تسمیهنگاری: تفاوت میان نسخهها
(صفحهای تازه حاوی «==مقدمه== «تسمیهنگاری» به لحاظ دامنه، در اندازهای نیست که در کنار موارد فوقالذکر درج شود، اما به هر حال نوعی از نگارش تاریخی - شرح حالی است که در تاریخنگاری اسلامی به صورت یک روش استفاده میشده است. اساس این روش بر این بوده که نویسنده...» ایجاد کرد) برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (یک نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{مدخل مرتبط | |||
| موضوع مرتبط = تاریخ | |||
| عنوان مدخل = | |||
| مداخل مرتبط = | |||
| پرسش مرتبط = | |||
}} | |||
==مقدمه== | ==مقدمه== | ||
«تسمیهنگاری» | «تسمیهنگاری» نوعی از [[نگارش تاریخی]] و [[شرححالنویسی]] است که در [[تاریخنگاری اسلامی]] به صورت یک روش استفاده میشده است. اساس این روش بر این بوده که نویسنده فهرستی از اسامی افرادی که درگیر در ماجرای خاصی بودهاند، ارائه میداده و به صورت یک رساله یا کتاب عرضه میکرده است. در این باره به خصوص میتوان به آثاری که برای مثال عنوان «[[اسماء]] الخلفاء» است اشاره کرد. اطلاعات تسمیهنگاری، گاه در درون خود سیرهها و [[تواریخ]] آمده است، چنانکه مثلاً در [[جنگ بدر]]، فهرستی از کشتگان [[قریش]] و در [[احد]] فهرستی از [[شهدای احد]] درج شده است. | ||
برای مثال، یکی از کهنترین این قبیل نگاشتهها که باقی هم مانده رسالهای است با عنوان «[[تسمیة من قتل مع الحسین]]{{ع}} من ولده و اخوته و [[اهل بیته]] و شیعته» که توسط [[فضیل بن زبیر بن عمر بن درهم کوفی اسدی]] از [[اصحاب امام باقر]]{{ع}} و صادق{{ع}} نوشته شده و به چاپ هم رسیده است]به [[کوشش]] [[سید]] محمدرضا [[حسینی]] جلالی، [[قم]]، ١۴٠۶ق]. جلالی در مقدمه آن رساله، فهرست بیش از یک صد نوشته را که به صورت [[تسمیه]] تألیف شده گزارش کرده است. یکی از کهنترین رسالهها در این زمینه، رساله «تسمیة من شهد مع علی حروبه من المهاجرین و الانصار» از [[ابورافع]] از [[اصحاب امام علی]]{{ع}} است که به نامهای دیگری هم در متون قدیمی آمده است. متن کامل این اثر در شرح الاخبار درج شده است<ref>شرح الاخبار، ج۲، ص١۶-٣۶: بنگرید میراث مکتوب شیعه، ص۶٠-۶١. جالب است که در المحبر، ص۲۸۹ به بعد رسالهای با همین عنوان درج شده است: تسمیة من شهد مع علی بن ابیطالب رضی الله عنه الجمل و صفین من اصحاب رسول الله{{صل}}.</ref>. این روش، در کتاب [[تاریخ]] [[خلیفة بن خیاط]] به صورت گستردهای مورد استفاده قرار گرفته و فهرستهای بلندی در جاهای مختلف ارائه شده است. تسمیة من [[قتل]] من المسلمین بخیبر، تسمیة من قتل [[یوم الحرة]]، تسمیة من قتل بقدید و موارد دیگر. نمونههای دیگری را هم میتوان در [[السیرة النبویة]] [[ابن هشام]] یافت. این رویه بعدها درباره شمار اصحابی که به شهرهای مختلف رفتند، نیز محل توجه واقع و فهرستوار در قالب کتابهای مستقل یا بخشی از کتابهای دیگر ارائه شد. مورد اخیر در کتاب [[طبقات ابن سعد]] به تکفیک شهرهایی چون [[مکه]]، [[طائف]]، [[یمن]]، یمامه، [[بحرین]]، [[بصره]]، واسط و بسیاری از نقاط دیگر و بر اساس طبقه آمده است. در کتاب المحبر نیز نمونههای دیگری از این لیستها را میتوان یافت برای مثال «تسمیه من أقام الحج و أسماء الخلفاء»<ref>المحبر، ص۱۱ و بعد از آن.</ref>. | برای مثال، یکی از کهنترین این قبیل نگاشتهها که باقی هم مانده رسالهای است با عنوان «[[تسمیة من قتل مع الحسین]]{{ع}} من ولده و اخوته و [[اهل بیته]] و شیعته» که توسط [[فضیل بن زبیر بن عمر بن درهم کوفی اسدی]] از [[اصحاب امام باقر]]{{ع}} و صادق{{ع}} نوشته شده و به چاپ هم رسیده است]به [[کوشش]] [[سید]] محمدرضا [[حسینی]] جلالی، [[قم]]، ١۴٠۶ق]. جلالی در مقدمه آن رساله، فهرست بیش از یک صد نوشته را که به صورت [[تسمیه]] تألیف شده گزارش کرده است. یکی از کهنترین رسالهها در این زمینه، رساله «تسمیة من شهد مع علی حروبه من المهاجرین و الانصار» از [[ابورافع]] از [[اصحاب امام علی]]{{ع}} است که به نامهای دیگری هم در متون قدیمی آمده است. متن کامل این اثر در شرح الاخبار درج شده است<ref>شرح الاخبار، ج۲، ص١۶-٣۶: بنگرید میراث مکتوب شیعه، ص۶٠-۶١. جالب است که در المحبر، ص۲۸۹ به بعد رسالهای با همین عنوان درج شده است: تسمیة من شهد مع علی بن ابیطالب رضی الله عنه الجمل و صفین من اصحاب رسول الله{{صل}}.</ref>. این روش، در کتاب [[تاریخ]] [[خلیفة بن خیاط]] به صورت گستردهای مورد استفاده قرار گرفته و فهرستهای بلندی در جاهای مختلف ارائه شده است. تسمیة من [[قتل]] من المسلمین بخیبر، تسمیة من قتل [[یوم الحرة]]، تسمیة من قتل بقدید و موارد دیگر. نمونههای دیگری را هم میتوان در [[السیرة النبویة]] [[ابن هشام]] یافت. این رویه بعدها درباره شمار اصحابی که به شهرهای مختلف رفتند، نیز محل توجه واقع و فهرستوار در قالب کتابهای مستقل یا بخشی از کتابهای دیگر ارائه شد. مورد اخیر در کتاب [[طبقات ابن سعد]] به تکفیک شهرهایی چون [[مکه]]، [[طائف]]، [[یمن]]، یمامه، [[بحرین]]، [[بصره]]، واسط و بسیاری از نقاط دیگر و بر اساس طبقه آمده است. در کتاب المحبر نیز نمونههای دیگری از این لیستها را میتوان یافت برای مثال «تسمیه من أقام الحج و أسماء الخلفاء»<ref>المحبر، ص۱۱ و بعد از آن.</ref>. | ||
از جمله منابعی که بهطور مداوم با این فهرستها سروکار دارند، [[کتابهای سیره]] هستند. ارائه فهرستی از [[مهاجرین]] و [[انصار]] برای آنها اهمیت زیادی دارد و بعدها اساس در کتابهای [[صحابهشناسی]]، همین لیستهاست. [[ابن سعد]] در آغاز مجلد سوم که میخواهد [[مهاجر]] و انصار را در طبقهبندیهای مشخص بیاورد، اشاره به تلاشهای فضل بن دکین، معن بن عیسی اشجعی و [[هشام بن محمد بن سائب کلبی]]، درباره این لیستها سخن میگوید و مینویسد: {{عربی|فَجَمَعْتُ ذلِكَ كُلَّهُ وَ بَيَّنْتُ مَنْ أَمْكَنَنِي تَسْمِيَتُهُ مِنْهُمْ فِي مَوْضِعِهِ}}. سپس به نوع طبقهبندی [[اصحاب]] پرداخته، لیست اول را شامل مهاجرین قدیم که در [[جنگ بدر]] شرکت کردهاند، میداند و به معرفی آنها میپردازد که نخستین آنها محمد [[رسول الله]] و دوم [[حمزه]] است<ref>طبقات الکبری، ج۳، ص٣-۴.</ref>.<ref>[[رسول جعفریان|جعفریان، رسول]]، [[منابع تاریخ اسلام (کتاب)|منابع تاریخ اسلام]]، ص ۴۸.</ref> | از جمله منابعی که بهطور مداوم با این فهرستها سروکار دارند، [[کتابهای سیره]] هستند. ارائه فهرستی از [[مهاجرین]] و [[انصار]] برای آنها اهمیت زیادی دارد و بعدها اساس در کتابهای [[صحابهشناسی]]، همین لیستهاست. [[ابن سعد]] در آغاز مجلد سوم که میخواهد [[مهاجر]] و انصار را در طبقهبندیهای مشخص بیاورد، اشاره به تلاشهای فضل بن دکین، معن بن عیسی اشجعی و [[هشام بن محمد بن سائب کلبی]]، درباره این لیستها سخن میگوید و مینویسد: {{عربی|فَجَمَعْتُ ذلِكَ كُلَّهُ وَ بَيَّنْتُ مَنْ أَمْكَنَنِي تَسْمِيَتُهُ مِنْهُمْ فِي مَوْضِعِهِ}}. سپس به نوع طبقهبندی [[اصحاب]] پرداخته، لیست اول را شامل مهاجرین قدیم که در [[جنگ بدر]] شرکت کردهاند، میداند و به معرفی آنها میپردازد که نخستین آنها محمد [[رسول الله]] و دوم [[حمزه]] است<ref>طبقات الکبری، ج۳، ص٣-۴.</ref>.<ref>[[رسول جعفریان|جعفریان، رسول]]، [[منابع تاریخ اسلام (کتاب)|منابع تاریخ اسلام]]، ص ۴۸.</ref> | ||
== منابع == | |||
{{منابع}} | |||
# [[پرونده:IM010927.jpg|22px]] [[رسول جعفریان|جعفریان، رسول]]، [[منابع تاریخ اسلام (کتاب)|'''منابع تاریخ اسلام''']] | |||
{{پایان منابع}} | |||
== پانویس == | |||
{{پانویس}} | |||
[[رده:تاریخ]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۱۷ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۰۲
مقدمه
«تسمیهنگاری» نوعی از نگارش تاریخی و شرححالنویسی است که در تاریخنگاری اسلامی به صورت یک روش استفاده میشده است. اساس این روش بر این بوده که نویسنده فهرستی از اسامی افرادی که درگیر در ماجرای خاصی بودهاند، ارائه میداده و به صورت یک رساله یا کتاب عرضه میکرده است. در این باره به خصوص میتوان به آثاری که برای مثال عنوان «اسماء الخلفاء» است اشاره کرد. اطلاعات تسمیهنگاری، گاه در درون خود سیرهها و تواریخ آمده است، چنانکه مثلاً در جنگ بدر، فهرستی از کشتگان قریش و در احد فهرستی از شهدای احد درج شده است.
برای مثال، یکی از کهنترین این قبیل نگاشتهها که باقی هم مانده رسالهای است با عنوان «تسمیة من قتل مع الحسین(ع) من ولده و اخوته و اهل بیته و شیعته» که توسط فضیل بن زبیر بن عمر بن درهم کوفی اسدی از اصحاب امام باقر(ع) و صادق(ع) نوشته شده و به چاپ هم رسیده است]به کوشش سید محمدرضا حسینی جلالی، قم، ١۴٠۶ق]. جلالی در مقدمه آن رساله، فهرست بیش از یک صد نوشته را که به صورت تسمیه تألیف شده گزارش کرده است. یکی از کهنترین رسالهها در این زمینه، رساله «تسمیة من شهد مع علی حروبه من المهاجرین و الانصار» از ابورافع از اصحاب امام علی(ع) است که به نامهای دیگری هم در متون قدیمی آمده است. متن کامل این اثر در شرح الاخبار درج شده است[۱]. این روش، در کتاب تاریخ خلیفة بن خیاط به صورت گستردهای مورد استفاده قرار گرفته و فهرستهای بلندی در جاهای مختلف ارائه شده است. تسمیة من قتل من المسلمین بخیبر، تسمیة من قتل یوم الحرة، تسمیة من قتل بقدید و موارد دیگر. نمونههای دیگری را هم میتوان در السیرة النبویة ابن هشام یافت. این رویه بعدها درباره شمار اصحابی که به شهرهای مختلف رفتند، نیز محل توجه واقع و فهرستوار در قالب کتابهای مستقل یا بخشی از کتابهای دیگر ارائه شد. مورد اخیر در کتاب طبقات ابن سعد به تکفیک شهرهایی چون مکه، طائف، یمن، یمامه، بحرین، بصره، واسط و بسیاری از نقاط دیگر و بر اساس طبقه آمده است. در کتاب المحبر نیز نمونههای دیگری از این لیستها را میتوان یافت برای مثال «تسمیه من أقام الحج و أسماء الخلفاء»[۲].
از جمله منابعی که بهطور مداوم با این فهرستها سروکار دارند، کتابهای سیره هستند. ارائه فهرستی از مهاجرین و انصار برای آنها اهمیت زیادی دارد و بعدها اساس در کتابهای صحابهشناسی، همین لیستهاست. ابن سعد در آغاز مجلد سوم که میخواهد مهاجر و انصار را در طبقهبندیهای مشخص بیاورد، اشاره به تلاشهای فضل بن دکین، معن بن عیسی اشجعی و هشام بن محمد بن سائب کلبی، درباره این لیستها سخن میگوید و مینویسد: فَجَمَعْتُ ذلِكَ كُلَّهُ وَ بَيَّنْتُ مَنْ أَمْكَنَنِي تَسْمِيَتُهُ مِنْهُمْ فِي مَوْضِعِهِ. سپس به نوع طبقهبندی اصحاب پرداخته، لیست اول را شامل مهاجرین قدیم که در جنگ بدر شرکت کردهاند، میداند و به معرفی آنها میپردازد که نخستین آنها محمد رسول الله و دوم حمزه است[۳].[۴]
منابع
پانویس
- ↑ شرح الاخبار، ج۲، ص١۶-٣۶: بنگرید میراث مکتوب شیعه، ص۶٠-۶١. جالب است که در المحبر، ص۲۸۹ به بعد رسالهای با همین عنوان درج شده است: تسمیة من شهد مع علی بن ابیطالب رضی الله عنه الجمل و صفین من اصحاب رسول الله(ص).
- ↑ المحبر، ص۱۱ و بعد از آن.
- ↑ طبقات الکبری، ج۳، ص٣-۴.
- ↑ جعفریان، رسول، منابع تاریخ اسلام، ص ۴۸.