ابومسلم خولانی: تفاوت میان نسخهها
جز (جایگزینی متن - '\{\{صحابه\}\}\n↵\[\[رده\:(.*)\]\]↵\[\[رده\:مدخل\]\]↵\[\[رده\:اعلام\]\]↵\[\[رده\:اصحاب پیامبر\]\]' به 'رده:مدخل رده:اعلام رده:اصحاب پیامبر') |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۷ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{ | {{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = [[ابومسلم خولانی در تاریخ اسلامی]]| پرسش مرتبط = }} | ||
==مقدمه== | == مقدمه == | ||
وی از [[قبیله]] [[خولان]]، از [[قبایل یمنی]] بود که در [[فتوحات]] به [[شام]] [[مهاجرت]] کردند و آنجا ساکن شدند<ref>کحاله، ج۱، ص۳۶۶؛ سمعانی، ج۲، ص۴۷۹-۴۷۸.</ref>. از [[عابدان]] و بزرگان [[تابعین]]<ref>عجلی، ص۵۱۱.</ref> است که بیشتر به کنیهاش ابومسلم <ref>به خطا: أبو سلمة؛ ر.ک: ابن حجر، الاصابه، ج۵، ص۶۴.</ref> [[شهرت]] دارد. بیشتر منابع، نام وی را [[عبدالله بن ثوب]] آوردهاند<ref>ابن سعد، ج۷، ص۳۱۲؛ خلیفة بن خیاط، ص۵۶۲؛ ابن ابی شیبه، ج۸، ص۶۱؛ ابن معین، ج۲، ص۳۲۷.</ref>، اما او را «یعقوب»<ref>ابن عساکر، ج۲۷، ص۱۹۷.</ref>، «عبد»<ref>ابن کثیر، ج۸، ص۱۵۶.</ref> و «عبدالرحمن»<ref>بلاذری، ج۳، ص۶۶.</ref> نیز گفتهاند. نام پدرش را به [[اختلاف]]، «عبدالله»<ref>ابن ابی شیبه، ج۸، ص۶۱.</ref>، «عوف»<ref>بخاری، ج۵، ص۵۹.</ref>، «ایوب»<ref>ابن حزم، ص۴۱۸.</ref>، «مِشکَم»<ref>خلیفة بن خیاط، ص۵۶۲؛ بلاذری، ج۳، ص۶۶.</ref>، «اثوب»، «عبد»، «ثواب»، «عبدالله»<ref>ابن عساکر، ج۱۷، ص۱۹۶-۱۹۷.</ref>، «ثوب»<ref>ابن اثیر، ج۳، ص۱۹۲.</ref>، «عبید»<ref>ذهبی، سیر، ج۴، ص۸.</ref>، «ثوب»<ref>ابونعیم، معرفه، ص۱۶۰۳؛ ابن حجر، الاصابه، ج۵، ص۶۴.</ref> و «مسلم»<ref>ابن حجر، الاصابه، ج۷، ص۳۲۸.</ref> آوردهاند که به [[یقین]] در برخی موارد [[اشتباه]] یا تصحیف رخ داده است. | وی از [[قبیله]] [[خولان]]، از [[قبایل یمنی]] بود که در [[فتوحات]] به [[شام]] [[مهاجرت]] کردند و آنجا ساکن شدند<ref>کحاله، ج۱، ص۳۶۶؛ سمعانی، ج۲، ص۴۷۹-۴۷۸.</ref>. از [[عابدان]] و بزرگان [[تابعین]]<ref>عجلی، ص۵۱۱.</ref> است که بیشتر به کنیهاش ابومسلم <ref>به خطا: أبو سلمة؛ ر. ک: ابن حجر، الاصابه، ج۵، ص۶۴.</ref> [[شهرت]] دارد. بیشتر منابع، نام وی را [[عبدالله بن ثوب]] آوردهاند<ref>ابن سعد، ج۷، ص۳۱۲؛ خلیفة بن خیاط، ص۵۶۲؛ ابن ابی شیبه، ج۸، ص۶۱؛ ابن معین، ج۲، ص۳۲۷.</ref>، اما او را «یعقوب»<ref>ابن عساکر، ج۲۷، ص۱۹۷.</ref>، «عبد»<ref>ابن کثیر، ج۸، ص۱۵۶.</ref> و «عبدالرحمن»<ref>بلاذری، ج۳، ص۶۶.</ref> نیز گفتهاند. نام پدرش را به [[اختلاف]]، «عبدالله»<ref>ابن ابی شیبه، ج۸، ص۶۱.</ref>، «عوف»<ref>بخاری، ج۵، ص۵۹.</ref>، «ایوب»<ref>ابن حزم، ص۴۱۸.</ref>، «مِشکَم»<ref>خلیفة بن خیاط، ص۵۶۲؛ بلاذری، ج۳، ص۶۶.</ref>، «اثوب»، «عبد»، «ثواب»، «عبدالله»<ref>ابن عساکر، ج۱۷، ص۱۹۶-۱۹۷.</ref>، «ثوب»<ref>ابن اثیر، ج۳، ص۱۹۲.</ref>، «عبید»<ref>ذهبی، سیر، ج۴، ص۸.</ref>، «ثوب»<ref>ابونعیم، معرفه، ص۱۶۰۳؛ ابن حجر، الاصابه، ج۵، ص۶۴.</ref> و «مسلم»<ref>ابن حجر، الاصابه، ج۷، ص۳۲۸.</ref> آوردهاند که به [[یقین]] در برخی موارد [[اشتباه]] یا تصحیف رخ داده است. | ||
وی در [[روزگار]] [[معاویه]] از [[مدینه]] به شام نقل مکان کرد<ref>ابونعیم، حلیة الاولیاء، ج۵، ص۱۲۰.</ref> و در داریّا<ref>قریهای بزرگ و مشهور از قربههای دمشق در منطقه غوطة؛ ر.ک: یاقوت حموی، ج۲، ص۴۳۱.</ref>[[سکونت]] گزید<ref>ابن عساکر، ج۲۷، ص۱۹۸؛ مسی، ج۲۲، ص۳۶-۳۷.</ref>. از اینرو، او را از [[اهل شام]] شمرده<ref>ابن قتیبه، ص۴۳۹.</ref> و شامی خواندهاند <ref>عجلی، ص۵۱۱.</ref>. همچنین او را منسوب به داریا، دارانی گفتهاند<ref>ذهبی، سیر، ج۴، ص۴؛ صفدی، ج۱۷، ص۹۹.</ref>؛ هرچند در [[نقلی]] دیگر، وی خود را از [[اهل بصره]] [[عراق]] معرفی کرده است<ref>ابن سعد، ج۷، ص۳۱۲.</ref>، پدرش را از [[اصحاب]] شمردهاند <ref>ابن حبان، ج۵، ص۱۸.</ref> اما درباره خودش گفتهاند [[زمان جاهلیت]] را [[درک]] کرده بود و پیش از [[رحلت رسول خدا]]{{صل}} [[اسلام]] آورد، ولی آن [[حضرت]] را ندید و [[زمان]] [[خلافت ابوبکر]] به مدینه آمد<ref>ابن عبدالبر، ج۴، ص۳۱۹.</ref>. [[مسلمان]] شدن او را با اختلاف، در سال [[جنگ حنین]]<ref>ابونعیم، حلیة الاولیاء، ج۵، ص۱۲۰.</ref>، زمان [[ابوبکر]]<ref>ابن حجر، الاصابه، ج۷، ص۳۲۸.</ref> و [[زمان]] [[معاویه]] نیز آوردهاند<ref>بخاری، ج۵، ص۵۹؛ ابن حبان، الثقات، ج۵، ص۱۸.</ref>. درباره تأخیر در [[مسلمان]] شدن ابومسلم خبری نقل شده است<ref>ابن عساکر، ج۲۷، ص۱۹۸.</ref> که چون دقیقاً همین خبر برای [[ابومسلم جلیلی]] آمده است، باید اشتباهی در نام وی با نسبت دادن این خبر رخ داده باشد. به هر روی وی [[صحابی]] نیست. [[آگاهی]] ما از [[زندگی]] وی بسیار اندک و در پارهای موارد، [[ضد]] و نقیض و بخشی از آن [[باور]] نکردنی است. او را از زهاد ثمانیه دانستهاند<ref>ابونعیم، حلیة الأولیاء، ج۵، ص۱۲۰؛ ابن جوزی، ج۴، ص۱۴۲.</ref> و در | وی در [[روزگار]] [[معاویه]] از [[مدینه]] به شام نقل مکان کرد<ref>ابونعیم، حلیة الاولیاء، ج۵، ص۱۲۰.</ref> و در داریّا<ref>قریهای بزرگ و مشهور از قربههای دمشق در منطقه غوطة؛ ر. ک: یاقوت حموی، ج۲، ص۴۳۱.</ref>[[سکونت]] گزید<ref>ابن عساکر، ج۲۷، ص۱۹۸؛ مسی، ج۲۲، ص۳۶-۳۷.</ref>. از اینرو، او را از [[اهل شام]] شمرده<ref>ابن قتیبه، ص۴۳۹.</ref> و شامی خواندهاند <ref>عجلی، ص۵۱۱.</ref>. همچنین او را منسوب به داریا، دارانی گفتهاند<ref>ذهبی، سیر، ج۴، ص۴؛ صفدی، ج۱۷، ص۹۹.</ref>؛ هرچند در [[نقلی]] دیگر، وی خود را از [[اهل بصره]] [[عراق]] معرفی کرده است<ref>ابن سعد، ج۷، ص۳۱۲.</ref>، پدرش را از [[اصحاب]] شمردهاند <ref>ابن حبان، ج۵، ص۱۸.</ref> اما درباره خودش گفتهاند [[زمان جاهلیت]] را [[درک]] کرده بود و پیش از [[رحلت رسول خدا]] {{صل}} [[اسلام]] آورد، ولی آن [[حضرت]] را ندید و [[زمان]] [[خلافت ابوبکر]] به مدینه آمد<ref>ابن عبدالبر، ج۴، ص۳۱۹.</ref>. [[مسلمان]] شدن او را با اختلاف، در سال [[جنگ حنین]]<ref>ابونعیم، حلیة الاولیاء، ج۵، ص۱۲۰.</ref>، زمان [[ابوبکر]]<ref>ابن حجر، الاصابه، ج۷، ص۳۲۸.</ref> و [[زمان]] [[معاویه]] نیز آوردهاند<ref>بخاری، ج۵، ص۵۹؛ ابن حبان، الثقات، ج۵، ص۱۸.</ref>. درباره تأخیر در [[مسلمان]] شدن ابومسلم خبری نقل شده است<ref>ابن عساکر، ج۲۷، ص۱۹۸.</ref> که چون دقیقاً همین خبر برای [[ابومسلم جلیلی]] آمده است، باید اشتباهی در نام وی با نسبت دادن این خبر رخ داده باشد. به هر روی وی [[صحابی]] نیست. [[آگاهی]] ما از [[زندگی]] وی بسیار اندک و در پارهای موارد، [[ضد]] و نقیض و بخشی از آن [[باور]] نکردنی است. او را از زهاد ثمانیه دانستهاند<ref>ابونعیم، حلیة الأولیاء، ج۵، ص۱۲۰؛ ابن جوزی، ج۴، ص۱۴۲.</ref> و در وصف [[زهد]] و [[عبادت]] و [[کشف]] و [[کرامات]] او چنان داد سخن سر دادهاند که بیشتر افسانه مینماید<ref>برای نمونه ر. ک: ابونعیم، حلیة الأولیاء، ج۵، ص۱۲۰؛ ابن عساکر، ج۲۷، ص۱۹۶-۲۲۹؛ ابن جوزی، ج۴، ص۱۴۲.</ref>، وی را با عباراتی چون [[حکیم]] [[امت]]<ref>ابن عساکر، ج۲۷، ص۲۰۳.</ref>، [[قاری]] [[اهل شام]]<ref>بخاری، ج۵، ص۵۹؛ ابن ابیحاتم، ج۵، ص۲۰.</ref>، [[فقیه]]، [[عابد]]، [[ریحانه]] [[شام]] و کسی که [[اسود عنسی]] او را در [[آتش]] انداخت، اما نسوخت<ref>ذهبی، تذکره، ج۱، ص۴۸.</ref> ستودهاند. گفتهاند بسیار در [[مسجد]] مینشست<ref>مناوی، ج۶، ص۱۱۲.</ref> و شصت سال در مسجد [[خولان]] شام، [[امام جماعت]] بو<ref>ابن عساکر، ج۴۰، ص۳۳.</ref>. به جز آنچه بیان شد، بیش از یکی دو گزارش از دوران زندگانی ابومسلم در دست نیست. حضور او در جمع [[عابدان]] اهل شام، که گویا برای [[اعتراض]] به [[جنگ با امام]] [[علی]] {{ع}} نزد معاویه رفته بودند و [[مأموریت]] از طرف معاویه برای رساندن [[نامه]] استرداد [[قاتلان عثمان]] به [[امام علی]] {{ع}}<ref>منقری، ص۸۶-۸۵؛ دینوری، ص۱۶۲۔۱۶۳.</ref> از آن موارد است. درگذشت ابومسلم را در زمان [[یزید]] به سال ۶۲<ref>ابن سعد، ج۷، ص۳۱۲؛ ابن قتیبه، ص۴۳۹؛ صفدی، ج۱۷، ص۱۰۰.</ref> در زمان معاویه<ref>بخاری، ج۵، ص۵۹؛ ابن عساکر، ج۲۷، ص۲۳۰.</ref> و در حال [[نبرد]] در [[سرزمین]] [[روم]]<ref>ابن اثیر، ج۳، ص۱۹۲.</ref> دانستهاند. | ||
محل درگذشت او را خولان<ref>قریهای نزدیک دمشق که در اوایل قرن هفتم خراب شده بود، اما آثاری از آن بر جای بوده است؛ ر.ک: یاقوت حموی، ج۲، ص۴۰۷.</ref> میدانند و گفتهاند در داریّا قبری را [[زیارت]] میکنند که گویا [[قبر]] [[ابومسلم خولانی]] است<ref>ذهبی، سیر، ج۴، ص۱۴.</ref>. [[ابو مسلم]] از کسانی چون [[عباده بن صامت]]، [[عمر بن خطاب]]، [[معاذ بن جبل]] و [[ابوذر]] [[روایت]] نقل کرده و کسانی چون [[شرحبیل بن مسلم خولانی]]، [[عطاء بن ابی رباح]] و [[ابوادریس خولانی]] از وی [[نقل حدیث]] کردهاند<ref>مزی، ج۲۲، ص۳۶-۳۷.</ref> | محل درگذشت او را خولان<ref>قریهای نزدیک دمشق که در اوایل قرن هفتم خراب شده بود، اما آثاری از آن بر جای بوده است؛ ر. ک: یاقوت حموی، ج۲، ص۴۰۷.</ref> میدانند و گفتهاند در داریّا قبری را [[زیارت]] میکنند که گویا [[قبر]] [[ابومسلم خولانی]] است<ref>ذهبی، سیر، ج۴، ص۱۴.</ref>. [[ابو مسلم]] از کسانی چون [[عباده بن صامت]]، [[عمر بن خطاب]]، [[معاذ بن جبل]] و [[ابوذر]] [[روایت]] نقل کرده و کسانی چون [[شرحبیل بن مسلم خولانی]]، [[عطاء بن ابی رباح]] و [[ابوادریس خولانی]] از وی [[نقل حدیث]] کردهاند<ref>مزی، ج۲۲، ص۳۶-۳۷.</ref><ref>[[قاسم خانجانی|خانجانی، قاسم]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۱ (کتاب)|مقاله «ابومسلم خزاعی»، دانشنامه سیره نبوی]] ج۱، ص:۵۱۹-۵۲۰.</ref> | ||
==[[اسلام آوردن]] ابومسلم== | == [[اسلام آوردن]] ابومسلم == | ||
==ابومسلم و [[نقل حدیث]]== | == ابومسلم و [[نقل حدیث]] == | ||
==ابومسلم و [[اسود بن قیس]]== | == ابومسلم و [[اسود بن قیس]] == | ||
==ابومسلم و [[بیعت]] با [[امیرالمؤمنین علی]]{{ع}}== | == ابومسلم و [[بیعت]] با [[امیرالمؤمنین علی]] {{ع}} == | ||
==ابومسلم و [[جنگ جمل]]== | == ابومسلم و [[جنگ جمل]] == | ||
==ابومسلم و [[جنگ صفین]]== | == ابومسلم و [[جنگ صفین]] == | ||
==زهاد ثمانیه (زاهدان هشتگانه)== | == زهاد ثمانیه (زاهدان هشتگانه) == | ||
==ابومسلم خولانی از نگاه [[دانشمندان]]== | == ابومسلم خولانی از نگاه [[دانشمندان]] == | ||
==سرانجام ابومسلم خولانی== | == سرانجام ابومسلم خولانی == | ||
== جستارهای وابسته == | == جستارهای وابسته == | ||
| خط ۴۱: | خط ۳۹: | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
[[رده:اعلام]] | [[رده:اعلام]] | ||
[[رده:اصحاب پیامبر]] | [[رده:اصحاب پیامبر]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۴ دسامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۴۶
ابومسلم خولانی از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: ابومسلم خولانی در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط نداردمقدمه
وی از قبیله خولان، از قبایل یمنی بود که در فتوحات به شام مهاجرت کردند و آنجا ساکن شدند[۱]. از عابدان و بزرگان تابعین[۲] است که بیشتر به کنیهاش ابومسلم [۳] شهرت دارد. بیشتر منابع، نام وی را عبدالله بن ثوب آوردهاند[۴]، اما او را «یعقوب»[۵]، «عبد»[۶] و «عبدالرحمن»[۷] نیز گفتهاند. نام پدرش را به اختلاف، «عبدالله»[۸]، «عوف»[۹]، «ایوب»[۱۰]، «مِشکَم»[۱۱]، «اثوب»، «عبد»، «ثواب»، «عبدالله»[۱۲]، «ثوب»[۱۳]، «عبید»[۱۴]، «ثوب»[۱۵] و «مسلم»[۱۶] آوردهاند که به یقین در برخی موارد اشتباه یا تصحیف رخ داده است.
وی در روزگار معاویه از مدینه به شام نقل مکان کرد[۱۷] و در داریّا[۱۸]سکونت گزید[۱۹]. از اینرو، او را از اهل شام شمرده[۲۰] و شامی خواندهاند [۲۱]. همچنین او را منسوب به داریا، دارانی گفتهاند[۲۲]؛ هرچند در نقلی دیگر، وی خود را از اهل بصره عراق معرفی کرده است[۲۳]، پدرش را از اصحاب شمردهاند [۲۴] اما درباره خودش گفتهاند زمان جاهلیت را درک کرده بود و پیش از رحلت رسول خدا (ص) اسلام آورد، ولی آن حضرت را ندید و زمان خلافت ابوبکر به مدینه آمد[۲۵]. مسلمان شدن او را با اختلاف، در سال جنگ حنین[۲۶]، زمان ابوبکر[۲۷] و زمان معاویه نیز آوردهاند[۲۸]. درباره تأخیر در مسلمان شدن ابومسلم خبری نقل شده است[۲۹] که چون دقیقاً همین خبر برای ابومسلم جلیلی آمده است، باید اشتباهی در نام وی با نسبت دادن این خبر رخ داده باشد. به هر روی وی صحابی نیست. آگاهی ما از زندگی وی بسیار اندک و در پارهای موارد، ضد و نقیض و بخشی از آن باور نکردنی است. او را از زهاد ثمانیه دانستهاند[۳۰] و در وصف زهد و عبادت و کشف و کرامات او چنان داد سخن سر دادهاند که بیشتر افسانه مینماید[۳۱]، وی را با عباراتی چون حکیم امت[۳۲]، قاری اهل شام[۳۳]، فقیه، عابد، ریحانه شام و کسی که اسود عنسی او را در آتش انداخت، اما نسوخت[۳۴] ستودهاند. گفتهاند بسیار در مسجد مینشست[۳۵] و شصت سال در مسجد خولان شام، امام جماعت بو[۳۶]. به جز آنچه بیان شد، بیش از یکی دو گزارش از دوران زندگانی ابومسلم در دست نیست. حضور او در جمع عابدان اهل شام، که گویا برای اعتراض به جنگ با امام علی (ع) نزد معاویه رفته بودند و مأموریت از طرف معاویه برای رساندن نامه استرداد قاتلان عثمان به امام علی (ع)[۳۷] از آن موارد است. درگذشت ابومسلم را در زمان یزید به سال ۶۲[۳۸] در زمان معاویه[۳۹] و در حال نبرد در سرزمین روم[۴۰] دانستهاند.
محل درگذشت او را خولان[۴۱] میدانند و گفتهاند در داریّا قبری را زیارت میکنند که گویا قبر ابومسلم خولانی است[۴۲]. ابو مسلم از کسانی چون عباده بن صامت، عمر بن خطاب، معاذ بن جبل و ابوذر روایت نقل کرده و کسانی چون شرحبیل بن مسلم خولانی، عطاء بن ابی رباح و ابوادریس خولانی از وی نقل حدیث کردهاند[۴۳][۴۴]
اسلام آوردن ابومسلم
ابومسلم و نقل حدیث
ابومسلم و اسود بن قیس
ابومسلم و بیعت با امیرالمؤمنین علی (ع)
ابومسلم و جنگ جمل
ابومسلم و جنگ صفین
زهاد ثمانیه (زاهدان هشتگانه)
ابومسلم خولانی از نگاه دانشمندان
سرانجام ابومسلم خولانی
جستارهای وابسته
- خولان (قبیله)
- ثوب پدر ابومسلم خولانی (پدر)
منابع
پانویس
- ↑ کحاله، ج۱، ص۳۶۶؛ سمعانی، ج۲، ص۴۷۹-۴۷۸.
- ↑ عجلی، ص۵۱۱.
- ↑ به خطا: أبو سلمة؛ ر. ک: ابن حجر، الاصابه، ج۵، ص۶۴.
- ↑ ابن سعد، ج۷، ص۳۱۲؛ خلیفة بن خیاط، ص۵۶۲؛ ابن ابی شیبه، ج۸، ص۶۱؛ ابن معین، ج۲، ص۳۲۷.
- ↑ ابن عساکر، ج۲۷، ص۱۹۷.
- ↑ ابن کثیر، ج۸، ص۱۵۶.
- ↑ بلاذری، ج۳، ص۶۶.
- ↑ ابن ابی شیبه، ج۸، ص۶۱.
- ↑ بخاری، ج۵، ص۵۹.
- ↑ ابن حزم، ص۴۱۸.
- ↑ خلیفة بن خیاط، ص۵۶۲؛ بلاذری، ج۳، ص۶۶.
- ↑ ابن عساکر، ج۱۷، ص۱۹۶-۱۹۷.
- ↑ ابن اثیر، ج۳، ص۱۹۲.
- ↑ ذهبی، سیر، ج۴، ص۸.
- ↑ ابونعیم، معرفه، ص۱۶۰۳؛ ابن حجر، الاصابه، ج۵، ص۶۴.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۷، ص۳۲۸.
- ↑ ابونعیم، حلیة الاولیاء، ج۵، ص۱۲۰.
- ↑ قریهای بزرگ و مشهور از قربههای دمشق در منطقه غوطة؛ ر. ک: یاقوت حموی، ج۲، ص۴۳۱.
- ↑ ابن عساکر، ج۲۷، ص۱۹۸؛ مسی، ج۲۲، ص۳۶-۳۷.
- ↑ ابن قتیبه، ص۴۳۹.
- ↑ عجلی، ص۵۱۱.
- ↑ ذهبی، سیر، ج۴، ص۴؛ صفدی، ج۱۷، ص۹۹.
- ↑ ابن سعد، ج۷، ص۳۱۲.
- ↑ ابن حبان، ج۵، ص۱۸.
- ↑ ابن عبدالبر، ج۴، ص۳۱۹.
- ↑ ابونعیم، حلیة الاولیاء، ج۵، ص۱۲۰.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۷، ص۳۲۸.
- ↑ بخاری، ج۵، ص۵۹؛ ابن حبان، الثقات، ج۵، ص۱۸.
- ↑ ابن عساکر، ج۲۷، ص۱۹۸.
- ↑ ابونعیم، حلیة الأولیاء، ج۵، ص۱۲۰؛ ابن جوزی، ج۴، ص۱۴۲.
- ↑ برای نمونه ر. ک: ابونعیم، حلیة الأولیاء، ج۵، ص۱۲۰؛ ابن عساکر، ج۲۷، ص۱۹۶-۲۲۹؛ ابن جوزی، ج۴، ص۱۴۲.
- ↑ ابن عساکر، ج۲۷، ص۲۰۳.
- ↑ بخاری، ج۵، ص۵۹؛ ابن ابیحاتم، ج۵، ص۲۰.
- ↑ ذهبی، تذکره، ج۱، ص۴۸.
- ↑ مناوی، ج۶، ص۱۱۲.
- ↑ ابن عساکر، ج۴۰، ص۳۳.
- ↑ منقری، ص۸۶-۸۵؛ دینوری، ص۱۶۲۔۱۶۳.
- ↑ ابن سعد، ج۷، ص۳۱۲؛ ابن قتیبه، ص۴۳۹؛ صفدی، ج۱۷، ص۱۰۰.
- ↑ بخاری، ج۵، ص۵۹؛ ابن عساکر، ج۲۷، ص۲۳۰.
- ↑ ابن اثیر، ج۳، ص۱۹۲.
- ↑ قریهای نزدیک دمشق که در اوایل قرن هفتم خراب شده بود، اما آثاری از آن بر جای بوده است؛ ر. ک: یاقوت حموی، ج۲، ص۴۰۷.
- ↑ ذهبی، سیر، ج۴، ص۱۴.
- ↑ مزی، ج۲۲، ص۳۶-۳۷.
- ↑ خانجانی، قاسم، مقاله «ابومسلم خزاعی»، دانشنامه سیره نبوی ج۱، ص:۵۱۹-۵۲۰.