تعلیم در لغت: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۲ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۰۶

مقدمه

کلمه «آموزش» معادل واژه انگلیسی «Instruction» یا «Teaching» است. این دو واژه در انگلیسی به معنای آموزش، تعلیم و تدریس آمده است. تدریس و آموزش، در اصطلاح، از هم متفاوتند که به آن اشاره خواهیم کرد. آموزش، در اصطلاح به چند معنا آمده است: تحریک و راهنمای یادگیری؛ هنر کمک کردن به یادگیری در دیگری؛

فراهم آوردن شرایط و اوضاع و احوالی که یادگیری را برای دانش‌آموزان و دانشجویان، در داخل و خارج مدرسه، آسان می‌سازد^[۱]. در این سه تعریف، دو ویژگی «عمدی بودن» و «از پیش برنامه‌ریزی شدن» برای آموزش لحاظ نشده است، ولی تعریف‌های دیگری نیز برای آموزش ارائه شده که در آنها این دو ویژگی لحاظ شده است. «گانیه»، آموزش را مجموعه‌ای از رویدادهای «به عمد ترتیب داده شده» می‌داند که برای حمایت از فرایندهای درونی یادگیری طراحی شده است^[۲]. دکتر سیف نیز دو تعریف برای آموزش ارائه می‌کند که یکی، اعم از دیگری است:

«آموزش، عبارت از فعالیت‌هایی است که به منظور ایجاد یادگیری در یادگیرنده، از جانب آموزگار یا معلم طرح‌ریزی می‌شود و بین آموزگار و یک یا چند یادگیرنده، به صورت کنش متقابل جریان می‌یابد»^[۳]؛
«آموزش، به هرگونه فعالیت یا تدبیر از پیش طراحی شده‌ای گفته می‌شود که هدف آن ایجاد یادگیری در یادگیرندگان است»^[۴].

وی می‌گوید: تعریف اول شامل آموزش کلاسی می‌شود، و آموزش‌های تلویزیونی و از راه دور را شامل نمی‌گردد، درحالی‌که تعریف دوم آنها را نیز دربرمی‌گیرد.

به نظر می‌رسد که تعریف گانیه و تعریف اول سیف، تعریف‌هایی هستند که تنها شامل آموزش‌های رسمی می‌شوند؛ به دیگر سخن، اینها تعریف‌های تدریس هستند نه آموزش، و حال آن‌که آموزش اعم از تدریس است. تدریس به آموزشی گفته می‌شود که دارای مخاطبان، مکان و شرایط ویژه باشد و به صورت رسمی انجام پذیرد، درحالی‌که آموزش، به صورت غیر رسمی نیز می‌تواند انجام شود؛ بدین‌گونه که نه مخاطبان ویژه‌ای داشته باشد و نه مکان ویژه و حتی آموزگار و دانش‌آموزان می‌توانند، ارتباط مستقیمی با هم نداشته باشند و آموزش، از راه دور و یا به شیوه نامه‌نگاری و نوشتن کتاب، صورت پذیرد؛ بنابراین آموزش را می‌توان چنین تعریف کرد: «هرگونه فعالیتی که از سوی یاد دهنده به منظور ایجاد یادگیری در یادگیرنده، صورت پذیرد».

این تعریف، از تعریف دوم سیف نیز عام‌تر است؛ زیرا حتی قید «از پیش طراحی شده» نیز آن را محدود نمی‌کند؛ چون فعالیتی که از پیش طراحی نشده باشد، اگر در راستای ایجاد یادگیری در یادگیرنده واقع شود، آموزش تلقی می‌گردد و برای بیرون راندن آن از قلمرو آموزش دلیلی نیست.

در اینجا توجه به این نکته نیز لازم است که «آموزش» غیر از «یادگیری» است. یادگیری، هدف آموزش است. آموزش کار مربی و آموزگار است و یادگیری کار دانش‌آموز. از تعامل معلم و دانش‌آموز، «یادگیری» حاصل می‌شود؛ البته نه هر آموزشی، همواره یادگیری را به دنبال دارد و نه هر یادگیری، به ضرورت نیازمند آموزش است، بلکه برخی از انواع آموزش، به یادگیری می‌انجامد که این نوع از آموزش را آموزش «مؤثر» می‌نامند. از سوی دیگر، برخی از انواع یادگیری بر آموزش استوار نیست، بلکه این خود یادگیرنده است که به آموختن اقدام می‌کند و یادگیری را در خود ایجاد می‌کند. این نوع یادگیری را می‌توان یادگیری «خودآموز» یا «خودآموزی» نامید. با وجود این، آموزش در اصطلاح، به آموزشی گفته می‌شود که به نوعی یادگیری - هرچند به صورت ضعیف که - دست‌کم این مقدار در اغلب موارد حاصل می‌شود - در یادگیرنده منتهی شود؛ چون آموزشی که به یادگیری نینجامد ارزش سخن گفتن از آن را ندارد؛ بنابراین، نه آموزش مساوی با یادگیری است و نه یادگیری بی‌ارتباط با آموزش و نسبت بین این دو، «عموم من وجه» است که گاه، ملازم یکدیگرند^[۵].

منابع

حسینی‌زاده، سید علی، نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزش‌های دینی

پانویس

↑ ر.ک: فرهنگ علوم رفتاری، ذیل: Teaching.
↑ ر.ک: اصول طراحی آموزشی، ص۳۲.
↑ روان‌شناسی پرورشی، ص۱۴.
↑ روان‌شناسی پرورشی، ص۱۵.
↑ حسینی‌زاده، سید علی، نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزش‌های دینی، ص ۲۳.

[1] ر.ک: فرهنگ علوم رفتاری، ذیل: Teaching.

[2] ر.ک: اصول طراحی آموزشی، ص۳۲.

[3] روان‌شناسی پرورشی، ص۱۴.

[4] روان‌شناسی پرورشی، ص۱۵.

[5] حسینی‌زاده، سید علی، نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزش‌های دینی، ص ۲۳.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

@@ خط ۶: / خط ۶: @@
 }}
-==مفهوم [[آموزش]]==
+== مقدمه ==
-کلمه «[[آموزش]]» معادل واژه [[انگلیسی]] «Instruction» یا «Teaching» است. این دو واژه در انگلیسی به معنای آموزش، [[تعلیم]] و [[تدریس]] آمده است. تدریس و آموزش، در اصطلاح، از هم متفاوتند که به آن اشاره خواهیم کرد. آموزش، در اصطلاح به چند معنا آمده است:
+کلمه «[[آموزش]]» معادل واژه انگلیسی «Instruction» یا «Teaching» است. این دو واژه در انگلیسی به معنای آموزش، [[تعلیم]] و [[تدریس]] آمده است. تدریس و آموزش، در اصطلاح، از هم متفاوتند که به آن اشاره خواهیم کرد. آموزش، در اصطلاح به چند معنا آمده است: تحریک و راهنمای یادگیری؛ هنر کمک کردن به یادگیری در دیگری؛
-تحریک و راهنمای [[یادگیری]]؛
-[[هنر]] کمک کردن به یادگیری در دیگری؛
-فراهم آوردن شرایط و اوضاع و احوالی که یادگیری را برای [[دانش‌آموزان]] و [[دانشجویان]]، در داخل و خارج [[مدرسه]]، آسان می‌سازد<ref>ر.ک: فرهنگ علوم رفتاری، ذیل: Teaching.</ref>.
+فراهم آوردن شرایط و اوضاع و احوالی که یادگیری را برای دانش‌آموزان و دانشجویان، در داخل و خارج [[مدرسه]]، آسان می‌سازد<ref>ر.ک: فرهنگ علوم رفتاری، ذیل: Teaching.</ref>.
 در این سه تعریف، دو ویژگی «عمدی بودن» و «از پیش [[برنامه‌ریزی]] شدن» برای آموزش لحاظ نشده است، ولی تعریف‌های دیگری نیز برای آموزش ارائه شده که در آنها این دو ویژگی لحاظ شده است.
-«گانیه»، آموزش را مجموعه‌ای از رویدادهای «به عمد ترتیب داده شده» می‌داند که برای [[حمایت]] از فرایندهای درونی یادگیری طراحی شده است<ref>ر.ک: اصول طراحی آموزشی، ص۳۲.</ref>.
+«گانیه»، آموزش را مجموعه‌ای از رویدادهای «به عمد ترتیب داده شده» می‌داند که برای حمایت از فرایندهای درونی یادگیری طراحی شده است<ref>ر.ک: اصول طراحی آموزشی، ص۳۲.</ref>.
 دکتر [[سیف]] نیز دو تعریف برای آموزش ارائه می‌کند که یکی، اعم از دیگری است:
-#«آموزش، عبارت از فعالیت‌هایی است که به منظور ایجاد یادگیری در یادگیرنده، از جانب [[آموزگار]] یا [[معلم]] طرح‌ریزی می‌شود و بین آموزگار و یک یا چند یادگیرنده، به صورت کنش متقابل جریان می‌یابد»<ref>روان‌شناسی پرورشی، ص۱۴.</ref>؛
+# «آموزش، عبارت از فعالیت‌هایی است که به منظور ایجاد یادگیری در یادگیرنده، از جانب آموزگار یا [[معلم]] طرح‌ریزی می‌شود و بین آموزگار و یک یا چند یادگیرنده، به صورت کنش متقابل جریان می‌یابد»<ref>روان‌شناسی پرورشی، ص۱۴.</ref>؛
-#«آموزش، به هرگونه فعالیت یا [[تدبیر]] از پیش طراحی شده‌ای گفته می‌شود که [[هدف]] آن ایجاد یادگیری در یادگیرندگان است»<ref>روان‌شناسی پرورشی، ص۱۵.</ref>.
+# «آموزش، به هرگونه فعالیت یا [[تدبیر]] از پیش طراحی شده‌ای گفته می‌شود که [[هدف]] آن ایجاد یادگیری در یادگیرندگان است»<ref>روان‌شناسی پرورشی، ص۱۵.</ref>.
 وی می‌گوید: تعریف اول شامل آموزش کلاسی می‌شود، و آموزش‌های تلویزیونی و از راه دور را شامل نمی‌گردد، درحالی‌که تعریف دوم آنها را نیز دربرمی‌گیرد.
-به نظر می‌رسد که تعریف گانیه و تعریف اول سیف، تعریف‌هایی هستند که تنها شامل آموزش‌های رسمی می‌شوند؛ به دیگر سخن، اینها تعریف‌های تدریس هستند نه آموزش، و حال آن‌که آموزش اعم از تدریس است. تدریس به [[آموزشی]] گفته می‌شود که دارای مخاطبان، مکان و شرایط ویژه باشد و به صورت رسمی انجام پذیرد، درحالی‌که آموزش، به صورت غیر رسمی نیز می‌تواند انجام شود؛ بدین‌گونه که نه مخاطبان ویژه‌ای داشته باشد و نه مکان ویژه و حتی [[آموزگار]] و [[دانش‌آموزان]] می‌توانند، ارتباط مستقیمی با هم نداشته باشند و [[آموزش]]، از راه دور و یا به شیوه [[نامه‌نگاری]] و [[نوشتن]] کتاب، صورت پذیرد؛ بنابراین آموزش را می‌توان چنین تعریف کرد:
-«هرگونه فعالیتی که از سوی یاد دهنده به منظور ایجاد [[یادگیری]] در یادگیرنده، صورت پذیرد».
+به نظر می‌رسد که تعریف گانیه و تعریف اول سیف، تعریف‌هایی هستند که تنها شامل آموزش‌های رسمی می‌شوند؛ به دیگر سخن، اینها تعریف‌های تدریس هستند نه آموزش، و حال آن‌که آموزش اعم از تدریس است. تدریس به [[آموزشی]] گفته می‌شود که دارای مخاطبان، مکان و شرایط ویژه باشد و به صورت رسمی انجام پذیرد، درحالی‌که آموزش، به صورت غیر رسمی نیز می‌تواند انجام شود؛ بدین‌گونه که نه مخاطبان ویژه‌ای داشته باشد و نه مکان ویژه و حتی آموزگار و دانش‌آموزان می‌توانند، ارتباط مستقیمی با هم نداشته باشند و [[آموزش]]، از راه دور و یا به شیوه نامه‌نگاری و نوشتن کتاب، صورت پذیرد؛ بنابراین آموزش را می‌توان چنین تعریف کرد: «هرگونه فعالیتی که از سوی یاد دهنده به منظور ایجاد یادگیری در یادگیرنده، صورت پذیرد».
 این تعریف، از تعریف دوم [[سیف]] نیز عام‌تر است؛ زیرا حتی قید «از پیش طراحی شده» نیز آن را محدود نمی‌کند؛ چون فعالیتی که از پیش طراحی نشده باشد، اگر در راستای ایجاد یادگیری در یادگیرنده واقع شود، آموزش تلقی می‌گردد و برای بیرون راندن آن از قلمرو آموزش دلیلی نیست.
-در اینجا توجه به این نکته نیز لازم است که «آموزش» غیر از «یادگیری» است. یادگیری، [[هدف]] آموزش است. آموزش کار مربی و [[آموزگار]] است و یادگیری کار دانش‌آموز. از تعامل [[معلم]] و دانش‌آموز، «یادگیری» حاصل می‌شود؛ البته نه هر [[آموزشی]]، همواره یادگیری را به دنبال دارد و نه هر یادگیری، به [[ضرورت]] نیازمند آموزش است، بلکه برخی از انواع آموزش، به یادگیری می‌انجامد که این نوع از آموزش را آموزش «مؤثر» می‌نامند. از سوی دیگر، برخی از انواع یادگیری بر آموزش [[استوار]] نیست، بلکه این خود یادگیرنده است که به [[آموختن]] اقدام می‌کند و یادگیری را در خود ایجاد می‌کند. این نوع یادگیری را می‌توان یادگیری «خودآموز» یا «خودآموزی» نامید. با وجود این، آموزش در اصطلاح، به آموزشی گفته می‌شود که به نوعی یادگیری - هرچند به صورت [[ضعیف]] که - دست‌کم این مقدار در اغلب موارد حاصل می‌شود - در یادگیرنده منتهی شود؛ چون آموزشی که به یادگیری نینجامد [[ارزش]] [[سخن گفتن]] از آن را ندارد؛ بنابراین، نه آموزش مساوی با یادگیری است و نه یادگیری بی‌ارتباط با آموزش و نسبت بین این دو، «عموم من وجه» است که گاه، ملازم یکدیگرند.<ref>[[سید علی حسینی‌زاده|حسینی‌زاده، سید علی]]، [[نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزش‌های دینی (کتاب)|نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزش‌های دینی]]، ص ۲۳.</ref>
+در اینجا توجه به این نکته نیز لازم است که «آموزش» غیر از «یادگیری» است. یادگیری، [[هدف]] آموزش است. آموزش کار مربی و آموزگار است و یادگیری کار دانش‌آموز. از تعامل [[معلم]] و دانش‌آموز، «یادگیری» حاصل می‌شود؛ البته نه هر [[آموزشی]]، همواره یادگیری را به دنبال دارد و نه هر یادگیری، به [[ضرورت]] نیازمند آموزش است، بلکه برخی از انواع آموزش، به یادگیری می‌انجامد که این نوع از آموزش را آموزش «مؤثر» می‌نامند. از سوی دیگر، برخی از انواع یادگیری بر آموزش [[استوار]] نیست، بلکه این خود یادگیرنده است که به [[آموختن]] اقدام می‌کند و یادگیری را در خود ایجاد می‌کند. این نوع یادگیری را می‌توان یادگیری «خودآموز» یا «خودآموزی» نامید. با وجود این، آموزش در اصطلاح، به آموزشی گفته می‌شود که به نوعی یادگیری - هرچند به صورت [[ضعیف]] که - دست‌کم این مقدار در اغلب موارد حاصل می‌شود - در یادگیرنده منتهی شود؛ چون آموزشی که به یادگیری نینجامد [[ارزش]] [[سخن گفتن]] از آن را ندارد؛ بنابراین، نه آموزش مساوی با یادگیری است و نه یادگیری بی‌ارتباط با آموزش و نسبت بین این دو، «عموم من وجه» است که گاه، ملازم یکدیگرند<ref>[[سید علی حسینی‌زاده|حسینی‌زاده، سید علی]]، [[نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزش‌های دینی (کتاب)|نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزش‌های دینی]]، ص ۲۳.</ref>.
 == منابع ==