آیه فی بیوت اذن الله: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱۱: | خط ۱۱: | ||
| متن آیه = | | متن آیه = | ||
| معنی آیه = [این نور] در خانه هایی است که خدا اذن داده [شأن و منزلت و قدر و عظمت آنها] رفعت یابند و نامش در آنها ذکر شود | | معنی آیه = [این نور] در خانه هایی است که خدا اذن داده [شأن و منزلت و قدر و عظمت آنها] رفعت یابند و نامش در آنها ذکر شود | ||
| شماره آیه = | | شماره آیه = ۳۶ | ||
| نام سوره = نور | | نام سوره = نور | ||
| شماره جزء = | | شماره جزء = | ||
| خط ۲۵: | خط ۲۵: | ||
== شرح و [[تفسیر آیه]] == | == شرح و [[تفسیر آیه]] == | ||
=== [[نور]] ویژه [[الهی]] در خانههای بلند مرتبه === | === [[نور]] ویژه [[الهی]] در خانههای بلند مرتبه === | ||
نور رحمت خاص الهی، در خانههای رفیع و بلند مرتبه جای دارد {{متن قرآن|فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَن تُرْفَعَ}} که به [[اذن]] [[خدای سبحان]] | نور رحمت خاص الهی، در خانههای رفیع و بلند مرتبه جای دارد {{متن قرآن|فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَن تُرْفَعَ}} که به [[اذن]] [[خدای سبحان]] رفعت مقام یافتهاند! مراد از خانههای بلند مرتبه، مراکز [[عبادی]] مانند [[مساجد]]، مشاهد مشرف و حسینیه هاست که مؤمنان راستین در این مکانهای مقدس حضور مییابند و ذکر و [[تسبیح خدا]] میگویند؛ پس این [[خانهها]] همه مراکز عبادی را در بر میگیرند و به مسجد اختصاص ندارند از این رو [[خدا]] نام مسجد را در ردیف دیگر مراکز عبادی و مذهبی یاد میکند: {{متن قرآن|وَلَوْلا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُم بِبَعْضٍ لَّهُدِّمَتْ صَوَامِعُ وَبِيَعٌ وَصَلَوَاتٌ وَمَسَاجِدُ يُذْكَرُ فِيهَا اسْمُ اللَّهِ كَثِيرًا}}؛ نور رحمت ویژه الهی، افزون بر مساجد، در مشاهد مشرف و حرم [[پیامبران]]{{عم}} و [[امامان معصوم]]{{عم}} نیز [[هدایتگر]] دلهاست و از [[الحاق]] خانههای پیامبران و [[امامان]]{{عم}}<ref>بر پایه روایات، کلمۀ «بیوت» در آیه مورد بحث ذوات نورانی حضرات معصومان{عم}} و بیت معنوی نبوت و ولایت و ایمان را نیز در بر می گیرد.</ref> به مساجد بر میآید که [[نماز]] در حرم آنان - با اینکه به نوعی قبرستان است - نه تنها [[مکروه]] نیست، بلکه نظیر نماز در مسجد است و [[ثواب]] آن را دارد. | ||
روشن است که رفعت بيوت [[الهی]]: {{متن قرآن|فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَن تُرْفَعَ}} از سنخ رفعت [[معنوی]] و [[عقلی]] است که در آیاتی مانند {{متن قرآن|يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَالَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ}} آمده، نه رفعت مادی و [[حسّی]] | روشن است که رفعت بيوت [[الهی]]: {{متن قرآن|فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَن تُرْفَعَ}} از سنخ رفعت [[معنوی]] و [[عقلی]] است که در آیاتی مانند {{متن قرآن|يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَالَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ}} آمده، نه رفعت مادی و [[حسّی]]. | ||
اهل [[ایمان]] هر صبح و [[شام]] در این مکانهای مقدس به [[ذکر خدا]] و تسبیح[[ حق]]، | اهل [[ایمان]] هر صبح و [[شام]] در این مکانهای مقدس به [[ذکر خدا]] و تسبیح [[حق]]، مشغولاند: {{متن قرآن|وَيُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ يُسَبِّحُ لَهُ فِيهَا بِالْغُدُوِّ وَالآصَالِ}} تعبير {{متن قرآن|بِالْغُدُوِّ وَالآصَالِ}} دو احتمال دارد: | ||
# درباره عبادت خاص (نماز صبح و عصر) است. | # درباره عبادت خاص (نماز صبح و عصر) است. | ||
# کنایه از دوام و استمرار است؛ یعنی همواره در این مکانها ذکر [[تسبیح خدا]] انجام میگیرد. ذکر کثیر، [[زمان]] خاص ندارد و هر چیزی اندازه ای دارد مگر [[یاد خدا]]. | # کنایه از دوام و استمرار است؛ یعنی همواره در این مکانها ذکر [[تسبیح خدا]] انجام میگیرد. ذکر کثیر، [[زمان]] خاص ندارد و هر چیزی اندازه ای دارد مگر [[یاد خدا]]. | ||
چنانچه مراد از "غدو و آصال" دو وقت ویژه برای ذکر، [[دعا]] و تسبیح باشد، وقت سومی نیز در [[آیات]] دیگر مورد [[تأیید]] قرار گرفته و آن نیمه شب و سَحَر است | چنانچه مراد از "غدو و آصال" دو وقت ویژه برای ذکر، [[دعا]] و تسبیح باشد، وقت سومی نیز در [[آیات]] دیگر مورد [[تأیید]] قرار گرفته و آن نیمه شب و سَحَر است<ref>ر.ک: سوره اسراء، آیه ۷۹؛ سوره مزمل، آیات ۲ - ۶.</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[تفسیر تسنیم (کتاب)|تفسیر تسنیم]]، ج۶۰، ص67 - 70.</ref> | ||
=== صاحبان یا [[مهمانان]] خانههای بلند مرتبه === | === صاحبان یا [[مهمانان]] خانههای بلند مرتبه === | ||
در خانههایی که [[خدا]] به آنها رفعت [[مقام]] بخشیده است، مردانی هستند که نه تنها آنان به بازیچه و بازیگری رو نمیآورند بازیچه و بازیگران نیز به سراغ ایشان نمیآیند بلکه هیچ [[بیع]] و تجارتی آنان را از [[یاد خدا]] و برپا داشتن [[نماز]] و دادن [[زکات]] [[غافل]] نمیکند {{متن قرآن|رِجَالٌ لّا تُلْهِيهِمْ تِجَارَةٌ وَلا بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلاةِ وَإِيتَاء الزَّكَاةِ}}. كلمه "رجال" از باب تغلیب است و به مردان اختصاص ندارد. اینان یا صاحبخانهاند یا مهمانهای | در خانههایی که [[خدا]] به آنها رفعت [[مقام]] بخشیده است، مردانی هستند که نه تنها آنان به بازیچه و بازیگری رو نمیآورند بازیچه و بازیگران نیز به سراغ ایشان نمیآیند بلکه هیچ [[بیع]] و تجارتی آنان را از [[یاد خدا]] و برپا داشتن [[نماز]] و دادن [[زکات]] [[غافل]] نمیکند {{متن قرآن|رِجَالٌ لّا تُلْهِيهِمْ تِجَارَةٌ وَلا بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلاةِ وَإِيتَاء الزَّكَاةِ}}. كلمه "رجال" از باب تغلیب است و به مردان اختصاص ندارد. اینان یا صاحبخانهاند یا مهمانهای صاحبخانه چون همواره با خدا در ارتباطند و به ذکر و [[تسبیح]] [[حق]] مشغولاند. هیچگونه روابط اقتصادی و [[اجتماعی]] و [[پست]] و مقامهای [[دنیایی]] آنان را سرگرم نمیکند<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[تفسیر تسنیم (کتاب)|تفسیر تسنیم]]، ج۶۰، ص69- 70.</ref>. | ||
===مصداق [[بیوت]] در [[آیه]] === | === مصداق [[بیوت]] در [[آیه]] === | ||
"[[بیت]]" در این گونه از [[روایات]] از سنخ بنای [[حجر]] و مدر نیست، بلکه ناظر به [[مکتب]] خاص و فضیلت محوری مخصوص است. بر پایه این گونه روایات عنوان "بیوت" در {{متن قرآن|فِي بُيُوتٍ...}} تنها به بیوت ظاهری یعنی [[مساجد]] و مشاهد مشرف اختصاص ندارد و بیت [[معنوی]] [[نبوت]] و [[ولایت]] و [[ایمان]] را نیز در برمیگیرد و ذوات قدسی حضرات [[معصومان]]{{عم}}از مصادیق بارز آن بیوت رفیع هستند زیرا پایگاه راستین [[نور الهی]] و جایگاه اصلی یاد [[خدای سبحان]]، [[جان]] [[پاک]] [[مقربان]] است و روشن بودن مساجد ظاهری نیز در گرو حضور آن ذوات [[نورانی]] و پیروان راستین آنان در این مراکز [[دینی]] و [[عبادی]] است همانگونه که رفعت آن مراکز ظاهری دینی و عبادی از سنخ رفعت معنوی و [[عقلی]] است؛ نه رفعت مادی و [[حسّی]]<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[تفسیر تسنیم (کتاب)|تفسیر تسنیم]]، ج۶۰، ص82</ref>. | "[[بیت]]" در این گونه از [[روایات]] از سنخ بنای [[حجر]] و مدر نیست، بلکه ناظر به [[مکتب]] خاص و فضیلت محوری مخصوص است. بر پایه این گونه روایات عنوان "بیوت" در {{متن قرآن|فِي بُيُوتٍ...}} تنها به بیوت ظاهری یعنی [[مساجد]] و مشاهد مشرف اختصاص ندارد و بیت [[معنوی]] [[نبوت]] و [[ولایت]] و [[ایمان]] را نیز در برمیگیرد و ذوات قدسی حضرات [[معصومان]]{{عم}}از مصادیق بارز آن بیوت رفیع هستند زیرا پایگاه راستین [[نور الهی]] و جایگاه اصلی یاد [[خدای سبحان]]، [[جان]] [[پاک]] [[مقربان]] است و روشن بودن مساجد ظاهری نیز در گرو حضور آن ذوات [[نورانی]] و پیروان راستین آنان در این مراکز [[دینی]] و [[عبادی]] است همانگونه که رفعت آن مراکز ظاهری دینی و عبادی از سنخ رفعت معنوی و [[عقلی]] است؛ نه رفعت مادی و [[حسّی]]<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[تفسیر تسنیم (کتاب)|تفسیر تسنیم]]، ج۶۰، ص82.</ref>. | ||
== [[احادیث]] مرتبط با آیه == | == [[احادیث]] مرتبط با آیه == | ||
روایات صحیح و معتبری در منابع [[فریقین]] در شأن نزول این [[آیه]] وارد شده که مصادیق "[[بیوت]]" و "رجال" در [[آیات]] مورد نظر را [[انبیا]]، [[ائمه هدی]] و به ویژه [[امیرالمؤمنین]]{{عم}} دانستهاند.از جمله مهمترین این احادیث روایت ذیل است: «بریده گوید: «پیامبر اکرم{{صل}} این آیه: {{متن قرآن|فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَن تُرْفَعَ وَيُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ يُسَبِّحُ لَهُ فِيهَا بِالْغُدُوِّ وَالآصَالِ}} را خواند. مردی از جای خود بلند شد و پرسید: ای [[رسول خدا]]: منظور کدام [[خانهها]] است؟ حضرت فرمود: «خانههای انبیا. [[ابوبکر]] از جای خود بلند شد و در حالی که با دست به [[خانه علی]] و [[فاطمه]]{{عم}} اشاره میکرد، گفت: ای رسول خدا آیا این [[خانه]] از | روایات صحیح و معتبری در منابع [[فریقین]] در شأن نزول این [[آیه]] وارد شده که مصادیق "[[بیوت]]" و "رجال" در [[آیات]] مورد نظر را [[انبیا]]، [[ائمه هدی]] و به ویژه [[امیرالمؤمنین]]{{عم}} دانستهاند.از جمله مهمترین این احادیث روایت ذیل است: «بریده گوید: «پیامبر اکرم{{صل}} این آیه: {{متن قرآن|فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَن تُرْفَعَ وَيُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ يُسَبِّحُ لَهُ فِيهَا بِالْغُدُوِّ وَالآصَالِ}} را خواند. مردی از جای خود بلند شد و پرسید: ای [[رسول خدا]]: منظور کدام [[خانهها]] است؟ حضرت فرمود: «خانههای انبیا. [[ابوبکر]] از جای خود بلند شد و در حالی که با دست به [[خانه علی]] و [[فاطمه]]{{عم}} اشاره میکرد، گفت: ای رسول خدا آیا این [[خانه]] از آنهاست؟ حضرت فرمود: آری بلکه این خانه [[برترین]] آن خانههاست»<ref>{{متن حدیث|عَن بُرَیدَهً قَالَ: قَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ: {{متن قرآن|فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَن تُرْفَعَ وَيُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ يُسَبِّحُ لَهُ فِيهَا بِالْغُدُوِّ وَالآصَالِ}} فَقَامَ إِلَیْهِ رَجُلٌ فَقَالَ أَیُّ بُیُوتٍ هَذِهِ یَا رَسُولَ اللَّهِ؟ فَقَالَ: بُیُوتُ الْأَنْبِیَاءِ. فَقَامَ إِلَیْهِ أَبُوبَکْرٍ فَقَالَ: یَا رَسُولَ اللَّهِ، هَذَا الْبَیْتُ مِنْهَا؟ وَ أَشَارَ إِلَی بَیْتِ عَلِیٍّ وَ فَاطِمَهً؛ قَالَ: نَعَمْ مِنْ أَفْضَلِهَا.}}؛ مجلسی، محمدباقر، بحارالأنوار، ج۲۳، ص۳۲۵.</ref>.<ref>برازش، علیرضا، تفسیر اهل بیت{{عم}}، ج۱۰، ص۲۶۲.</ref> | ||
== دلالت آیه == | == دلالت آیه == | ||
=== دلالت بر افضلیت امام علی{{ع}} === | === دلالت بر افضلیت امام علی{{ع}} === | ||
بر اساس روایاتی که در تفسیر آیه در منابع شیعه و اهل سنت آمده، افضلیت امام علی{{ع}} بر دیگران قابل اثبات است. | بر اساس روایاتی که در تفسیر آیه در منابع شیعه و اهل سنت آمده، افضلیت امام علی{{ع}} بر دیگران قابل اثبات است. به عنوان نمونه: ثعلبی به إسناد خود از [[انس بن مالک]] و بریده نقل میکند که گفتند: رسول خدا{{صل}}این آیه را قرائت فرمود. آنگاه مردی برخاست و گفت: ای رسول خدا، منظور از این [[خانهها]] کدامند؟ [[پیامبر]]{{صل}} فرمودند: «خانههای انبیاء». [[ابوبکر]] برخاست و گفت: ای رسول خدا، این [[خانه]] از آن جمله است؟ (یعنی [[خانه علی]] و [[فاطمه]]{{س}}) پیامبر{{صل}}فرمود: «آری، از [[برترین]] آن خانههاست». و در آن خانهها مردانی را توصیف کرده به آنچه که بر [[افضلیّت]] آنها دلالت دارد. پس علی{{ع}} [[امام]] است والّا تقدیم مفضول بر فاصل لازم میآید»<ref>علامه حلی، [[منهاج]] الکرامة، ص۱۲۱.</ref>.<ref>[[سید علی حسینی میلانی|حسینی میلانی، سید علی]]، [[جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۵ (کتاب)|جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۵]]، ص۳۵۵ ـ ۳۵۶.</ref> | ||
بر همین اساس است که [[سید شرف الدین]] نیز در کتاب مراجعات، به این دو آیه استناد و آن را دلیلی بر افضلیّت و [[امامت امیرالمؤمنین]]{{ع}} دانسته است. ایشان پس از طرح این [[آیه شریفه]]، در ذیل آن مینویسد: «و مردان [[تسبیح]] گو [یعنی [[ائمه]]{{عم}}] کسانی هستند که [[خدای تعالی]] [درباره آنان] فرمود: {{متن قرآن|ي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَن تُرْفَعَ وَيُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ يُسَبِّحُ لَهُ فِيهَا بِالْغُدُوِّ وَالآصَالِ * رِجَالٌ لّا تُلْهِيهِمْ تِجَارَةٌ وَلا بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلاةِ وَإِيتَاء الزَّكَاةِ يَخَافُونَ يَوْمًا تَتَقَلَّبُ فِيهِ الْقُلُوبُ وَالأَبْصَارُ}} و خانههای ایشان همان خانههایی است که [[خدای عزّوجلّ]] نام آنخانهها را در [[قرآن]] بیان کرده و فرموده است: {{متن قرآن|فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَن تُرْفَعَ وَيُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ}}»<ref>المراجعات، ص۹۳-۹۴.</ref>. | |||
بر همین اساس است که [[سید شرف الدین]] نیز در کتاب مراجعات، به این دو آیه استناد و آن را دلیلی بر افضلیّت و [[امامت امیرالمؤمنین]]{{ع}} دانسته است. ایشان پس از طرح این [[آیه شریفه]]، در ذیل آن مینویسد: «و مردان [[تسبیح]] گو [یعنی [[ائمه]]{{عم}}] کسانی هستند که [[خدای تعالی]] [درباره آنان] فرمود: {{متن قرآن|ي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَن تُرْفَعَ وَيُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ يُسَبِّحُ لَهُ فِيهَا بِالْغُدُوِّ وَالآصَالِ * رِجَالٌ لّا تُلْهِيهِمْ تِجَارَةٌ وَلا بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلاةِ وَإِيتَاء الزَّكَاةِ يَخَافُونَ يَوْمًا تَتَقَلَّبُ فِيهِ الْقُلُوبُ وَالأَبْصَارُ}} و خانههای ایشان همان خانههایی است که [[خدای عزّوجلّ]] نام آنخانهها را در [[قرآن]] بیان کرده و فرموده است: {{متن قرآن|فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَن تُرْفَعَ وَيُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ}}»<ref>المراجعات، ص۹۳-۹۴</ref>. | |||
ایشان در حاشیه این سخن میفرماید: «از [[تفسیر]] [[مجاهد]] و یعقوب بن سفیان، درباره سخن [[خدای تعالی]] که فرمود: {{متن قرآن|وَإِذَا رَأَوْا تِجَارَةً أَوْ لَهْوًا انفَضُّوا إِلَيْهَا وَتَرَكُوكَ قَائِمًا}} از [[ابن عباس]] نقل میکنند که گفت: همانا [[دحیه]] کلبی [[روز جمعه]] از [[شام]] به میره آمد و نزد سنگهای زیت، بار بر [[زمین]] نهاد، سپس به طبلها کوبید تا [[مردم]] متوجّه آمدنش شوند. پس مردم به سوی او شتافتند و [[پیامبر]] را در حالی که بر [[منبر]] ایستاده بود و [[خطبه]] میخواند ترک کردند به جز علی، حسن، حسین، [[فاطمه]]{{عم}}، [[سلمان]]، [[ابوذر]] و [[مقداد]]. پس پیامبر فرمود: «به تحقیق [[خداوند]] روز جمعه به [[مسجد]] من نظر افکند و اگر اینان نبودند، [[مدینه]] بر اهلش [[آتش]] میافروخت و همچون [[قوم لوط]] سنگ بر آنها میبارید و خداوند درباره کسانی که با [[رسول خدا]] در مسجد مانده بودند، این سخن خود را نازل فرمود که: {{متن قرآن|يُسَبِّحُ لَهُ فِيهَا بِالْغُدُوِّ وَالآصَالِ * رِجَالٌ لّا تُلْهِيهِمْ تِجَارَةٌ}}<ref>[[سید علی حسینی میلانی|حسینی میلانی، سید علی]]، [[جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۵ (کتاب)|جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۵]]، ص۳۶۷-۳۷۴.</ref>. | ایشان در حاشیه این سخن میفرماید: «از [[تفسیر]] [[مجاهد]] و یعقوب بن سفیان، درباره سخن [[خدای تعالی]] که فرمود: {{متن قرآن|وَإِذَا رَأَوْا تِجَارَةً أَوْ لَهْوًا انفَضُّوا إِلَيْهَا وَتَرَكُوكَ قَائِمًا}} از [[ابن عباس]] نقل میکنند که گفت: همانا [[دحیه]] کلبی [[روز جمعه]] از [[شام]] به میره آمد و نزد سنگهای زیت، بار بر [[زمین]] نهاد، سپس به طبلها کوبید تا [[مردم]] متوجّه آمدنش شوند. پس مردم به سوی او شتافتند و [[پیامبر]] را در حالی که بر [[منبر]] ایستاده بود و [[خطبه]] میخواند ترک کردند به جز علی، حسن، حسین، [[فاطمه]]{{عم}}، [[سلمان]]، [[ابوذر]] و [[مقداد]]. پس پیامبر فرمود: «به تحقیق [[خداوند]] روز جمعه به [[مسجد]] من نظر افکند و اگر اینان نبودند، [[مدینه]] بر اهلش [[آتش]] میافروخت و همچون [[قوم لوط]] سنگ بر آنها میبارید و خداوند درباره کسانی که با [[رسول خدا]] در مسجد مانده بودند، این سخن خود را نازل فرمود که: {{متن قرآن|يُسَبِّحُ لَهُ فِيهَا بِالْغُدُوِّ وَالآصَالِ * رِجَالٌ لّا تُلْهِيهِمْ تِجَارَةٌ}}<ref>[[سید علی حسینی میلانی|حسینی میلانی، سید علی]]، [[جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۵ (کتاب)|جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۵]]، ص۳۶۷-۳۷۴.</ref>. | ||
نسخهٔ ۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۵۰
این مدخل زیرشاخهٔ بحث آیات امامت امام علی است. آیه فی بیوت اذن الله از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: آیه فی بیوت اذن الله - پرسش مرتبط ندارد| آیه فی بیوت اذن الله | |
|---|---|
| ترجمه آیه | |
| مشخصات آیه | |
| بخشی از | آیهٔ ۳۶ سورهٔ نور قرآن کریم |
| محتوای آیه | |
| شأن نزول آیه | علی بن ابیطالب(ع) |
| مصادیق برای آیه | وصایت علی بن ابیطالب(ع) |
| دلالت آیه |
|
از جمله آیاتی که در اثبات افضلیت امیرالمؤمنین(ع) و به تبع آن، امامت آن حضرت پس از رسول خدا(ص) به آن استناد شده، آیات ۳۶ و ۳۷ سورۀ مبارکه نور است. خدای تعالی در این دو آیه میفرماید: ﴿فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَن تُرْفَعَ وَيُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ يُسَبِّحُ لَهُ فِيهَا بِالْغُدُوِّ وَالآصَالِ * رِجَالٌ لّا تُلْهِيهِمْ تِجَارَةٌ وَلا بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ﴾؛ نور خدا در خانههایی است که خدا اذن داده [تا نام، مقام و بناء ان] بالا برود و نامش در آنجا یاد شود و بامدادان و عصرگاهان او را تسبیح گویند. مردانی که هیچ داد و ستد و هیچ معاملهای آنان را از یاد خداوند سرگرم و غافل نمیسازد. بر اساس دستهای از روایات نبوی، مراد از "بیت"، خانههای انبیا و امامان معصوم(ع) و به ویژه خانه امام علی(ع) است که رسول خدا(ص) آن را افضل و برتر از همه خانهها میدانند. روشن است که با اثبات افضلیت امام علی(ع)،امامت آن حضرت بر اساس حکم و بنای عقلا مبنی بر لزوم تقدیم فاضل بر مفضول، نیز ثابت خواهد شد.
شرح و تفسیر آیه
نور ویژه الهی در خانههای بلند مرتبه
نور رحمت خاص الهی، در خانههای رفیع و بلند مرتبه جای دارد ﴿فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَن تُرْفَعَ﴾ که به اذن خدای سبحان رفعت مقام یافتهاند! مراد از خانههای بلند مرتبه، مراکز عبادی مانند مساجد، مشاهد مشرف و حسینیه هاست که مؤمنان راستین در این مکانهای مقدس حضور مییابند و ذکر و تسبیح خدا میگویند؛ پس این خانهها همه مراکز عبادی را در بر میگیرند و به مسجد اختصاص ندارند از این رو خدا نام مسجد را در ردیف دیگر مراکز عبادی و مذهبی یاد میکند: ﴿وَلَوْلا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُم بِبَعْضٍ لَّهُدِّمَتْ صَوَامِعُ وَبِيَعٌ وَصَلَوَاتٌ وَمَسَاجِدُ يُذْكَرُ فِيهَا اسْمُ اللَّهِ كَثِيرًا﴾؛ نور رحمت ویژه الهی، افزون بر مساجد، در مشاهد مشرف و حرم پیامبران(ع) و امامان معصوم(ع) نیز هدایتگر دلهاست و از الحاق خانههای پیامبران و امامان(ع)[۱] به مساجد بر میآید که نماز در حرم آنان - با اینکه به نوعی قبرستان است - نه تنها مکروه نیست، بلکه نظیر نماز در مسجد است و ثواب آن را دارد.
روشن است که رفعت بيوت الهی: ﴿فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَن تُرْفَعَ﴾ از سنخ رفعت معنوی و عقلی است که در آیاتی مانند ﴿يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَالَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ﴾ آمده، نه رفعت مادی و حسّی.
اهل ایمان هر صبح و شام در این مکانهای مقدس به ذکر خدا و تسبیح حق، مشغولاند: ﴿وَيُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ يُسَبِّحُ لَهُ فِيهَا بِالْغُدُوِّ وَالآصَالِ﴾ تعبير ﴿بِالْغُدُوِّ وَالآصَالِ﴾ دو احتمال دارد:
- درباره عبادت خاص (نماز صبح و عصر) است.
- کنایه از دوام و استمرار است؛ یعنی همواره در این مکانها ذکر تسبیح خدا انجام میگیرد. ذکر کثیر، زمان خاص ندارد و هر چیزی اندازه ای دارد مگر یاد خدا.
چنانچه مراد از "غدو و آصال" دو وقت ویژه برای ذکر، دعا و تسبیح باشد، وقت سومی نیز در آیات دیگر مورد تأیید قرار گرفته و آن نیمه شب و سَحَر است[۲].[۳]
صاحبان یا مهمانان خانههای بلند مرتبه
در خانههایی که خدا به آنها رفعت مقام بخشیده است، مردانی هستند که نه تنها آنان به بازیچه و بازیگری رو نمیآورند بازیچه و بازیگران نیز به سراغ ایشان نمیآیند بلکه هیچ بیع و تجارتی آنان را از یاد خدا و برپا داشتن نماز و دادن زکات غافل نمیکند ﴿رِجَالٌ لّا تُلْهِيهِمْ تِجَارَةٌ وَلا بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلاةِ وَإِيتَاء الزَّكَاةِ﴾. كلمه "رجال" از باب تغلیب است و به مردان اختصاص ندارد. اینان یا صاحبخانهاند یا مهمانهای صاحبخانه چون همواره با خدا در ارتباطند و به ذکر و تسبیح حق مشغولاند. هیچگونه روابط اقتصادی و اجتماعی و پست و مقامهای دنیایی آنان را سرگرم نمیکند[۴].
مصداق بیوت در آیه
"بیت" در این گونه از روایات از سنخ بنای حجر و مدر نیست، بلکه ناظر به مکتب خاص و فضیلت محوری مخصوص است. بر پایه این گونه روایات عنوان "بیوت" در ﴿فِي بُيُوتٍ...﴾ تنها به بیوت ظاهری یعنی مساجد و مشاهد مشرف اختصاص ندارد و بیت معنوی نبوت و ولایت و ایمان را نیز در برمیگیرد و ذوات قدسی حضرات معصومان(ع)از مصادیق بارز آن بیوت رفیع هستند زیرا پایگاه راستین نور الهی و جایگاه اصلی یاد خدای سبحان، جان پاک مقربان است و روشن بودن مساجد ظاهری نیز در گرو حضور آن ذوات نورانی و پیروان راستین آنان در این مراکز دینی و عبادی است همانگونه که رفعت آن مراکز ظاهری دینی و عبادی از سنخ رفعت معنوی و عقلی است؛ نه رفعت مادی و حسّی[۵].
احادیث مرتبط با آیه
روایات صحیح و معتبری در منابع فریقین در شأن نزول این آیه وارد شده که مصادیق "بیوت" و "رجال" در آیات مورد نظر را انبیا، ائمه هدی و به ویژه امیرالمؤمنین(ع) دانستهاند.از جمله مهمترین این احادیث روایت ذیل است: «بریده گوید: «پیامبر اکرم(ص) این آیه: ﴿فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَن تُرْفَعَ وَيُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ يُسَبِّحُ لَهُ فِيهَا بِالْغُدُوِّ وَالآصَالِ﴾ را خواند. مردی از جای خود بلند شد و پرسید: ای رسول خدا: منظور کدام خانهها است؟ حضرت فرمود: «خانههای انبیا. ابوبکر از جای خود بلند شد و در حالی که با دست به خانه علی و فاطمه(ع) اشاره میکرد، گفت: ای رسول خدا آیا این خانه از آنهاست؟ حضرت فرمود: آری بلکه این خانه برترین آن خانههاست»[۶].[۷]
دلالت آیه
دلالت بر افضلیت امام علی(ع)
بر اساس روایاتی که در تفسیر آیه در منابع شیعه و اهل سنت آمده، افضلیت امام علی(ع) بر دیگران قابل اثبات است. به عنوان نمونه: ثعلبی به إسناد خود از انس بن مالک و بریده نقل میکند که گفتند: رسول خدا(ص)این آیه را قرائت فرمود. آنگاه مردی برخاست و گفت: ای رسول خدا، منظور از این خانهها کدامند؟ پیامبر(ص) فرمودند: «خانههای انبیاء». ابوبکر برخاست و گفت: ای رسول خدا، این خانه از آن جمله است؟ (یعنی خانه علی و فاطمه(س)) پیامبر(ص)فرمود: «آری، از برترین آن خانههاست». و در آن خانهها مردانی را توصیف کرده به آنچه که بر افضلیّت آنها دلالت دارد. پس علی(ع) امام است والّا تقدیم مفضول بر فاصل لازم میآید»[۸].[۹]
بر همین اساس است که سید شرف الدین نیز در کتاب مراجعات، به این دو آیه استناد و آن را دلیلی بر افضلیّت و امامت امیرالمؤمنین(ع) دانسته است. ایشان پس از طرح این آیه شریفه، در ذیل آن مینویسد: «و مردان تسبیح گو [یعنی ائمه(ع)] کسانی هستند که خدای تعالی [درباره آنان] فرمود: ﴿ي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَن تُرْفَعَ وَيُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ يُسَبِّحُ لَهُ فِيهَا بِالْغُدُوِّ وَالآصَالِ * رِجَالٌ لّا تُلْهِيهِمْ تِجَارَةٌ وَلا بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلاةِ وَإِيتَاء الزَّكَاةِ يَخَافُونَ يَوْمًا تَتَقَلَّبُ فِيهِ الْقُلُوبُ وَالأَبْصَارُ﴾ و خانههای ایشان همان خانههایی است که خدای عزّوجلّ نام آنخانهها را در قرآن بیان کرده و فرموده است: ﴿فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَن تُرْفَعَ وَيُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ﴾»[۱۰].
ایشان در حاشیه این سخن میفرماید: «از تفسیر مجاهد و یعقوب بن سفیان، درباره سخن خدای تعالی که فرمود: ﴿وَإِذَا رَأَوْا تِجَارَةً أَوْ لَهْوًا انفَضُّوا إِلَيْهَا وَتَرَكُوكَ قَائِمًا﴾ از ابن عباس نقل میکنند که گفت: همانا دحیه کلبی روز جمعه از شام به میره آمد و نزد سنگهای زیت، بار بر زمین نهاد، سپس به طبلها کوبید تا مردم متوجّه آمدنش شوند. پس مردم به سوی او شتافتند و پیامبر را در حالی که بر منبر ایستاده بود و خطبه میخواند ترک کردند به جز علی، حسن، حسین، فاطمه(ع)، سلمان، ابوذر و مقداد. پس پیامبر فرمود: «به تحقیق خداوند روز جمعه به مسجد من نظر افکند و اگر اینان نبودند، مدینه بر اهلش آتش میافروخت و همچون قوم لوط سنگ بر آنها میبارید و خداوند درباره کسانی که با رسول خدا در مسجد مانده بودند، این سخن خود را نازل فرمود که: ﴿يُسَبِّحُ لَهُ فِيهَا بِالْغُدُوِّ وَالآصَالِ * رِجَالٌ لّا تُلْهِيهِمْ تِجَارَةٌ﴾[۱۱].
دلالت بر امامت امام علی(ع)
پس از اثبات افضلیت آن حضرت، با استناد به قاعده عقلی لزوم تقدیم فاضل بر مفضول و قبح تقدیم مفضول بر فاضل، امامت امام علی(ع) بروشنی ثابت خواهد شد[۱۲]
منابع
پانویس
- ↑ بر پایه روایات، کلمۀ «بیوت» در آیه مورد بحث ذوات نورانی حضرات معصومان{عم}} و بیت معنوی نبوت و ولایت و ایمان را نیز در بر می گیرد.
- ↑ ر.ک: سوره اسراء، آیه ۷۹؛ سوره مزمل، آیات ۲ - ۶.
- ↑ جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، ج۶۰، ص67 - 70.
- ↑ جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، ج۶۰، ص69- 70.
- ↑ جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، ج۶۰، ص82.
- ↑ «عَن بُرَیدَهً قَالَ: قَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ: ﴿فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَن تُرْفَعَ وَيُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ يُسَبِّحُ لَهُ فِيهَا بِالْغُدُوِّ وَالآصَالِ﴾ فَقَامَ إِلَیْهِ رَجُلٌ فَقَالَ أَیُّ بُیُوتٍ هَذِهِ یَا رَسُولَ اللَّهِ؟ فَقَالَ: بُیُوتُ الْأَنْبِیَاءِ. فَقَامَ إِلَیْهِ أَبُوبَکْرٍ فَقَالَ: یَا رَسُولَ اللَّهِ، هَذَا الْبَیْتُ مِنْهَا؟ وَ أَشَارَ إِلَی بَیْتِ عَلِیٍّ وَ فَاطِمَهً؛ قَالَ: نَعَمْ مِنْ أَفْضَلِهَا.»؛ مجلسی، محمدباقر، بحارالأنوار، ج۲۳، ص۳۲۵.
- ↑ برازش، علیرضا، تفسیر اهل بیت(ع)، ج۱۰، ص۲۶۲.
- ↑ علامه حلی، منهاج الکرامة، ص۱۲۱.
- ↑ حسینی میلانی، سید علی، جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۵، ص۳۵۵ ـ ۳۵۶.
- ↑ المراجعات، ص۹۳-۹۴.
- ↑ حسینی میلانی، سید علی، جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۵، ص۳۶۷-۳۷۴.
- ↑ حسینی میلانی، سید علی، جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۵، ص۳۶۷-۳۷۴.