بداء از دیدگاه اهل سنت: تفاوت میان نسخه‌ها

هر دو معنا در [[قرآن کریم]] آمده است. از معنای اول، این [[آیه]]: {{متن قرآن|وَإِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ}}<ref>سورة البقرة، الآية ۲۸۴.</ref> و آیه: {{متن قرآن|وَبَدَا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مَا لَمْ يَكُونُوا يَحْتَسِبُونَ}}<ref>سورة الزمر، الآية ۴۷.</ref>. یعنی از سوی [[خداوند]] [[عذاب]] و مجازاتی برایشان آشکار شد که در [[ذهن]] و محاسبه‌شان نبود. <ref>ر.ک: تفسير ابن كثير: ١٠۴٫٧.</ref> و از معنای دوم، این آیه: {{متن قرآن|ثُمَّ بَدَا لَهُمْ مِنْ بَعْدِ مَا رَأَوُا الْآيَاتِ لَيَسْجُنُنَّهُ حَتَّى حِينٍ}}<ref>سورة يوسف، الآية ۳۵.</ref>.<ref>أحمد قوشي عبد الرحيم، مقالة «البداء»، موسوعة العقيدة الإسلامية، ص 205.</ref>.

اهل سنت ضمن اشکال به عقیده شیعه در بدا معتقدند: میان [[نسخ]] و [[بدا]] تفاوت و تمایز آشکار و روشنی وجود دارد و جهت اثبات این مدعا، به سخن برخی از بزرگان خود تمسک کرده و می‌گویند: همان‌طور که [[ابن حزم]] گفته است: تفاوت بین نسخ و بدا واضح است؛ زیرا معنای بداء این است که [[خداوند سبحان]] به امری [[فرمان]] دهد در حالی که نمی‌داند سرانجام آن چه خواهد شد، اما نسخ این است که به امری فرمان دهد در حالی که می‌داند آن را در [[زمان]] مشخصی [[تغییر]] خواهد داد، و این در [[علم]] و قضای [[قطعی]] او از پیش تعیین شده است. پس چون این دو وجه معانی متفاوت و مختلفی دارند، ضرورتاً باید برای هر یک نامی قرار داد که با آن از آن تعبیر شود و غیر از نام دیگری باشد تا [[فهم]] حاصل شود و [[حقیقت]] آشکار گردد، پس بداء از [[صفات ]]خداوند متعال نیست.<ref>ابن حزم: الإحكام ۴۴۶٫۴، وانظر أيضا في الفرق بين البداء والنسخ: الشيرازي: التبصرة ٢۵٣٫١، والأمدى: الإحكام ۱۲۲٫۳</ref>.<ref>أحمد قوشي عبد الرحيم، مقالة «البداء»، موسوعة العقيدة الإسلامية، ص 205.</ref>.

برخی دیگر از [[اهل سنت]] قول به [[بداء]] به [[کیسانیه]] و رهبرشان مختار ثقفی نسبت داده شده که از [[معتقدان]] به [[امامت]] [[محمد بن حنفیه]] بودند. دلیل مهمی که آنها را به این اعتقاد [[سوق]] داد این بود که [[مصعب ابن زبیر]] لشکری [[قوی]] به سوی آنها فرستاد و مختار، احمد بن شمیط را با سه هزار [[جنگجو]] برای مقابله با آنها اعزام کرد و به آنها گفت: به من [[وحی]] شده که [[پیروزی]] از آن شماست. اما ابن شمیط و همراهانش [[شکست]] خوردند و وقتی بازگشت به مختار گفت: پس آن پیروزی که به ما [[وعده]] داده بودی کجاست؟ مختار به او گفت: این چیزی بود که به من وعده داده شده بود اما سپس بداء رخ داد؛ زیرا [[خداوند سبحان]] و [[متعال]] فرموده است: “خداوند هر چه را بخواهد محو می‌کند یا ثابت نگه می‌دارد و اصل کتاب نزد اوست”. سپس مختار برای [[جنگ]] با [[مصعب]] بیرون رفت و شکست خورده به [[کوفه]] بازگشت و در آنجا او را کشتند. <ref>الإسفراييني: التبصير في الدين ص٣۴.</ref>.<ref>أحمد قوشي عبد الرحيم، مقالة «البداء»، موسوعة العقيدة الإسلامية، ص205.</ref>.

برخی از اهل سنت با پذیرش پیش فرض بطلان اعتقاد به بدا و اصرار بر نادرستی آن، اتهامات نادرستی را به علمای بزرگ امامیه زده و تلاش کرده‌اند تا به هر نحو ممکن اعتقاد به بدا را عقیده برخی از شیعیان معرفی کنند. از این رو گفته‎اند: با وجود کثرت نوشته‌های [[شیعی]] که قول به [[بداء]] را پذیرفته‌اند، برخی از علمای آنها به [[زشتی]] این قول و لوازم خطرناک آن پی برده‌اند، بنابراین نهایت تلاش خود را برای تبرئه [[مذهب]] از [[اتهام]] قول به بداء به کار گرفته‌اند و در نتیجه تلاش‌های آنها متعدد شده و جهت‌های مختلفی به خود گرفته است <ref>ر.ک: القفاري: أصول مذهب الشيعة ٩۴٣٫٢.</ref>.<ref>أحمد قوشي عبد الرحيم، مقالة «البداء»، موسوعة العقيدة الإسلامية، ص 205.</ref>.

برخی <ref>أحمد قوشي عبد الرحيم، مقالة «البداء»، موسوعة العقيدة الإسلامية، ص 205.</ref> چنین ادعا کرده‌اند که [[خواجه نصیر]] [[طوسی]] از جمله علمای امامیه است که وجود بدا را به عنوان عقیده‌ای برای شیعیان [[دوازده امامی]] انکار کرده و درباره [[طایفه]] خود گفته است: «آنها به بدا قائل نیستند، و قول به بدا فقط در روایتی بوده که از [[جعفر صادق]] نقل کرده‌اند که او اسماعیل را [[جانشین]] خود قرار داد، اما از اسماعیل چیزی ظاهر شد که او آن را نپسندید، پس [[موسی]] را جانشین قرار داد. وقتی درباره این مسئله از او سؤال شد، گفت: برای [[خداوند]] در امر اسماعیل بدا حاصل شد، و این یک [[روایت]] است و نزد ما [[خبر واحد]] موجب [[علم]] و عمل نمی‌شود» <ref>طوسي تلخيص المحصل ص٢۵٠.</ref>.  

این گروه جهت اثبات ادعای خود، به واکنش علامه مجلسی به سخن خواجه استناد کرده و می‌گوید: [[مجلسی]] نیز این پاسخ از شیخ طوسی را عجیب دانسته و آن را به عدم احاطه او بر اخبار نسبت داده است.<ref>مجلسي: بحار الأنوار: ١٢٣٫۴.</ref>.<ref>أحمد قوشي عبد الرحيم، مقالة «البداء»، موسوعة العقيدة الإسلامية، ص 205.</ref>.