای لغوی که همان ظهور است اکتفا کردهاند.<ref>ر.ک: المفيد: تصحيح [[اعتقادات]] الإمامية ص۶۵، وأبو الفتح الكراجكي: كنز الفوائد ص۱۰۳، والسيد الطباطبائي تفسير الميزان ١۶٩٫١١</ref>، در حالی که تعدادی از علمای معاصر آنها تلاش کردهاند از آنچه معنای لغوی بداء را میرساند و مستلزم نسبت دادن [[تغییر]] در علم خداست،[[ تبری]] جویند و سعی کردهاند آن را با مفهوم [[نسخ]] یا محو و [[اثبات]] در تقدیرات مرتبط سازند. | ||
از این منظر، آنها [[بداء]] را به عنوان [[آشکار کردن]] امری از سوی [[خداوند متعال]] که در لوحهای محو و اثبات ثبت میشود تعریف کردهاند، و چه بسا برخی از [[فرشتگان مقرب]] یا یکی از [[پیامبران]] و [[رسولان]] از آن [[آگاه]] شوند، پس [[فرشته]] به [[پیامبر]] و پیامبر به امتش خبر دهد، سپس خلاف آن واقع شود؛ زیرا [[خداوند متعال]] آن را محو کرده و در خارج چیز دیگری را ایجاد نموده است. <ref>[[کاشف الغطاء]]: أصل الشيعة وأصولها ص٣١٣ - ٣١۴</ref>. | از این منظر، آنها [[بداء]] را به عنوان [[آشکار کردن]] امری از سوی [[خداوند متعال]] که در لوحهای محو و اثبات ثبت میشود تعریف کردهاند، و چه بسا برخی از [[فرشتگان مقرب]] یا یکی از [[پیامبران]] و [[رسولان]] از آن [[آگاه]] شوند، پس [[فرشته]] به [[پیامبر]] و پیامبر به امتش خبر دهد، سپس خلاف آن واقع شود؛ زیرا [[خداوند متعال]] آن را محو کرده و در خارج چیز دیگری را ایجاد نموده است. <ref>[[کاشف الغطاء]]: أصل الشيعة وأصولها ص٣١٣ - ٣١۴</ref>. | ||