زکات در لغت: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۸ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۵۵

مقدمه

زکات در لغت به معنای نموّ، زیادی، برکت و طهارت است و به معنای مدح نیز آمده است و این از نام‌های مشترک میان «مُخْرَج؛ آنچه خارج می‌شود» و «فِعْل؛ آنچه انجام می‌گیرد» است؛ از این رو هم بر «عین» که مقداری از مال زکات است گفته می‌شود و هم بر معنای آن، که تزکیه باشد؛ بنابراین، زکات اموال به معنای طهارت آنها و زکات فطره به معنای طهارت بدن است^[۱].^[۲]

ابن منظور از لغت شناسان عرب زبان درباره زکات می‌نویسد: «زکات، برگزیده چیز است و زکّاه؛ یعنی برگزیده‌اش را گرفت و تزکّی؛ یعنی انفاق کرد»^[۳].

اصل زکات در لغت به معنای طهارت، رشد، برکت و ستایش است و همه این موارد در قرآن و حدیث به کار رفته است^[۴].

میر شریف می‌نویسد: «زکات در لغت به معنای زیادی است»^[۵].

راغب اصفهانی می‌نویسد: «اصل زکات، رشدی است که از برکت خداوند حاصل می‌شود و این مسئله هم در امور دنیوی و هم در امور اخروی کاربرد دارد. از همین مقوله است زکاتی که انسان به عنوان حق خداوند به فقرا می‌دهد و اینکه به چنین مالی زکات می‌گویند یا به امید برکت در مال است، یا بدین سبب است که باعث تکامل نفس می‌شود»^[۶].^[۷]

منابع

پانویس

↑ النهایه فی غریب الحدیث و الأثر، ج۲، ص۳۰۷.
↑ ذاکری، علی اکبر، سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۳، ص ۱۶۵ - ۱۶۷.
↑ "قال ابوعلي: الزكاة صفوة الشيء و زكّاه إذا أخذ زكاته و تزكّى أی تصدّق"؛ لسان العرب، ج۱۴، ص۳۵۸.
↑ "قال ابو زيد النحوي: و اصل الزكاة في اللغة الطهارة و النماء و البركة و المدح و كلّه قد استعمل في القرآن و الحديث"؛ لسان العرب، ج۱۴، ص۳۵۸.
↑ "الزكاة في اللغة الزيادة"؛ التعریفات، ص۵۰.
↑ "اصل الزكاة النموّ الحاصل عن بركة اللّه تعالى ويعتبر ذلك بالأمور الدنيوية والأخروية ومنه الزكاة مما يخرج الانسان من حق اللّه تعالى إلى الفقراء وتسميته بذلك لما يكون فيها من رجاء البركة او لتزكية النفس، ای تنمتيها بالخيرات والبركات"؛ مفردات، ص۲۱۳.
↑ مرتضوی، سید محمد، آیات ولایت در قرآن ج۱، ص ۳۶۵.

[1] النهایه فی غریب الحدیث و الأثر، ج۲، ص۳۰۷.

[2] ذاکری، علی اکبر، سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۳، ص ۱۶۵ - ۱۶۷.

[3] "قال ابوعلي: الزكاة صفوة الشيء و زكّاه إذا أخذ زكاته و تزكّى أی تصدّق"؛ لسان العرب، ج۱۴، ص۳۵۸.

[4] "قال ابو زيد النحوي: و اصل الزكاة في اللغة الطهارة و النماء و البركة و المدح و كلّه قد استعمل في القرآن و الحديث"؛ لسان العرب، ج۱۴، ص۳۵۸.

[5] "الزكاة في اللغة الزيادة"؛ التعریفات، ص۵۰.

[6] "اصل الزكاة النموّ الحاصل عن بركة اللّه تعالى ويعتبر ذلك بالأمور الدنيوية والأخروية ومنه الزكاة مما يخرج الانسان من حق اللّه تعالى إلى الفقراء وتسميته بذلك لما يكون فيها من رجاء البركة او لتزكية النفس، ای تنمتيها بالخيرات والبركات"؛ مفردات، ص۲۱۳.

[7] مرتضوی، سید محمد، آیات ولایت در قرآن ج۱، ص ۳۶۵.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-{{مدخل مرتبط| موضوع مرتبط = زکات| عنوان مدخل  = زکات| مداخل مرتبط = [[زکات در لغت]] - [[زکات در قرآن]] - [[زکات در نهج البلاغه]] - [[زکات در فقه سیاسی]] - [[زکات در معارف دعا و زیارات]] - [[زکات در معارف و سیره نبوی]] - [[زکات در معارف و سیره علوی]] - [[زکات در معارف و سیره سجادی]] - [[زکات در فقه اسلامی]] - [[زکات در جامعه‌شناسی اسلامی]]| پرسش مرتبط  = }}
+{{مدخل مرتبط
+| موضوع مرتبط = زکات
+| عنوان مدخل  = زکات
+| مداخل مرتبط = [[زکات در لغت]] - [[زکات در قرآن]] - [[زکات در نهج البلاغه]] - [[زکات در فقه سیاسی]] - [[زکات در معارف دعا و زیارات]] - [[زکات در معارف و سیره نبوی]] - [[زکات در معارف و سیره علوی]] - [[زکات در معارف و سیره سجادی]] - [[زکات در معارف و سیره معصوم]] - [[زکات در فقه اسلامی]] - [[زکات در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[زکات در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
+| پرسش مرتبط  =
+}}
 == مقدمه ==
-بدون تردید، [[زکات]] واژه‌ای [[عربی]] است و قبل از اینکه [[پیامبر اسلام]] به [[رسالت]] برانگیخته شود و [[قرآن]] نازل گردد، [[عرب]] زبانان واژه زکات را در گفتگوهای خود به کار می‌برده‌اند.
+زکات در لغت به معنای نموّ، زیادی، [[برکت]] و [[طهارت]] است و به معنای [[مدح]] نیز آمده است و این از نام‌های مشترک میان «مُخْرَج؛ آنچه خارج می‌شود» و «فِعْل؛ آنچه انجام می‌گیرد» است؛ از این رو هم بر «عین» که مقداری از [[مال]] زکات است گفته می‌شود و هم بر معنای آن، که [[تزکیه]] باشد؛ بنابراین، [[زکات]] [[اموال]] به معنای طهارت آنها و زکات فطره به معنای طهارت بدن است<ref>النهایه فی غریب الحدیث و الأثر، ج۲، ص۳۰۷.</ref>.<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۳ (کتاب)|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۳]]، ص ۱۶۵ - ۱۶۷.</ref>
-بنابر این باید دید در لغت عرب زکات به چه معنی است؟
-[[ابن منظور]] از لغت شناسان عرب زبان در این باره می‌نویسد: «زکات، [[برگزیده]] چیز است و زکّاه؛ یعنی برگزیده‌اش را گرفت و تزکّی؛ یعنی [[انفاق]] کرد».<ref>{{عربی|"قال ابوعلي: الزكاة صفوة الشيء و زكّاه إذا أخذ زكاته و تزكّى أی تصدّق"}}؛ لسان العرب، ج۱۴، ص۳۵۸.</ref>.
-اصل زکات در لغت به معنای [[طهارت]]، [[رشد]]، [[برکت]] و [[ستایش]] است و همه این موارد در قرآن و [[حدیث]] به کار رفته است.<ref>{{عربی|"قال ابو زيد النحوي: و اصل الزكاة في اللغة الطهارة و النماء و البركة و المدح و كلّه قد استعمل في القرآن و الحديث"}}؛ لسان العرب، ج۱۴، ص۳۵۸.</ref>
-[[میر شریف]] می‌نویسد: «زکات در لغت به معنای زیادی است»<ref>{{عربی|الزكاة في اللغة الزيادة}}؛ التعریفات، ص۵۰.</ref>
-[[راغب اصفهانی]] می‌نویسد: «اصل زکات، رشدی است که از برکت [[خداوند]] حاصل می‌شود و این مسئله هم در [[امور دنیوی]] و هم در [[امور اخروی]] کاربرد دارد. از همین مقوله است زکاتی که [[انسان]] به عنوان [[حق خداوند]] به [[فقرا]] می‌دهد و اینکه به چنین [[مالی]] زکات می‌گویند یا به [[امید]] برکت در [[مال]] است، یا بدین سبب است که باعث [[تکامل نفس]] می‌شود»<ref>{{عربی|"اصل الزكاة النموّ الحاصل عن بركة اللّه تعالى ويعتبر ذلك بالأمور الدنيوية والأخروية ومنه الزكاة مما يخرج الانسان من حق اللّه تعالى إلى الفقراء وتسميته بذلك لما يكون فيها من رجاء البركة او لتزكية النفس، ای تنمتيها بالخيرات والبركات"}}؛ مفردات، ص۲۱۳.</ref>.<ref>[[سید محمد مرتضوی|مرتضوی، سید محمد]]، [[آیات ولایت در قرآن ج۱ (کتاب)|آیات ولایت در قرآن ج۱]]، ص ۳۶۵.</ref>
-== معنای [[زکات]] ==
+[[ابن منظور]] از لغت شناسان عرب زبان درباره زکات می‌نویسد: «زکات، [[برگزیده]] چیز است و زکّاه؛ یعنی برگزیده‌اش را گرفت و تزکّی؛ یعنی [[انفاق]] کرد»<ref>{{عربی|"قال ابوعلي: الزكاة صفوة الشيء و زكّاه إذا أخذ زكاته و تزكّى أی تصدّق"}}؛ لسان العرب، ج۱۴، ص۳۵۸.</ref>.
-زکات در لغت به معنای نموّ، زیادی، [[برکت]] و [[طهارت]] است و به معنای [[مدح]] نیز آمده است و این از نام‌های مشترک میان «مُخْرَج؛ آنچه خارج می‌شود» و «فِعْل؛ آنچه انجام می‌گیرد» است؛ از این رو هم بر «عین» که مقداری از [[مال]] زکات است گفته می‌شود و هم بر معنای آن، که [[تزکیه]] باشد؛ بنابراین، [[زکات]] [[اموال]] به معنای طهارت آنها وزکات فطره به معنای طهارت [[بدن]] است<ref>النهایه فی غریب الحدیث و الأثر، ج۲، ص۳۰۷.</ref>.
-[[حدیث شریف]] [[امام علی]]{{ع}} در [[برتری]] [[علم]] بر [[ثروت]]، معنای نموّ در واژه زکات را می‌رساند؛ آنجا که می‌فرماید: «مال با هزینه کردن کم آید و [[دانش]] با پراکنده شدن بیفزاید»<ref>{{متن حدیث|اَلْمَالُ تَنْقُصُهُ النَّفَقَةُ وَ الْعِلْمُ يَزْكُو عَلَى الْإِنْفَاقِ}}؛ نهج البلاغه، ترجمه شهیدی، کلمه قصار ۱۴۷، ص۳۸۷.</ref>؛
+اصل زکات در لغت به معنای [[طهارت]]، [[رشد]]، [[برکت]] و [[ستایش]] است و همه این موارد در قرآن و [[حدیث]] به کار رفته است<ref>{{عربی|"قال ابو زيد النحوي: و اصل الزكاة في اللغة الطهارة و النماء و البركة و المدح و كلّه قد استعمل في القرآن و الحديث"}}؛ لسان العرب، ج۱۴، ص۳۵۸.</ref>.
-و [[حدیث]] [[امام باقر]]{{ع}} به معنای طهارت و [[پاکی]] است: «پاکی [[زمین]] (از [[نجاست]]؛ مانند بول) خشک شدن زمین است»<ref>{{متن حدیث|زَكَاةُ الْأَرْضِ يُبْسُهَا}}؛ ابن ابی شیبه، المصنف، ج۱، ص۷۶؛ النهایه فی غریب الحدیث و الأثر، ج۲، ص۳۰۸؛ مجمع البحرین، واژه «زکاة».</ref>.
+[[میر شریف]] می‌نویسد: «زکات در لغت به معنای زیادی است»<ref>{{عربی|"الزكاة في اللغة الزيادة"}}؛ التعریفات، ص۵۰.</ref>.
-[[شهید]] در [[غایة المراد]] تبیین [[زیبایی]] از معنای زکات دارد و می‌گوید: «زکات در لغت، مصدر {{عربی|"زَكا يَزْكُو"}} و به معنای پاکی و نموّ است. به همین معنا است سخن [[خداوند]]: {{متن قرآن|ذَلِكُمْ أَزْكَى لَكُمْ وَأَطْهَرُ}}<ref>«این برای شما پاک‌تر و پاکیزه‌تر است» سوره بقره، آیه ۲۳۲.</ref> {{متن قرآن|أَزْكَى}} به معنای أنمی است؛ یعنی [[رشد]] و نموّ. و سخن [[حقّ]]: {{متن قرآن|أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً}}<ref>« آیا انسانی بی‌گناه را بی‌آنکه کسی را کشته باشد کشتی؟ » سوره کهف، آیه ۷۴.</ref> یعنی نفس [[پاک]] و طاهری که انجام نداده کاری که باعث کشتن وی شود، و {{متن قرآن|غُلَامًا زَكِيًّا}}<ref>«پسری پاکیزه» سوره مریم، آیه ۱۹.</ref> یعنی پاک، و {{متن قرآن|مَا زَكَى مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ}}<ref>«هیچ یک از شما پاک نمی‌ماند» سوره نور، آیه ۲۱.</ref>؛ یعنی [[پاک]] نیست. و [[زکات]] به «[[عمل صالح]]» نیز گفته می‌شود و این در [[تفسیر آیات]] [[خداوند]] گفته شده: {{متن قرآن|وَأَوْصَانِي بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ}}<ref>« به نماز و زکاتم سفارش فرموده است» سوره مریم، آیه ۳۱.</ref> و [[آیه]] {{متن قرآن|خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا}}<ref>«پس، خواستیم که پروردگارشان برای آنان فرزندی (دیگر) پاک‌جان‌تر و مهربان‌تر از او، جایگزین کند» سوره کهف، آیه ۸۱.</ref> و سخن خداوند {{متن قرآن|وَحَنَانًا مِنْ لَدُنَّا وَزَكَاةً}}<ref>«و از نزد خویش مهر و پاکیزگی ارزانی داشتیم» سوره مریم، آیه ۱۳.</ref><ref>غایة المراد، ج۱، ص۲۲۹.</ref>.
+[[راغب اصفهانی]] می‌نویسد: «اصل زکات، رشدی است که از برکت [[خداوند]] حاصل می‌شود و این مسئله هم در [[امور دنیوی]] و هم در امور اخروی کاربرد دارد. از همین مقوله است زکاتی که [[انسان]] به عنوان حق [[خداوند]] به [[فقرا]] می‌دهد و اینکه به چنین [[مالی]] زکات می‌گویند یا به [[امید]] برکت در [[مال]] است، یا بدین سبب است که باعث تکامل نفس می‌شود»<ref>{{عربی|"اصل الزكاة النموّ الحاصل عن بركة اللّه تعالى ويعتبر ذلك بالأمور الدنيوية والأخروية ومنه الزكاة مما يخرج الانسان من حق اللّه تعالى إلى الفقراء وتسميته بذلك لما يكون فيها من رجاء البركة او لتزكية النفس، ای تنمتيها بالخيرات والبركات"}}؛ مفردات، ص۲۱۳.</ref>.<ref>[[سید محمد مرتضوی|مرتضوی، سید محمد]]، [[آیات ولایت در قرآن ج۱ (کتاب)|آیات ولایت در قرآن ج۱]]، ص ۳۶۵.</ref>
-[[شهید]] پس از [[نقد]] دیگر تعاریف زکات در تعریف اصطلاحی آن می‌گوید: «زکات صدقه‌ای است که متعلق به نصاب در اصل است»<ref>{{عربی|هي صدقة متعلقة بنصاب بالإصالة}}؛ غایة المراد، ج۱، ص۲۳۲.</ref>؛ یعنی تا به حد نصاب نرسد زکات به آن تعلق نمی‌گیرد.
-[[تهانوی]] بعد از آنکه زکات را اسم از [[تزکیه]] بر وزن [[صلات]] دانسته در تعریف آن می‌نویسد: «مقدار معینی از نصاب سالیانه است که آن را [[مسلمان]] [[آزاد]] مکلّف از [[مال]] خود برای [[خدا]] به [[فقیر]] مسلمان غیر [[هاشمی]] و غیر [[غلام]] هاشمی می‌دهد بدون چشم داشت هیچ سودی»
-<ref>{{عربی|قدر معين من النصاب الحولي يخرجه الحُرّ المسلم المكلّف لله تعالى الى الفقير المسلم الغير الهاشمي و لا مولاه مع قطع المنفعة عنه من كل جهة}}؛ کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم، ج۱، ص۹۰۷؛ دهخدا، لغت‌نامه، ج۹، ص۱۲۸۸۷.</ref>؛
-در این تعریف، در نظر داشته به همه جوانب آن اشاره کند؛ اما تنها یک مورد [[مصرف]] آن را که فقیر است در نظر گرفته است و برابر [[روایات شیعه]]، [[فقیر]] باید [[شیعه]] باشد.<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج3، ص 165 - 167.</ref>
 == منابع ==
@@ خط ۳۷: / خط ۲۵: @@
 == پانویس ==
 {{پانویس}}
+[[رده:زکات]]