←مقدمه
(←مقدمه) |
(←مقدمه) برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
||
| خط ۵۹۱: | خط ۵۹۱: | ||
== مقدمه == | == مقدمه == | ||
[[معرفت]] و [[دانش]] مطابق با [[حقیقت]]، آنچه [[انسان]] را به [[حق]] برساند و باطلی در آن نباشد، مرحلهای بالاتر از [[علم]]. [[قرآن]] [[پیامبران]] را آموزگارانِ "[[علم]] و حکمت" معرفی میکند و [[لقمان]] را کسی میشناساند که که [[خداوند]] به او "حکمت" داده بود<ref>{{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا لُقْمَانَ الْحِكْمَةَ أَنِ اشْكُرْ لِلَّهِ وَمَنْ يَشْكُرْ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَمَنْ كَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ}} «و به راستی ما به لقمان فرزانگی دادهایم، که خداوند را سپاس گزار! و هر که سپاس گزارد به سود خویش سپاس گزارده است؛ و هر که ناسپاسی ورزد خداوند، بینیازی ستوده است» سوره لقمان، آیه ۱۲.</ref> و به این سبب او را [[لقمان حکیم]] گویند و میفرماید به هر کس حکمت داده شده باشد، به او خیر فراوان عطا شده است. حکمت نوعی [[درک]] و دریافتهای صحیح و [[حقیقی]] است و سخن و کاری که با [[حق]] منطبق باشد، "حکیمانه" است. "حکمت" در اصطلاح [[علوم عقلی]] به [[علم]] [[فلسفه]] هم گفته میشود و به [[فیلسوف]]، "[[حکیم]]" گویند، چرا که [[فلسفه]]، دانشِ شناختِ حقایق اشیاء هستی است. اوج مباحث و نظریههای [[فلسفی]] در قرنهای اخیر، تفکرات [[فلسفی]] [[صدرالمتألهین]]<ref>ملاصدرای شیرازی، متوفای ۱۰۵۰ قمری.</ref> است که به آن "حکمت متعالیه" گفته میشود<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[ فرهنگنامه دینی (کتاب)|فرهنگنامه دینی]]، ص۹۰-۹۱.</ref>. | [[معرفت]] و [[دانش]] مطابق با [[حقیقت]]، آنچه [[انسان]] را به [[حق]] برساند و باطلی در آن نباشد، مرحلهای بالاتر از [[علم]]. [[قرآن]] [[پیامبران]] را آموزگارانِ "[[علم]] و حکمت" معرفی میکند و [[لقمان]] را کسی میشناساند که که [[خداوند]] به او "حکمت" داده بود<ref>{{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا لُقْمَانَ الْحِكْمَةَ أَنِ اشْكُرْ لِلَّهِ وَمَنْ يَشْكُرْ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَمَنْ كَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ}} «و به راستی ما به لقمان فرزانگی دادهایم، که خداوند را سپاس گزار! و هر که سپاس گزارد به سود خویش سپاس گزارده است؛ و هر که ناسپاسی ورزد خداوند، بینیازی ستوده است» سوره لقمان، آیه ۱۲.</ref> و به این سبب او را [[لقمان حکیم]] گویند و میفرماید به هر کس حکمت داده شده باشد، به او خیر فراوان عطا شده است. حکمت نوعی [[درک]] و دریافتهای صحیح و [[حقیقی]] است و سخن و کاری که با [[حق]] منطبق باشد، "حکیمانه" است. "حکمت" در اصطلاح [[علوم عقلی]] به [[علم]] [[فلسفه]] هم گفته میشود و به [[فیلسوف]]، "[[حکیم]]" گویند، چرا که [[فلسفه]]، دانشِ شناختِ حقایق اشیاء هستی است. اوج مباحث و نظریههای [[فلسفی]] در قرنهای اخیر، تفکرات [[فلسفی]] [[صدرالمتألهین]]<ref>ملاصدرای شیرازی، متوفای ۱۰۵۰ قمری.</ref> است که به آن "حکمت متعالیه" گفته میشود<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[ فرهنگنامه دینی (کتاب)|فرهنگنامه دینی]]، ص۹۰-۹۱.</ref>. | ||
== حکمت == | |||
حکمت از صفات فعلی خداوند است که [[اثبات]] آن در پرتو اصل [[حسن و قبح عقلی]] برای خداوند میسر میشود. مطابق آن تمام [[اعمال]] خداوند [[حکیمانه]] به معنای عالمانه، متقن و داشتن غایت معقول و متناسب است<ref>علامه حلی، کشف المراد، ص۲۳۳؛ صدرالمتألهین، اسفار، ج۶، ص۳۶۸.</ref>؛ به تعبیری خداوند هیچ فعلی را [[عبث]] و [[باطل]] نمیآفریند، چنان که در [[قرآن]] تأکید شده است: {{متن قرآن|أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَثًا وَأَنَّكُمْ إِلَيْنَا لَا تُرْجَعُونَ}}<ref>«آیا پنداشتهاید که ما شما را بیهوده آفریدهایم و شما به سوی ما بازگردانده نمیشوید؟» سوره مؤمنون، آیه ۱۱۵.</ref>؛ {{متن قرآن|رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذَا بَاطِلًا سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ}}<ref>«پروردگارا! این (ها) را بیهوده نیافریدهای، پاکا که تویی! ما را از عذاب آتش (دوزخ) باز دار» سوره آل عمران، آیه ۱۹۱.</ref>؛ {{متن قرآن|وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاءَ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا بَاطِلًا ذَلِكَ ظَنُّ الَّذِينَ كَفَرُوا}}<ref>«و ما آسمان و زمین و آنچه را میان آنهاست بیهوده نیافریدیم؛ این پندار کافران است پس وای از آتش (دوزخ) بر کافران!» سوره ص، آیه ۲۷.</ref>. | |||
اثبات و باورمندی به قاعده فوق رهآوردهای بیشتری در مسائل [[کلامی]] و [[اعتقادات]] شخص متأله دارد. در پرتو قاعده فوق هرگونه فعل عبث و بدون غیایت از خداوند [[نفی]] میشود که نتیجه آن حکیمانه و غایتمندی تمام [[خلقت]] ـ اعم از [[خلقت جهان]] و [[انسان]] ـ است که تأثیر آن در اصول کلامی پیداست که اینجا به مهمترین عناوین آن اشاره میشود. | |||
# [[امتناع]] [[تکلیف]] خارج از [[قدرت]]؛ | |||
# حسن [[تکالیف]] و [[وجوب]] آن؛ | |||
# حسن و [[وجوب بعثت]]؛ | |||
# حسن و [[وجوب نصب امام]]؛ | |||
# وجوب [[عصمت پیامبر]] و [[امام]]؛ | |||
# دلالت [[اعجاز]] بر صدق مدعی نبوت؛ | |||
# وجوب لطف؛ | |||
# وجوب [[انتصاف]]؛ | |||
# وجوب عوض؛ | |||
# وجوب [[قیامت]]<ref>علی ربانی گلپایگانی، القواعد الکلامیه، ص۱۵۵.</ref>. | |||
همچنین در پرتو قاعده فوق شخص متأله میتواند به شبهاتی چون خلقت [[کافر]]، [[شیطان]]، انواع [[شرور]]، اصل [[عذاب]] و عذاب ابدی پاسخ دهد؛ هر چند غایت آن برای انسان منکشف نشود<ref>[[محمد حسن قدردان قراملکی|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)|قرآن و علم کلام]]، ص ۱۹۹.</ref>. | |||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||