ادبیات شیعی: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۲۴ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۵۱

ادبیات، به عنوان یک زبان براى انتقال فکر و دفاع از یک حقیقت یا نشر یک باور، در نگاه شیعه از صبغه و ویژگى تعهد و مکتبى بودن برخوردار است و شاعر و ادیب شیعى، آن را به عنوان سلاحى در دفاع از حق یا تبلیغ ایمان یا افشاى ظلم و برانگیختن مظلوم به‌کار مى‌برد. قالب‌هاى مختلفى که ادبیات شیعى دارد، به تناسب زمان و زمینه و موضوع، فرق مى‌کند^[۱].

مقدمه

از آنجاکه تشیع، یک مرام و مکتب است، بخشى از ادبیات شیعى در مسیر احتجاج‌ها و مناظرات تجلّى مى‌کند و از آنجا که تشیع، پیروى امامان معصوم است و اسوه قرار دادن اهل بیت پیامبر و سرلوحۀ عمل خویش، بخشى از ادبیات شیعى نیز به ذکر مناقب و فضایل خاندان عصمت مى‌پردازد. و از آنجا که پس از رسول خدا(ص) به اهل بیت ستم‌هاى بسیار شده و صحنه‌هاى خونین مظلومیت آنان انکارناپذیر است، یکى از محورهاى این ادبیات نیز مرثیه‌ها و سوگ سروده‌ها و افشاى جنایات امویان و عباسیان و بیان وقایع عاشورا و شهادت‌هاى معصومین است. تهمت‌ها و افتراهایى که علیه شیعه همیشه وجود داشته، شاعران را به پاسخگویى واداشته است. پس بخشى از ادبیات شیعى هم ادبیات دفاعى و نفى افتراها و افشاى دروغ‌هاست. شاعران برجسته‌اى که در طول تاریخ به خطّ اهل بیت جلوه و تابندگى داده‌اند، ادبیات شیعى را ماندگار و درخشان ساخته و از نظر شکلى نیز بر غناى ادبیات افزوده‌اند. مضمون ادبیات شیعى، مضمونى اعتقادى، موضعى، ولایى و حاوى فضایل، مناقب، معجزات، مدایح و مراثى اهل بیت پیامبر و دفاع از حقیقت غدیر و خطّ امامت و ولایت است، هم برخوردار از سوز است، هم شور. گنجاندن مناقب این خاندان در اشعار، از تعهّدهاى شعرى شاعران شیعى است. ازاین‌رو شاهد تضمین آیات و روایات فراوانى در اینگونه اشعاریم که دربارۀ مقام و منزلت آل اللّه است و مدایح، مراثى، تعزیه‌ها و منقبت‌سرایى، بخش عمده‌اى از اشعار شیعى را تشکیل مى‌دهد. بخش دیگر، به خاطر فشارهاى بنى‌امیه و بنى عباس، روحى حماسى و ضد ظلم پیدا کرده است و درست گفته‌اند که: در حقیقت ادب شیعه، در لفظ و معنى پیرو کلام على(ع) و ائمه اطهار(ع) بوده و بر محور خونخواهى و انتقام از ستمکاران و انتظار بهبود و فرج و اطمینان از آیندۀ بهتر است... شاعران شیعه از این حربۀ قاطع (شعر) براى توجیه افکار عمومى و تبلیغ تشیع و تشویق شیعیان و نقد مخالفان و تحریکات سیاسى و خلق شعارهاى دلخواه، حدّاکثر استفاده را به عمل آورده و همواره با شعر خود، جنبش‌هاى قومى و انقلاب‌هاى مذهبى و سیاسى را رهبرى مى‌کردند.^[۲] پس ادبیات شیعى، اشعارى هدفمند، مکتبى، آیینى و بیانگر اعتقادات سیاسى و ولایى با طرح مسأله خلافت اهل بیت و برترى آنان براى رهبرى و نقد غصب خلافت و پرداختن به معارف و مصائب و مناقب اهل بیت است. چنین ادبیاتى هنوز هم تداوم دارد و هرزمان به نوعى جوهر شیعى خود را بروز داده است.^[۳]^[۴]

جستارهای وابسته

منابع

محدثی، جواد، فرهنگ غدیر

پانویس

↑ محدثی، جواد، فرهنگ غدیر، ص۵۷.
↑ دائرة المعارف تشیّع، ج ۲ ص ۳۶
↑ در زمینۀ ادبیات شیعى از جمله ر. ک: ادب الشیعه، عبد الحسیب طه حمیده، الأدب فى ظل التشیّع، عبد اللّه نعمه
↑ محدثی، جواد، فرهنگ غدیر، ص۵۷.

[1] محدثی، جواد، فرهنگ غدیر، ص۵۷.

[2] دائرة المعارف تشیّع، ج ۲ ص ۳۶

[3] در زمینۀ ادبیات شیعى از جمله ر. ک: ادب الشیعه، عبد الحسیب طه حمیده، الأدب فى ظل التشیّع، عبد اللّه نعمه

[4] محدثی، جواد، فرهنگ غدیر، ص۵۷.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

@@ خط ۹: / خط ۹: @@
 '''ادبیات'''، به عنوان یک زبان براى انتقال [[فکر]] و [[دفاع از حقیقت|دفاع از یک حقیقت]] یا [[نشر باور حق|نشر یک باور]]، در نگاه [[شیعه]] از [[صبغه]] و ویژگى [[تعهد]] و [[مکتبى بودن]] برخوردار است و [[شاعر]] و [[ادیب]] [[شیعى]]، آن را به عنوان سلاحى در [[دفاع از حق]] یا [[تبلیغ]] [[ایمان]] یا [[افشاى ظلم]] و [[برانگیختن مظلوم]] به‌کار مى‌برد. قالب‌هاى مختلفى که [[ادبیات]] [[شیعى]] دارد، به تناسب زمان و زمینه و موضوع، فرق مى‌کند<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۵۷.</ref>.
-==مقدمه==
+== مقدمه ==
-*از آنجاکه [[تشیع]]، یک [[مرام]] و [[مکتب]] است، بخشى از [[ادبیات]] [[شیعى]] در مسیر [[احتجاج‌ها]] و [[مناظرات]] تجلّى مى‌کند و از آنجا که [[تشیع]]، [[پیروى امامان معصوم]] است و [[اسوه قرار دادن اهل بیت پیامبر]] و سرلوحۀ عمل خویش، بخشى از [[ادبیات]] [[شیعى]] نیز به ذکر [[مناقب]] و [[فضایل خاندان عصمت]] مى‌پردازد. و از آنجا که پس از [[پیامبر خاتم|رسول خدا]]{{صل}} به [[اهل بیت]] [[ستم|ستم‌هاى]] بسیار شده و صحنه‌هاى خونین [[مظلومیت]] آنان انکارناپذیر است، یکى از محورهاى این [[ادبیات]] نیز [[مرثیه‌ها]] و [[سوگ سروده‌ها]] و افشاى [[جنایات امویان]] و [[جنایات عباسیان|عباسیان]] و بیان [[وقایع عاشورا]] و [[شهادت‌هاى معصومین]] است. [[تهمت‌ها]] و [[افترا|افتراهایى]] که علیه [[شیعه]] همیشه وجود داشته، [[شاعران]] را به پاسخگویى واداشته است. پس بخشى از [[ادبیات]] [[شیعى]] هم [[ادبیات دفاعى]] و نفى [[افتراها]] و [[افشاى دروغ|افشاى دروغ‌هاست]]. [[شاعران]] برجسته‌اى که در طول [[تاریخ]] به خطّ [[اهل بیت]] جلوه و تابندگى داده‌اند، [[ادبیات]] [[شیعى]] را ماندگار و درخشان ساخته و از نظر شکلى نیز بر غناى [[ادبیات]] افزوده‌اند. مضمون [[ادبیات]] [[شیعى]]، مضمونى [[اعتقاد|اعتقادى]]، موضعى، [[ولایى]] و حاوى [[فضایل اهل بیت|فضایل]]، [[مناقب اهل بیت|مناقب]]، [[معجزات اهل بیت|معجزات]]، [[مدایح اهل بیت|مدایح]] و [[مراثى اهل بیت]] [[پیامبر خاتم|پیامبر]] و [[دفاع از حقیقت غدیر]] و خطّ [[امامت]] و [[ولایت]] است، هم برخوردار از سوز است، هم [[شور]]. گنجاندن [[مناقب اهل بیت|مناقب این خاندان]] در [[اشعار]]، از [[تعهد|تعهّدهاى]] [[شعر|شعرى]] [[شاعران شیعى]] است. ازاین‌رو [[شاهد]] تضمین [[آیات]] و [[روایات]] فراوانى در اینگونه [[شعر|اشعاریم]] که دربارۀ [[مقام اهل بیت|مقام]] و [[منزلت اهل بیت|منزلت]] [[آل اللّه]] است و [[مدایح]]، [[مراثى]]، [[تعزیه‌ها]] و [[منقبت‌سرایى]]، بخش عمده‌اى از [[اشعار شیعى]] را تشکیل مى‌دهد. بخش دیگر، به خاطر فشارهاى [[بنى‌امیه]] و [[بنى عباس]]، [[روح حماسى|روحى حماسى]] و [[ضد ظلم]] پیدا کرده است و درست گفته‌اند که: در [[حقیقت]] [[ادب شیعه]]، در لفظ و معنى پیرو [[کلام على]]{{ع}} و [[ائمه اطهار]]{{عم}} بوده و بر محور [[خونخواهى]] و [[انتقام]] از [[ستمکاران]] و [[انتظار]] بهبود و [[فرج]] و [[اطمینان]] از آیندۀ بهتر است... [[شاعران شیعه]] از این حربۀ [[قاطع]] ([[شعر]]) براى توجیه [[افکار]] عمومى و [[تبلیغ تشیع]] و [[تشویق شیعیان]] و [[نقد مخالفان]] و [[تحریکات سیاسى]] و [[خلق]] [[شعار|شعارهاى]] دلخواه، حدّاکثر استفاده را به عمل آورده و همواره با [[شعر]] خود، [[جنبش قومی|جنبش‌هاى قومى]] و [[انقلاب مذهبی|انقلاب‌هاى مذهبى]] و [[انقلاب سیاسى|سیاسى]] را [[رهبرى]] مى‌کردند.<ref>دائرة المعارف تشیّع، ج ۲ ص ۳۶</ref> پس [[ادبیات]] [[شیعى]]، [[شعر|اشعارى]] هدفمند، [[مکتبى]]، [[آیینى]] و بیانگر [[اعتقادات سیاسى]] و [[ولایى]] با طرح مسأله [[خلافت اهل بیت]] و [[برترى اهل بیت|برترى]] آنان براى [[رهبرى]] و نقد [[غصب خلافت]] و پرداختن به [[معارف اهل بیت|معارف]] و [[مصائب اهل بیت|مصائب]] و [[مناقب اهل بیت]] است. چنین [[ادبیات|ادبیاتى]] هنوز هم تداوم دارد و هرزمان به نوعى جوهر [[شیعى]] خود را بروز داده است.<ref>در زمینۀ [[ادبیات]] [[شیعى]] از جمله ر. ک: ادب الشیعه، عبد الحسیب طه حمیده، الأدب فى ظل التشیّع، عبد اللّه نعمه</ref><ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۵۷.</ref>
+* از آنجاکه [[تشیع]]، یک [[مرام]] و [[مکتب]] است، بخشى از [[ادبیات]] [[شیعى]] در مسیر [[احتجاج‌ها]] و [[مناظرات]] تجلّى مى‌کند و از آنجا که [[تشیع]]، [[پیروى امامان معصوم]] است و [[اسوه قرار دادن اهل بیت پیامبر]] و سرلوحۀ عمل خویش، بخشى از [[ادبیات]] [[شیعى]] نیز به ذکر [[مناقب]] و [[فضایل خاندان عصمت]] مى‌پردازد. و از آنجا که پس از [[پیامبر خاتم|رسول خدا]]{{صل}} به [[اهل بیت]] [[ستم|ستم‌هاى]] بسیار شده و صحنه‌هاى خونین [[مظلومیت]] آنان انکارناپذیر است، یکى از محورهاى این [[ادبیات]] نیز [[مرثیه‌ها]] و [[سوگ سروده‌ها]] و افشاى [[جنایات امویان]] و [[جنایات عباسیان|عباسیان]] و بیان [[وقایع عاشورا]] و [[شهادت‌هاى معصومین]] است. [[تهمت‌ها]] و [[افترا|افتراهایى]] که علیه [[شیعه]] همیشه وجود داشته، [[شاعران]] را به پاسخگویى واداشته است. پس بخشى از [[ادبیات]] [[شیعى]] هم [[ادبیات دفاعى]] و نفى [[افتراها]] و [[افشاى دروغ|افشاى دروغ‌هاست]]. [[شاعران]] برجسته‌اى که در طول [[تاریخ]] به خطّ [[اهل بیت]] جلوه و تابندگى داده‌اند، [[ادبیات]] [[شیعى]] را ماندگار و درخشان ساخته و از نظر شکلى نیز بر غناى [[ادبیات]] افزوده‌اند. مضمون [[ادبیات]] [[شیعى]]، مضمونى [[اعتقاد|اعتقادى]]، موضعى، [[ولایى]] و حاوى [[فضایل اهل بیت|فضایل]]، [[مناقب اهل بیت|مناقب]]، [[معجزات اهل بیت|معجزات]]، [[مدایح اهل بیت|مدایح]] و [[مراثى اهل بیت]] [[پیامبر خاتم|پیامبر]] و [[دفاع از حقیقت غدیر]] و خطّ [[امامت]] و [[ولایت]] است، هم برخوردار از سوز است، هم [[شور]]. گنجاندن [[مناقب اهل بیت|مناقب این خاندان]] در [[اشعار]]، از [[تعهد|تعهّدهاى]] [[شعر|شعرى]] [[شاعران شیعى]] است. ازاین‌رو [[شاهد]] تضمین [[آیات]] و [[روایات]] فراوانى در اینگونه [[شعر|اشعاریم]] که دربارۀ [[مقام اهل بیت|مقام]] و [[منزلت اهل بیت|منزلت]] [[آل اللّه]] است و [[مدایح]]، [[مراثى]]، [[تعزیه‌ها]] و [[منقبت‌سرایى]]، بخش عمده‌اى از [[اشعار شیعى]] را تشکیل مى‌دهد. بخش دیگر، به خاطر فشارهاى [[بنى‌امیه]] و [[بنى عباس]]، [[روح حماسى|روحى حماسى]] و [[ضد ظلم]] پیدا کرده است و درست گفته‌اند که: در [[حقیقت]] [[ادب شیعه]]، در لفظ و معنى پیرو [[کلام على]]{{ع}} و [[ائمه اطهار]]{{عم}} بوده و بر محور [[خونخواهى]] و [[انتقام]] از [[ستمکاران]] و [[انتظار]] بهبود و [[فرج]] و [[اطمینان]] از آیندۀ بهتر است... [[شاعران شیعه]] از این حربۀ [[قاطع]] ([[شعر]]) براى توجیه [[افکار]] عمومى و [[تبلیغ تشیع]] و [[تشویق شیعیان]] و [[نقد مخالفان]] و [[تحریکات سیاسى]] و [[خلق]] [[شعار|شعارهاى]] دلخواه، حدّاکثر استفاده را به عمل آورده و همواره با [[شعر]] خود، [[جنبش قومی|جنبش‌هاى قومى]] و [[انقلاب مذهبی|انقلاب‌هاى مذهبى]] و [[انقلاب سیاسى|سیاسى]] را [[رهبرى]] مى‌کردند.<ref>دائرة المعارف تشیّع، ج ۲ ص ۳۶</ref> پس [[ادبیات]] [[شیعى]]، [[شعر|اشعارى]] هدفمند، [[مکتبى]]، [[آیینى]] و بیانگر [[اعتقادات سیاسى]] و [[ولایى]] با طرح مسأله [[خلافت اهل بیت]] و [[برترى اهل بیت|برترى]] آنان براى [[رهبرى]] و نقد [[غصب خلافت]] و پرداختن به [[معارف اهل بیت|معارف]] و [[مصائب اهل بیت|مصائب]] و [[مناقب اهل بیت]] است. چنین [[ادبیات|ادبیاتى]] هنوز هم تداوم دارد و هرزمان به نوعى جوهر [[شیعى]] خود را بروز داده است.<ref>در زمینۀ [[ادبیات]] [[شیعى]] از جمله ر. ک: ادب الشیعه، عبد الحسیب طه حمیده، الأدب فى ظل التشیّع، عبد اللّه نعمه</ref><ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۵۷.</ref>
 == جستارهای وابسته ==