اصلاح در لغت: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۳ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۳۱

مقدمه

«اصلاح» مصدر باب افعال از ریشه "ص ل ح" و نقطه مقابل افساد^[۱] است و در منابع واژه‌نگاری فارسی^[۲] و عربی^[۳] به معنای به صلاح آوردن، بهبودی بخشیدن، تعمیر کردن، آشتی دادن، نیکویی کردن و آراستن و سامان دادن آمده است. معنای مشترک در همه مشتقات این واژه، سلامت از فساد است که شامل سلامت در ذات^[۴]، نظر و عمل^[۵] می‌گردد. اصل آن "صلح" در مقابل فساد به معنای سلامت از فساد است^[۶].

اصلاح گاه به اقامه و برپاداشتن چیزی پس از فساد و خرابی^[۷] و گاه به بازگشت به حالت اعتدال حاصل می‌شود^[۸]. مرحوم شیخ طوسی می‌نویسد: الصلاح استقامة الحال، و الاصلاح: جعل الشيء على الاستقامة^[۹] یعنی اصلاح معتدل قرار دادن چیزی است؛ علامه طباطبایی آن را به «لیاقت و شایستگی» معنا می‌کند^[۱۰].^[۱۱]

واژه انگلیسی Reform بیشتر با رویکرد اجتماعی و سیاسی به معنای درست کردن، آشتی، تعمیر و... به کار می‌رود^[۱۲].^[۱۳]

در فرهنگ‌نامه‌های سیاسی^[۱۴] و اقتصادی^[۱۵] و نیز در لغت‌نامه دهخدا^[۱۶]، اصلاحات به مجموعه تغییرهایی گفته می‌شود که در جهت بهبود اوضاع اجتماعی، در چارچوب نظام تثبیت شده انجام می‌گیرد^[۱۷].

منابع

پانویس

↑ الصحاح، ج ۱، ص ۳۸۴، «صلح».
↑ لغت‌نامه، ج ۲، ص ۲۳۹۱؛ فرهنگ فارسی، ج ۱، ص ۲۹۳، «اصلاح».
↑ ابن‌منظور، لسان العرب، ج۲، ص۵۱۶؛ شرتونی، سعید، اقرب الموارد. ماده صلح؛ زبیدی، محمد مرتضی، تاج العروس، ماده صلح؛ ترتیب العین، ص ۴۵۳ ۴۵۴، «صلح».
↑ ترتیب العین، ص ۴۵۴، «صلح».
↑ لسان العرب، ج۷، ص۳۸۴؛ التحقیق، ج ۶، ص۲۶۵، «صلح».
↑ حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۶، ص۲۶۵.
↑ لسان العرب، ج ۷، ص ۳۸۴؛ اقرب الموارد، ج ۳، ص ۲۷۲؛ تاج العروس، ج ۴، ص ۱۲۵، «صلح».
↑ مفردات، ص ۶۳۶، «فسد».
↑ شیخ طوسی، تفسیر تبیان، ج۱، ص۷۵.
↑ محمد حسین طباطبایی، تفسیر المیزان، ج۲، ص۷۵.
↑ قنبری‌نژاد اصفهانی، حمید رضا، مقاله «اصلاحات از منظر امام حسین»، فرهنگ عاشورایی ج۱۰ ص ۱۶؛ میرسپاه، اکبر، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۳.
↑ فرهنگ معاصر، ص ۳۷۸.
↑ میرسپاه، اکبر، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۳.
↑ ر.ک: الکیالی، عبدالوهاب، موسوعة السیاسه، ج۱، ص۲۰۶.
↑ ر.ک: گلریز، حسن، فرهنگ توصیفی لغات و اصطلاحات علوم اقتصادی، کلمه Reform.
↑ دهخدا، لغت‌نامه، ماده اصلاح.
↑ میرمعزی، سید حسین، مقاله «اصلاحات اقتصادی»، دانشنامه امام علی، ج۷، ص ۴۵۰.

[1] الصحاح، ج ۱، ص ۳۸۴، «صلح».

[2] لغت‌نامه، ج ۲، ص ۲۳۹۱؛ فرهنگ فارسی، ج ۱، ص ۲۹۳، «اصلاح».

[3] ابن‌منظور، لسان العرب، ج۲، ص۵۱۶؛ شرتونی، سعید، اقرب الموارد. ماده صلح؛ زبیدی، محمد مرتضی، تاج العروس، ماده صلح؛ ترتیب العین، ص ۴۵۳ ۴۵۴، «صلح».

[4] ترتیب العین، ص ۴۵۴، «صلح».

[5] لسان العرب، ج۷، ص۳۸۴؛ التحقیق، ج ۶، ص۲۶۵، «صلح».

[6] حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۶، ص۲۶۵.

[7] لسان العرب، ج ۷، ص ۳۸۴؛ اقرب الموارد، ج ۳، ص ۲۷۲؛ تاج العروس، ج ۴، ص ۱۲۵، «صلح».

[8] مفردات، ص ۶۳۶، «فسد».

[9] شیخ طوسی، تفسیر تبیان، ج۱، ص۷۵.

[10] محمد حسین طباطبایی، تفسیر المیزان، ج۲، ص۷۵.

[11] قنبری‌نژاد اصفهانی، حمید رضا، مقاله «اصلاحات از منظر امام حسین»، فرهنگ عاشورایی ج۱۰ ص ۱۶؛ میرسپاه، اکبر، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۳.

[12] فرهنگ معاصر، ص ۳۷۸.

[13] میرسپاه، اکبر، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۳.

[14] ر.ک: الکیالی، عبدالوهاب، موسوعة السیاسه، ج۱، ص۲۰۶.

[15] ر.ک: گلریز، حسن، فرهنگ توصیفی لغات و اصطلاحات علوم اقتصادی، کلمه Reform.

[16] دهخدا، لغت‌نامه، ماده اصلاح.

[17] میرمعزی، سید حسین، مقاله «اصلاحات اقتصادی»، دانشنامه امام علی، ج۷، ص ۴۵۰.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

@@ خط ۲: / خط ۲: @@
 | موضوع مرتبط = اصلاح
 | عنوان مدخل  = اصلاح
-| مداخل مرتبط = [[اصلاح در لغت]] - [[اصلاح در قرآن]] - [[اصلاح در معارف و سیره علوی]] - [[اصلاح در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[اصلاح در فقه سیاسی]] - [[اصلاح در سیره معصوم]] - [[اصلاح در معارف و سیره حسینی]]
+| مداخل مرتبط = [[اصلاح در لغت]] - [[اصلاح در قرآن]] - [[اصلاح در معارف و سیره علوی]] - [[اصلاح در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[اصلاح در فقه اسلامی]] - [[اصلاح در فقه سیاسی]] - [[اصلاح در سیره معصوم]] - [[اصلاح در معارف و سیره حسینی]]
 | پرسش مرتبط  =
 }}
 == مقدمه ==
-«[[اصلاح]]» به معنای سامان دادن، بهینه ساختن و به [[نیکی]] در آوردن<ref>راغب اصفهانی، مفردات، ماده صلح.</ref> و نیز «درست کردن، [[نیکو]] کردن، به [[سازش]] در آوردن، آراستن و به [[صلاح]] آوردن»<ref>فرهنگ عمید.</ref> است. مرحوم [[شیخ طوسی]] می‌نویسد: {{عربی|الصلاح استقامة الحال، و الاصلاح: جعل الشيء على الاستقامة}}<ref>شیخ طوسی، تفسیر تبیان، ج۱، ص۷۵.</ref> یعنی اصلاح [[معتدل]] قرار دادن چیزی است، [[علامه طباطبایی]] آن را به «[[لیاقت]] و [[شایستگی]]» معنا می‌کند<ref>محمد حسین طباطبایی، تفسیر المیزان، ج۲، ص۷۵.</ref>.<ref>[[حمید رضا قنبری‌نژاد اصفهانی|قنبری‌نژاد اصفهانی، حمید رضا]]، [[اصلاحات از منظر امام حسین (مقاله)|مقاله «اصلاحات از منظر امام حسین»]]، [[فرهنگ عاشورایی ج۱۰ (کتاب)|فرهنگ عاشورایی ج۱۰]] ص ۱۶.</ref>
+«[[اصلاح]]» مصدر باب [[افعال]] از ریشه "ص ل ح" و نقطه مقابل [[افساد]]<ref>الصحاح، ج ۱، ص ۳۸۴، «صلح».</ref> است و در منابع واژه‌نگاری فارسی<ref>لغت‌نامه، ج ۲، ص ۲۳۹۱؛ فرهنگ فارسی، ج ۱، ص ۲۹۳، «[[اصلاح]]».</ref> و عربی<ref> ابن‌منظور، لسان العرب، ج۲، ص۵۱۶؛ شرتونی، سعید، اقرب الموارد. ماده صلح؛ زبیدی، محمد مرتضی، تاج العروس، ماده صلح؛ ترتیب العین، ص ۴۵۳ ۴۵۴، «صلح».</ref> به معنای به [[صلاح]] آوردن، بهبودی بخشیدن، تعمیر کردن، [[آشتی]] دادن، نیکویی کردن و آراستن و سامان دادن آمده است. معنای مشترک در همه مشتقات این واژه، [[سلامت]] از [[فساد]] است که شامل [[سلامت]] در ذات<ref>ترتیب العین، ص ۴۵۴، «صلح».</ref>، نظر و عمل<ref>لسان العرب، ج۷، ص۳۸۴؛ التحقیق، ج ۶، ص۲۶۵، «صلح».</ref> می‌گردد. اصل آن "[[صلح]]" در مقابل [[فساد]] به معنای [[سلامت]] از [[فساد]] است<ref>حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۶، ص۲۶۵.</ref>.
-[[اصلاح]] در لغت [[عرب]] [[ضد]] [[افساد]] شمرده شده و اصلاح شیء بعد از افساد آن را به اقامه و برپا داشتن آن معنا کرده‌اند<ref>ر. ک: ابن منظور، لسان العرب، شرتونی، سعید، اقرب الموارد. ماده صلح؛ زبیدی، محمد مرتضی، تاج العروس، ماده صلح.</ref>. در [[فرهنگ]] نامه‌های [[سیاسی]]<ref>ر. ک: الکیالی، عبدالوهاب، موسوعة السیاسه، ج۱، ص۲۰۶.</ref> و [[اقتصادی]]<ref>ر. ک: گلریز، حسن، فرهنگ توصیفی لغات و اصطلاحات علوم اقتصادی، کلمه Reform.</ref> و نیز در لغت‌نامه دهخدا<ref>دهخدا، لغت‌نامه، ماده اصلاح.</ref>، [[اصلاحات]] به مجموعه تغییرهایی گفته می‌شود که در جهت بهبود اوضاع [[اجتماعی]]، در چارچوب [[نظام]] تثبیت شده انجام می‌گیرد<ref>[[سید حسین میرمعزی|میرمعزی، سید حسین]]، [[اصلاحات اقتصادی (مقاله)| مقاله «اصلاحات اقتصادی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۷ (کتاب)|دانشنامه امام علی]]، ج۷، ص ۴۵۰.</ref>.
+[[اصلاح]] گاه به اقامه و برپاداشتن چیزی پس از [[فساد]] و خرابی<ref>لسان العرب، ج ۷، ص ۳۸۴؛ اقرب الموارد، ج ۳، ص ۲۷۲؛ تاج العروس، ج ۴، ص ۱۲۵، «صلح».</ref> و گاه به بازگشت به حالت [[اعتدال]] حاصل می‌شود<ref>مفردات، ص ۶۳۶، «فسد».</ref>. مرحوم [[شیخ طوسی]] می‌نویسد: {{عربی|الصلاح استقامة الحال، و الاصلاح: جعل الشيء على الاستقامة}}<ref>شیخ طوسی، تفسیر تبیان، ج۱، ص۷۵.</ref> یعنی اصلاح [[معتدل]] قرار دادن چیزی است؛ [[علامه طباطبایی]] آن را به «لیاقت و شایستگی» معنا می‌کند<ref>محمد حسین طباطبایی، تفسیر المیزان، ج۲، ص۷۵.</ref>.<ref>[[حمید رضا قنبری‌نژاد اصفهانی|قنبری‌نژاد اصفهانی، حمید رضا]]، [[اصلاحات از منظر امام حسین (مقاله)|مقاله «اصلاحات از منظر امام حسین»]]، [[فرهنگ عاشورایی ج۱۰ (کتاب)|فرهنگ عاشورایی ج۱۰]] ص ۱۶؛ [[اکبر میرسپاه|میرسپاه، اکبر]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۳ (کتاب)| دائرةالمعارف قرآن کریم ج۳]].</ref>
+واژه انگلیسی Reform بیشتر با رویکرد [[اجتماعی]] و [[سیاسی]] به معنای درست کردن، [[آشتی]]، تعمیر و... به کار می‌رود<ref>فرهنگ معاصر، ص ۳۷۸.</ref>.<ref>[[اکبر میرسپاه|میرسپاه، اکبر]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۳ (کتاب)| دائرةالمعارف قرآن کریم ج۳]].</ref>
+در فرهنگ‌نامه‌های [[سیاسی]]<ref>ر.ک: الکیالی، عبدالوهاب، موسوعة السیاسه، ج۱، ص۲۰۶.</ref> و [[اقتصادی]]<ref>ر.ک: گلریز، حسن، فرهنگ توصیفی لغات و اصطلاحات علوم اقتصادی، کلمه Reform.</ref> و نیز در لغت‌نامه دهخدا<ref>دهخدا، لغت‌نامه، ماده اصلاح.</ref>، [[اصلاحات]] به مجموعه تغییرهایی گفته می‌شود که در جهت بهبود اوضاع [[اجتماعی]]، در چارچوب [[نظام]] تثبیت شده انجام می‌گیرد<ref>[[سید حسین میرمعزی|میرمعزی، سید حسین]]، [[اصلاحات اقتصادی (مقاله)| مقاله «اصلاحات اقتصادی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۷ (کتاب)|دانشنامه امام علی]]، ج۷، ص ۴۵۰.</ref>.
 == منابع ==
@@ خط ۱۵: / خط ۱۹: @@
 # [[پرونده:1100821.jpg|22px]] [[حمید رضا قنبری‌نژاد اصفهانی|قنبری‌نژاد اصفهانی، حمید رضا]]، [[اصلاحات از منظر امام حسین (مقاله)|مقاله «اصلاحات از منظر امام حسین»]]، [[فرهنگ عاشورایی ج۱۰ (کتاب)|فرهنگ عاشورایی ج۱۰''']]
 # [[پرونده:1368105.jpg|22px]] [[سید حسین میرمعزی|میرمعزی، سید حسین]]، [[اصلاحات اقتصادی (مقاله)| مقاله «اصلاحات اقتصادی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۷ (کتاب)|'''دانشنامه امام علی ج۷''']]
+# [[پرونده:000056.jpg|22px]] [[اکبر میرسپاه|میرسپاه، اکبر]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۳ (کتاب)|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۳''']]
 {{پایان منابع}}