کاربر:Ali/صفحه تمرین۲: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
بدون خلاصۀ ویرایش برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{مدخل مرتبط | {{مدخل مرتبط | ||
| موضوع مرتبط = صحابه | | موضوع مرتبط = صحابه | ||
| عنوان مدخل = | | عنوان مدخل = ربيعة بن حارث بن عبدالمطلب هاشمی | ||
| مداخل مرتبط = [[ | | مداخل مرتبط = [[ربيعة بن حارث بن عبدالمطلب هاشمی در تاریخ اسلامی]] | ||
| پرسش مرتبط = | | پرسش مرتبط = | ||
}} | }} | ||
== آشنایی اجمالی == | == آشنایی اجمالی == | ||
کنیهاش [[ابواروی]]<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۹؛ ذهبی، سیر اعلام النبلا، ج۱، ص۲۵۷.</ref> و [[برادر]] تنی [[نوفل بن حارث|نوفل]] و [[ابوسفیان]] و دو سال بزرگتر از عمویش عباس است<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۵؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۸۴.</ref>. مادرش [[عزه]]، دختر [[قیس بن طریف]]<ref>ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۰۸۵؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۲۵۹.</ref> و همسرش [[امحکم]]، دختر [[زبیر]] است<ref>ابن حبیب، المحبر، ص۶۴؛ ابن قتیبه، المعارف، ص۱۲۰.</ref>. [[ربیعه]] قبل از [[اسلام]]، تاجر<ref>ابن کثیر، البدایه النهایه، ج۵، ص۷۲؛ شامی، سبل الهدی والرشاد، ج۵، ص۲۹۳.</ref> و [[شریک]] [[تجاری]] [[عثمان بن عفان]] بود<ref>ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۲۵۹؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ۳۸۴.</ref> و احتمالاً در ایام [[غزوه بدر]] برای [[تجارت]] در [[شام]] حضور داشت و به هنگام بیرون رفتن [[مشرکان قریش]] از [[مکه]] برای [[جنگ بدر]] همراه آنان نبود<ref>طبری، تاریخ، ج۱۱، ص۵۲۸.</ref>. | |||
[[ابن | برخی [[فرزندان]] ربیعه به جهت سابقه [[همکاری]] تجاری عثمان و [[ربیعه]] در [[جاهلیت]] از عطایای عثمان در ایام [[خلافت]] او بهرهمند شدند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۱۵۱؛ طبری، تاریخ، ج۴، ص۴۰۴.</ref>. [[تاریخ]] دقیق [[مسلمان]] شدن ربیعه معلوم نیست، [[ذهبی]]<ref>ذهبی، تاریخ، ج۲، ص۲۸۷.</ref>، او را از [[مسلمانان]] [[فتح مکه]] دانسته است، اما بر پایه برخی گزارشهای [[تاریخی]] او اسلام خود را حدود سال پنجم از [[هجرت]] آشکار کرده است. [[ابن سعد]]<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۶.</ref> میگوید: در ایام [[جنگ خندق]]، [[عباس بن عبدالمطلب]] و نوفل برای هجرت به حضور [[رسول خدا]]{{صل}} [[حرکت]] کردند و ربیعه آن دو را تا منطقه [[ابواء]] بدرقه کرد، اما همین که بعد از بدرقه خواست به مکه برگردد، آن دو از ربیعه خواستند تا [[خانه]] [[شرک]] را ترک و نزد رسول خدا{{صل}} که در این [[زمان]] نیرومند و [[یاران]] آن حضرت فزون گشته بود، هجرت کند. ربیعه همراه آنان به [[مدینه]] رفت و در محله بنیحدیله برای خود خانه ساخت<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۶.</ref>. او پس از [[هجرت به مدینه]] در جنگهای آن حضرت حضور داشت و ظاهراً نخستین غزوهای که شرکت کرد، [[غزوه]] خییر است که [[رسول خدا]]{{صل}} برای او سالانه صد خروار از محصول [[خیبر]] را مقرر کرد<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۶؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۸۴.</ref>. او پس از خیبر در [[فتح مکه]] و [[جنگ حنین و طائف]] همراه [[رسول خدا]]{{صل}} بود و [[روز]] حنین همراه تعداد اندکی پایداری کرد<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۶؛ بیهقی، ج۵، ص۱۲۷.</ref>. | ||
[[ربیعه]] و عباس از رسول خدا{{صل}} خواستند تا فرزندانشان را به [[سرپرستی]] [[جمعآوری زکات]] بگمارد تا از این طریق مانند برخی دیگر سودی به ایشان برسد. رسول خدا{{صل}} به آنان فرمود: [[زکات]] و [[صدقه]] شایسته [[محمد و خاندان او]] نیست، بلکه صدقه مانند [[پلیدیها]] و چرکهای دست [[مردم]] است که آن را میشویند، اما [[فضل بن عباس]] و [[عبدالمطلب]] بن ربیعه را [[زن]] داد و کابین [[زنان]] آن دو را از [[خمس]] پرداخت<ref>احمد بن حنبل، المسند، ج۴، ص۱۶۶؛ واقدی، المغازی، ج۲، ص۶۹۶؛ مقریزی، امتاع الاسماع، ج۵، ص۳۷۹.</ref>. | |||
ربیعه به [[روزگار]] [[حکومت خلیفه دوم]] و پس از [[مرگ]] دو برادرش [[نوفل]] و [[ابوسفیان]] در [[مدینه]] درگذشت<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۶؛ خلیفة بن خیاط، تاریخ، ص۸۷.</ref>. [[تاریخ]] درگذشت او را بیشتر به سال ۲۳ آوردهاند<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۹؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۸۴.</ref>. فرزندانی از او باقی ماندند که نامشان چنین است: [[محمد]]، عبدالله، عباس، حارث، [[امیة]]، [[عبدشمس]] و عبدالمطلب و نیز [[اروی]] یا هند بزرگ و هند کوچک که مادر ایشان [[امحکیم]]، دختر [[زبیر بن عبدالمطلب]] است و اروی کوچک که مادرش کنیزی بوده است و نیز بچهای به نام [[آدم]] بود که دوران شیرخواری و [[کودکی]] خود را میان [[قبیله]] [[هذیل]] سپری میکرد و در [[جنگ]] میان [[بنیلیث]] با هذیل، سنگی به آن [[کودک]] که جلوی خیمهها بود خورد و کشته شد<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۵؛ بلاذری، الانساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۵۰؛ ابن قتیبه، المعارف، ص۱۲۷.</ref>. آدم از [[فرزندان]] [[ربیعه]] همان کسی است که رسول خدا{{صل}} [[روز فتح مکه]] فرمود: همانا تمام خونهای [[دوره جاهلی]] زیر پاست و نخستین خونی که از بهای آن صرف نظر میشود، [[خون]] پسر [[ربیعة بن حارث بن عبدالمطلب]] است<ref>ابن هشام، السیره النبویه، ج۴، ص۲۵۱؛ واقدی، المغازی، ج۳، ص۱۱۱۱؛ مقریزی، امتاع الاسماع، ج۲، ص۱۱۲ و ص۱۱۸.</ref>. البته در نام فرزند [[ربیعه]] که در [[قبیله]] [[هذیل]] کشته شد [[اختلاف]] است. به نقل [[ابن سعد]]<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۵.</ref>، هشام بن محمد بن [[سائب]] میگوید: پدرم و [[بنیهاشم]] نام این [[کودک]] را در کتاب خود نیاوردهاند، بلکه همین اندازه گفتهاند که پسرک کوچکی بود و نام او ثبت نشده است و [[خیال]] میکنیم کسانی که نام او را [[آدم]] نوشتهاند در کتابها خواندهاند که [[پیامبر]]{{صل}} فرموده است: دم ([[خون]]) پسر ربیعه (دم ابنربیعه) را رها میکنم و «آ» به اول «دم» افزودهاند و پنداشتهاند «[[آدم بن ربیعه]]» صحیح است. [[ذهبی]]<ref>ذهبی، سیر اعلام النبلا، ج۱، ص۲۵۹.</ref> میگوید: نام فرزند ربیعه به جهت سن کم او [[حفظ]] نشده است. [[ابن عبدالبر]]<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۹ و به تبع او ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۲۵۹.</ref> میگوید: [[حماد بن سلمه]] نام او را از [[ایاس]] به آدم [[تصحیف]] کرده است. نامهای دیگری مانند حارث، تمام، عامر نیز برای فرزند ربیعه ذکر شده است<ref>ر.ک: مدخل ادم بن ربیعه.</ref>. [[ربیعه]] از [[رسول خدا]]{{صل}} [[روایت]] نقل کرده است. فرزندش [[عبدالمطلب]] از او روایت دارد<ref>ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۲۵۹.</ref>. از [[روایات]] او درباره ماهیت [[صدقه]] و ذکر خواندن در [[نماز]] و [[اوراد]] [[رکوع]] و [[سجود]] است<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۹.</ref>. همچنین ربیعه میگوید: به رسول خدا{{صل}} خبر رسید که [[قریش]] به [[نسب]] او [[طعن]] میزنند، آن حضرت ناراحت شد و فرمود: ای [[مردم]]، [[خداوند]] روزی که [[مخلوقات]] و [[خلق]] را آفرید، ایشان را به دو گروه تقسیم کرد و مرا در گروه بهتر جای داد<ref>بیهقی، دلائل النبوه، ج۱، ص۱۶۸.</ref>. وی [[لباس]] و موهای بلندی داشته است که رسول خدا{{صل}} درباره او فرمود: «{{عربی|نِعمَ الرَّجل ربیعة لو قَصّر شَعْرَهُ و شَمَّرَ ثوبَهُ}}؛ ربیعه چه مرد نیکویی است، اگر موی خود را کوتاه کند و دامن به کمر در آورد»<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۱۲۷.</ref>. | |||
برخی اشعاری را که بعد از [[سقیفه]] در [[دفاع از امام علی]]{{ع}} سروده شد به وی نسبت دادهاند<ref>بنگرید: امینی، الغدیر، ج۳، ص۳۲۹ و ج۷، ص۳۷۹.</ref>.<ref>[[رمضان محمدی|محمدی، رمضان]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۳ (کتاب)|مقاله «ربيعة بن حارث بن عبدالمطلب هاشمی»، دانشنامه سیره نبوی]] ج۳، ص۳۲۲-۳۲۳.</ref> | |||
== جستارهای وابسته == | == جستارهای وابسته == | ||
{{مدخل وابسته}} | {{مدخل وابسته}} | ||
* [[ | * [[بنیجمح]] (قبیله) | ||
* [[قریش]] (قبیله) | * [[قریش]] (قبیله) | ||
* [[ | * [[پیامبر خاتم]] (پسرعمو) | ||
* [[امام علی]] (پسرعمو) | |||
* [[عباس بن عبدالمطلب]] (عمو) | |||
* [[عزه بنت قیس بن طریف]] (مادر) | |||
* [[نوفل بن حارث]] (برادر) | |||
* [[ابوسفیان بن حارث بن عبدالمطلب]] (برادر) | |||
* [[امحکم بنت زبیر]] (همسر) | |||
{{پایان مدخل وابسته}} | {{پایان مدخل وابسته}} | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{{منابع}} | {{منابع}} | ||
# [[پرونده:IM009659.jpg|22px]] [[رمضان محمدی|محمدی، رمضان]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۳ (کتاب)|'''مقاله | # [[پرونده:IM009659.jpg|22px]] [[رمضان محمدی|محمدی، رمضان]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۳ (کتاب)|'''مقاله «ربيعة بن حارث بن عبدالمطلب هاشمی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳''']] | ||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
نسخهٔ ۱۷ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۲۲
این مدخل زیرشاخهٔ بحث صحابه است. ربيعة بن حارث بن عبدالمطلب هاشمی از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: ربيعة بن حارث بن عبدالمطلب هاشمی در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط نداردآشنایی اجمالی
کنیهاش ابواروی[۱] و برادر تنی نوفل و ابوسفیان و دو سال بزرگتر از عمویش عباس است[۲]. مادرش عزه، دختر قیس بن طریف[۳] و همسرش امحکم، دختر زبیر است[۴]. ربیعه قبل از اسلام، تاجر[۵] و شریک تجاری عثمان بن عفان بود[۶] و احتمالاً در ایام غزوه بدر برای تجارت در شام حضور داشت و به هنگام بیرون رفتن مشرکان قریش از مکه برای جنگ بدر همراه آنان نبود[۷].
برخی فرزندان ربیعه به جهت سابقه همکاری تجاری عثمان و ربیعه در جاهلیت از عطایای عثمان در ایام خلافت او بهرهمند شدند[۸]. تاریخ دقیق مسلمان شدن ربیعه معلوم نیست، ذهبی[۹]، او را از مسلمانان فتح مکه دانسته است، اما بر پایه برخی گزارشهای تاریخی او اسلام خود را حدود سال پنجم از هجرت آشکار کرده است. ابن سعد[۱۰] میگوید: در ایام جنگ خندق، عباس بن عبدالمطلب و نوفل برای هجرت به حضور رسول خدا(ص) حرکت کردند و ربیعه آن دو را تا منطقه ابواء بدرقه کرد، اما همین که بعد از بدرقه خواست به مکه برگردد، آن دو از ربیعه خواستند تا خانه شرک را ترک و نزد رسول خدا(ص) که در این زمان نیرومند و یاران آن حضرت فزون گشته بود، هجرت کند. ربیعه همراه آنان به مدینه رفت و در محله بنیحدیله برای خود خانه ساخت[۱۱]. او پس از هجرت به مدینه در جنگهای آن حضرت حضور داشت و ظاهراً نخستین غزوهای که شرکت کرد، غزوه خییر است که رسول خدا(ص) برای او سالانه صد خروار از محصول خیبر را مقرر کرد[۱۲]. او پس از خیبر در فتح مکه و جنگ حنین و طائف همراه رسول خدا(ص) بود و روز حنین همراه تعداد اندکی پایداری کرد[۱۳].
ربیعه و عباس از رسول خدا(ص) خواستند تا فرزندانشان را به سرپرستی جمعآوری زکات بگمارد تا از این طریق مانند برخی دیگر سودی به ایشان برسد. رسول خدا(ص) به آنان فرمود: زکات و صدقه شایسته محمد و خاندان او نیست، بلکه صدقه مانند پلیدیها و چرکهای دست مردم است که آن را میشویند، اما فضل بن عباس و عبدالمطلب بن ربیعه را زن داد و کابین زنان آن دو را از خمس پرداخت[۱۴]. ربیعه به روزگار حکومت خلیفه دوم و پس از مرگ دو برادرش نوفل و ابوسفیان در مدینه درگذشت[۱۵]. تاریخ درگذشت او را بیشتر به سال ۲۳ آوردهاند[۱۶]. فرزندانی از او باقی ماندند که نامشان چنین است: محمد، عبدالله، عباس، حارث، امیة، عبدشمس و عبدالمطلب و نیز اروی یا هند بزرگ و هند کوچک که مادر ایشان امحکیم، دختر زبیر بن عبدالمطلب است و اروی کوچک که مادرش کنیزی بوده است و نیز بچهای به نام آدم بود که دوران شیرخواری و کودکی خود را میان قبیله هذیل سپری میکرد و در جنگ میان بنیلیث با هذیل، سنگی به آن کودک که جلوی خیمهها بود خورد و کشته شد[۱۷]. آدم از فرزندان ربیعه همان کسی است که رسول خدا(ص) روز فتح مکه فرمود: همانا تمام خونهای دوره جاهلی زیر پاست و نخستین خونی که از بهای آن صرف نظر میشود، خون پسر ربیعة بن حارث بن عبدالمطلب است[۱۸]. البته در نام فرزند ربیعه که در قبیله هذیل کشته شد اختلاف است. به نقل ابن سعد[۱۹]، هشام بن محمد بن سائب میگوید: پدرم و بنیهاشم نام این کودک را در کتاب خود نیاوردهاند، بلکه همین اندازه گفتهاند که پسرک کوچکی بود و نام او ثبت نشده است و خیال میکنیم کسانی که نام او را آدم نوشتهاند در کتابها خواندهاند که پیامبر(ص) فرموده است: دم (خون) پسر ربیعه (دم ابنربیعه) را رها میکنم و «آ» به اول «دم» افزودهاند و پنداشتهاند «آدم بن ربیعه» صحیح است. ذهبی[۲۰] میگوید: نام فرزند ربیعه به جهت سن کم او حفظ نشده است. ابن عبدالبر[۲۱] میگوید: حماد بن سلمه نام او را از ایاس به آدم تصحیف کرده است. نامهای دیگری مانند حارث، تمام، عامر نیز برای فرزند ربیعه ذکر شده است[۲۲]. ربیعه از رسول خدا(ص) روایت نقل کرده است. فرزندش عبدالمطلب از او روایت دارد[۲۳]. از روایات او درباره ماهیت صدقه و ذکر خواندن در نماز و اوراد رکوع و سجود است[۲۴]. همچنین ربیعه میگوید: به رسول خدا(ص) خبر رسید که قریش به نسب او طعن میزنند، آن حضرت ناراحت شد و فرمود: ای مردم، خداوند روزی که مخلوقات و خلق را آفرید، ایشان را به دو گروه تقسیم کرد و مرا در گروه بهتر جای داد[۲۵]. وی لباس و موهای بلندی داشته است که رسول خدا(ص) درباره او فرمود: «نِعمَ الرَّجل ربیعة لو قَصّر شَعْرَهُ و شَمَّرَ ثوبَهُ؛ ربیعه چه مرد نیکویی است، اگر موی خود را کوتاه کند و دامن به کمر در آورد»[۲۶]. برخی اشعاری را که بعد از سقیفه در دفاع از امام علی(ع) سروده شد به وی نسبت دادهاند[۲۷].[۲۸]
جستارهای وابسته
- بنیجمح (قبیله)
- قریش (قبیله)
- پیامبر خاتم (پسرعمو)
- امام علی (پسرعمو)
- عباس بن عبدالمطلب (عمو)
- عزه بنت قیس بن طریف (مادر)
- نوفل بن حارث (برادر)
- ابوسفیان بن حارث بن عبدالمطلب (برادر)
- امحکم بنت زبیر (همسر)
منابع
پانویس
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۹؛ ذهبی، سیر اعلام النبلا، ج۱، ص۲۵۷.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۵؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۸۴.
- ↑ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۰۸۵؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۲۵۹.
- ↑ ابن حبیب، المحبر، ص۶۴؛ ابن قتیبه، المعارف، ص۱۲۰.
- ↑ ابن کثیر، البدایه النهایه، ج۵، ص۷۲؛ شامی، سبل الهدی والرشاد، ج۵، ص۲۹۳.
- ↑ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۲۵۹؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ۳۸۴.
- ↑ طبری، تاریخ، ج۱۱، ص۵۲۸.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۱۵۱؛ طبری، تاریخ، ج۴، ص۴۰۴.
- ↑ ذهبی، تاریخ، ج۲، ص۲۸۷.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۶.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۶.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۶؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۸۴.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۶؛ بیهقی، ج۵، ص۱۲۷.
- ↑ احمد بن حنبل، المسند، ج۴، ص۱۶۶؛ واقدی، المغازی، ج۲، ص۶۹۶؛ مقریزی، امتاع الاسماع، ج۵، ص۳۷۹.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۶؛ خلیفة بن خیاط، تاریخ، ص۸۷.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۹؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۸۴.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۵؛ بلاذری، الانساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۵۰؛ ابن قتیبه، المعارف، ص۱۲۷.
- ↑ ابن هشام، السیره النبویه، ج۴، ص۲۵۱؛ واقدی، المغازی، ج۳، ص۱۱۱۱؛ مقریزی، امتاع الاسماع، ج۲، ص۱۱۲ و ص۱۱۸.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۵.
- ↑ ذهبی، سیر اعلام النبلا، ج۱، ص۲۵۹.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۹ و به تبع او ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۲۵۹.
- ↑ ر.ک: مدخل ادم بن ربیعه.
- ↑ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۲۵۹.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۹.
- ↑ بیهقی، دلائل النبوه، ج۱، ص۱۶۸.
- ↑ ابن قتیبه، المعارف، ص۱۲۷.
- ↑ بنگرید: امینی، الغدیر، ج۳، ص۳۲۹ و ج۷، ص۳۷۹.
- ↑ محمدی، رمضان، مقاله «ربيعة بن حارث بن عبدالمطلب هاشمی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۳۲۲-۳۲۳.