ابلیس در کلام اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

ابلیس در کلام اسلامی (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۲۰ آوریل ۲۰۲۰، ساعت ۱۷:۲۰

۱۵٬۵۳۸ بایت اضافه‌شده ، ‏۲۰ آوریل ۲۰۲۰

←‏منابع

دیداریویکی‌متن

Bahmani

مدیران

۱۳۳٬۶۱۷

ویرایش

@@ خط ۷۸: / خط ۷۸: @@
 # [[هدف]] [[خداوند]] در مهلت دادن به [[ابلیس]] این بود که به او [[فرصت]] [[توبه]] کردن بدهد.
 #برای تحقّق [[وعید]] ([[وعده]] به [[عذاب]]) به او مهلت داده شد: {{متن قرآن|قَالَ اخْرُجْ مِنْهَا مَذْءُومًا مَدْحُورًا لَمَنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْكُمْ أَجْمَعِينَ}}<ref>«فرمود: نکوهیده و رانده از آنجا بیرون رو! سوگند که از ایشان هر کس از تو پیروی کند دوزخ را از همه شما خواهم انباشت» سوره اعراف، آیه ۱۸.</ref>. چنانکه [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} در [[نهج البلاغه]] فرمودند: «[[خداوند]] به [[شیطان]] مهلت داد تا [[خشم]] [[الهی]] شامل حالش شود و [[آزمایش]] او به اتمام برسد تا [[وعده]] ای که با او داده ([[جهنم]]) محقق شود»<ref>ر.ک: محمدی آشنائی، علی، دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۱، ص ۵۶۸-۵۷۲  </ref>.
+==گسترۀ فعالیت [[ابلیس]] از منظر [[قرآن]]==
+*در [[آیات]] بسیاری، تأثیر [[ابلیس]] و یارانش بسیار محدود و [[مکر]] و حیلۀ [[شیطان]] ضعیف دانسته شده است: {{متن قرآن|إِنَّ كَيْدَ الشَّيْطَانِ كَانَ ضَعِيفًا}}<ref>«نیرنگ شیطان، سست است» سوره نساء، آیه ۷۶.</ref> این [[محدودیّت]] از جهات گوناگون است:
+# [[ابلیس]] و ذرّیّۀ او در عرصۀ [[تکوین]] و [[آفرینش]] هیچ نقشی ندارند؛ چنانکه [[خداوند]] تأکید کرده آنان نه تنها در [[آفرینش]] این عالم و وخودشان هیچ نقشی نداشته‌اند بلکه [[شاهد]] [[خلقت]] آفرینش هم نبوده اند: {{متن قرآن|مَا أَشْهَدْتُهُمْ خَلْقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَلَا خَلْقَ أَنْفُسِهِمْ وَمَا كُنْتُ مُتَّخِذَ الْمُضِلِّينَ عَضُدًا}}<ref>«آنان را نه در آفرینش آسمان‌ها و زمین گواه کردم و نه در آفرینش خودشان و من آن نیم که گمراه‌کنندگان را یاور گیرم» سوره کهف، آیه ۵۱.</ref>. زیرا، اولاً [[ولایت]] در هرچیزی متوقف بر این است که فرد دارای [[ولایت]]، از هر لحاظ [[احاطه علمی]] به تمام موجودات داشته باشد؛ در حالی که براساس [[آیه]] فوق، [[ابلیس]] و ذرّیّه‌اش نه تنها از مبدأ و [[آغاز آفرینش]] آسمانها و [[زمین]] بی خبر بودند؛ بلکه از مبدأ و آغاز پیدایش خودشان نیز [[آگاهی]] نداشتند<ref>ر.ک: محمدی آشنائی، علی، دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۱، ص ۵۶۸-۵۷۲.</ref>. ثانیاً انواع مخلوقات به صورت [[فطری]] به سوی کمال [[هدایت]] می‌‌شوند: {{متن قرآن|قَالَ رَبُّنَا الَّذِي أَعْطَى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدَى}}<ref>«گفت: پروردگار ما کسی است که آفرینش هر چیز را به (فراخور) او، ارزانی داشته سپس راهنمایی کرده است» سوره طه، آیه ۵۰.</ref>  اگر [[تصدی]] [[تدبیر]] [[آسمان]] و [[زمین]] و [[انسان]] به دست [[شیاطین]] باشد، [[سنّت الهی]] در [[هدایت عامه]] نقض می‌‌شود که امری محال است<ref>ر.ک: محمدی آشنائی، علی، دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۱، ص ۵۶۸-۵۷۲.</ref>.
+# [[ابلیس]]، [[شیاطین]] و جنّیان نمی‌توانند بر [[عوالم غیب]] و [[اخبار]] [[پنهان]] [[آگاهی]] یابند و در کسب [[اخبار]] آسمانی ناتوانند: {{متن قرآن|وَحَفِظْنَاهَا مِنْ كُلِّ شَيْطَانٍ رَجِيمٍ إِلَّا مَنِ اسْتَرَقَ السَّمْعَ فَأَتْبَعَهُ شِهَابٌ مُبِينٌ}}<ref>«و آن را از هر شیطان رانده‌ای نگه داشته‌ایم مگر آن کس که (بخواهد از آسمان، چیزی) دزدانه بشنود که شهابی روشن در پی او می‌افتد.» سوره حجر، آیه ۱۷  ـ۱۸</ref>، به همین [[دلیل]] جنّیان اعتراف کردند وجود نگهبان و تیرهای شهاب، سبب شد نتوانند تشخیص بدهند که [[خداوند]] برای زمینیان چه چیزی را در نظر  گرفته است<ref>ر.ک: محمدی آشنائی، علی، دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۱، ص ۵۶۸-۵۷۲</ref>.
+# [[ابلیس]] و ‌یارانش از انجام هرگونه تصرّف درکلام [[وحی]] عاجز هستند، چنانکه [[خداوند]]، [[نزول وحی]] و [[حفظ]] آن را به خود نسبت می‌دهد: إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّکْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ»<ref>سوره حجر، آیه: ۹. </ref>. و هرگونه کژی و [[کاستی]] نسبت به [[وحی الهی]] را نفی می‌کند: «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی أَنزَلَ عَلَی عَبْدِهِ الْکِتَابَ وَلَمْ یَجْعَل لَّهُ عِوَجًا»<ref>سوره کهف، آیه: ۱. </ref> و برای همه روشن می‌‌کند فرشتۀ [[امین]] [[وحی]] [[قرآن]] را بدون کم و کاست بر [[قلب]] [[پیامبر]]{{صل}} نازل کرده است: «وَإِنَّهُ لَتَنزِیلُ رَبِّ الْعَالَمِینَ نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الأَمِینُ»<ref>سوره شعراء، آیه: ۱۹۲-۱۹۴.  </ref>.<ref>ر.ک: محمدی آشنائی، علی، دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۱، ص ۵۶۸-۵۷۲   </ref>
+# [[ابلیس]] و یارانش بر [[بندگان]] [[خداوند]] هیچ‌گونه سلطنتی ندارند. [[خداوند]] در پاسخ تهدیدهای [[ابلیس]]، مبنی بر فریب‌دادن و [[گمراه]] ساختن همگان، به جز مخلَصان، به [[ابلیس]] فرمود {{متن قرآن|إِنَّ عِبَادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطَانٌ إِلَّا مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْغَاوِينَ}}<ref>«بی‌گمان تو بر بندگان من چیرگی نداری مگر آن گمراهان که از تو پیروی کنند» سوره حجر، آیه ۴۲.</ref>؛ {{متن قرآن|إِنَّهُ لَيْسَ لَهُ سُلْطَانٌ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ}}<ref>«که او  را بر آنان که ایمان دارند و بر پروردگارشان توکّل می‌کنند چیرگی نیست» سوره نحل، آیه ۹۹.</ref>، بسیاری از مفسّران، مقصود از [[بندگان]] را همۀ [[فرزندان آدم]] می‌‌دانند<ref>ر.ک: محمدی آشنائی، علی، دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۱، ص ۵۶۸-۵۷۲</ref>.
+==اهداف و شیوه‌های [[ابلیس]] برای [[فریب]] [[انسان]]==
+*[[ابلیس]]، هم در حوزۀ [[اندیشه]] و هم در حوزه عمل، فعّالیت دارد و می‌کوشد در ارتباط‌های فردی، [[اجتماعی]]، [[سیاسی]] و [[اقتصادی]]، [[آدمیان]] را مختل کند. او برای تحقّق مهم‌ترین [[هدف]] خود که [[انحطاط]] [[انسان]] و [[انحراف]] او از [[صراط مستقیم]] است تلاش می‌‌کند.
+*برخی از روش‌های [[فریب]] [[انسان]] توسط [[ابلیس]] عبارت‌اند از:
+#تهاجم همه جانبه: [[ابلیس]] به [[خداوند]] گفت: چون مرا [[گمراه]] ساختی، من هم برای [[فریفتن]] [[آدمیان]] بر سر راه راست تو خواهم نشست و از پیش رو و پشت سر و طرف راست و چپشان برآنها می‌تازم؛ به گونه‌ای که بیش‌تر آنان را [[شکرگزار]] نخواهی یافت: {{متن قرآن|ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَمِنْ خَلْفِهِمْ وَعَنْ أَيْمَانِهِمْ وَعَنْ شَمَائِلِهِمْ}}<ref>«آنگاه از پیش و پس و راست و چپ آنان به سراغشان خواهم رفت و بیشتر آنان را سپاسگزار نخواهی یافت» سوره اعراف، آیه ۱۷.</ref>.
+#بازداشتن از [[یاد خدا]] به ‌ویژه در [[نماز]]:{{متن قرآن|إِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ فِي الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ وَيَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَعَنِ الصَّلَاةِ فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ}}<ref>«شیطان، تنها بر آن است تا با شراب و قمار میان شما دشمنی و کینه افکند و از یاد خداوند و از نماز بازتان دارد؛ اکنون آیا دست می‌کشید؟» سوره مائده، آیه ۹۱.</ref>.
+#ایجاد [[حزن]] و [[افسردگی]] در جامعۀ [[اسلامی]] و به [[هراس]] افکندن [[مؤمنان]]: [[نجوا]] از القائات [[شیطان]] است تا در کسانی که [[ایمان]] آورده‌اند، [[ناامیدی]] ایجاد کند: {{متن قرآن|إِنَّمَا النَّجْوَى مِنَ الشَّيْطَانِ لِيَحْزُنَ الَّذِينَ آمَنُوا}}<ref>«رازگویی، تنها کار شیطان است تا مؤمنان را اندوهگین کند»؛ سوره مجادله، آیه ۱۰.</ref>
+# [[دعوت]] به [[کفر]]: {{متن قرآن|كَمَثَلِ الشَّيْطَانِ إِذْ قَالَ لِلْإِنْسَانِ اكْفُرْ}}<ref>«همچون شیطان که به آدمی گفت: کافر شو» سوره حشر، آیه ۱۶.</ref> [[دعوت]] [[ابلیس]] به [[کفر]]، بدان جهت است که [[کفر]] زمینۀ [[دوستی]] و [[ولایت]]، بلکه سلطۀ کامل او را فراهم می‌سازد: {{متن قرآن|يَا بَنِي آدَمَ لَا يَفْتِنَنَّكُمُ الشَّيْطَانُ كَمَا أَخْرَجَ أَبَوَيْكُمْ مِنَ الْجَنَّةِ يَنْزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا لِيُرِيَهُمَا سَوْآتِهِمَا إِنَّهُ يَرَاكُمْ هُوَ وَقَبِيلُهُ مِنْ حَيْثُ لَا تَرَوْنَهُمْ إِنَّا جَعَلْنَا الشَّيَاطِينَ أَوْلِيَاءَ لِلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ}}<ref>«ای فرزندان آدم! شیطان شما را نفریبد! چنان که پدر و مادر شما را از بهشت بیرون راند در حالی که لباسشان را از (تن) آنان بر می‌کند تا شرمگاه‌هایشان را به آنان بنمایاند؛ به راستی او و همگنان وی شما را از جایی که شما آنها را نمی‌بینید می‌بینند؛ بی‌گمان ما شیطین را دوستان كسانى قرار داديم كه ايمان نمى‏ آورند» سوره اعراف، آیه ۲۷.</ref>.
+#ایجاد آرزوهای طولانی برای [[انسان]]: یکی از شیوه‌های ابلیس‌ برای‌ گمراهی‌ [[انسان‌ها]]، شعله ورکردن آرزوهایی [[دنیوی]] [[آدمی]] است: {{متن قرآن|وَلَأُضِلَّنَّهُمْ وَلَأُمَنِّيَنَّهُمْ وَلَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُبَتِّكُنَّ آذَانَ الْأَنْعَامِ وَلَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُغَيِّرُنَّ خَلْقَ اللَّهِ}}<ref>«و بی‌گمان آنان را گمراه می‌کنم و به آرزو (های دور و دراز) می‌افکنم و به آنان فرمان می‌دهم آنگاه گوش چارپایان را (به خرافه‌پرستی) می‌شکافند و به آنان فرمان می‌دهم آنگاه آفرینش خداوند را دگرگونه می‌سازند» سوره نساء، آیه ۱۱۹.</ref>.
+#فراموشاندن: یکی از راه‌های نفوذ [[ابلیس]] در حزب خویش، اصلی نمایاندن موضوعات فرعی و جلب توجّه ایشان بدان است تا بدین [[وسیله]]، یاد [[خداوند]] یا عمل به [[وظایف]] خود، فراموششان گردد: {{متن قرآن|اسْتَحْوَذَ عَلَيْهِمُ الشَّيْطَانُ فَأَنْسَاهُمْ ذِكْرَ اللَّهِ}}<ref>«شیطان بر آنان چیرگی یافت و یادکرد خداوند را از یاد آنان برد» سوره مجادله، آیه ۱۹.</ref>.
+#تزیین [[گناه]]: روش دیگر [[شیطان]] برای ارتکاب [[بندگان]] به [[گناه]] کردن تزیین کردن [[اعمال]] [[زشت]] آنان به [[زیبایی]] است: {{متن قرآن|الشَّيْطَانُ سَوَّلَ لَهُمْ وَأَمْلَى لَهُمْ}}<ref>«بی‌گمان، شیطان (کفر را) در چشم آنان که به گذشته خود- پس از آنکه رهنمود برایشان روشن شد- بازگشتند، آراست و به آنان میدان داد» سوره محمد، آیه ۲۵.</ref>.
+# [[گسترش فساد]] و [[ترویج]] [[فحشا]] و منکر: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ وَمَنْ يَتَّبِعْ خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ فَإِنَّهُ يَأْمُرُ بِالْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ}}<ref>«ای مؤمنان! گام‌های شیطان را پی نگیرید و هر کس گام‌های شیطان را پی بگیرد (بداند که) بی‌گمان او  به کار زشت و ناپسند فرمان می‌دهد» سوره نور، آیه ۲۱.</ref>.
+#ایجاد [[حسد]]، درگیری و تنازع: [[حضرت یوسف]] برهم [[خوردن]] [[ارتباط]] میان خودش و برادرانش را به [[شیطان]] نسبت داد: {{متن قرآن|إِذْ أَخْرَجَنىِ مِنَ السِّجْنِ وَجَاءَ بِكُمْ مِنَ الْبَدْوِ مِنْ بَعْدِ أَنْ نَزَغَ الشَّيْطَانُ بَيْنِي وَبَيْنَ إِخْوَتِي}}<ref>« آن گاه كه مرا از زندان خارج ساخت و شما را از بيابان [كنعان به مصر] باز آورد- پس از آنكه شيطان ميان من و برادرانم را به هم زد» سوره یوسف، آیه ۱۰۰.</ref>
+#توسعه [[ربا]]:[[شیطان]] با ایجاد تردید و [[شبهه]] در ماجرای [[ربا]] و بیع، [[قدرت]] تشخیص را از [[مردم]] سلب می‌‌کند: {{متن قرآن|الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَا لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ}}<ref>«آنان که ربا می‌خورند جز به گونه کسی که شیطان او را با برخورد، آشفته سر  کرده باشد» سوره بقره، آیه ۲۷۵.</ref>
+# [[وعده]] [[فقر]] برای جلوگیری از [[انفاق]]: {{متن قرآن|الشَّيْطَانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَيَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشَاءِ}}<ref>«شیطان شما را از تنگدستی می‌هراساند و به کار زشت وا می‌دارد» سوره بقره، آیه ۲۶۸.</ref>.<ref>ر.ک: محمدی آشنائی، علی، دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۱، ص ۵۶۸-۵۷۲ </ref>
 ==منابع==