سر در فقه سیاسی: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۲۱ ژوئن ۲۰۲۰، ساعت ۱۰:۱۲

متن این جستار آزمایشی و غیرنهایی است. برای اطلاع از اهداف و چشم انداز این دانشنامه به صفحه آشنایی با دانشنامه مجازی امامت و ولایت مراجعه کنید.

اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث سر است. "سر" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:

در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل سر (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.

مقدمه

اِسرار: پنهان‌ داشتن، کتمان‌ کردن در مقابل اعلان^[۱]. اصل آن "سرّ" در مقابل علانیه به معنای نهان و امر پوشیده و مخفی^[۲]. در حالت فعلی و اِسنادی در معنای کتمان‌کردن، مخفی‌کردن، پنهان‌کاری در مقابل اظهار کردن^[۳].
﴿تُسِرُّونَ إِلَيْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَأَنَا أَعْلَمُ بِمَا أَخْفَيْتُمْ وَمَا أَعْلَنْتُمْ﴾^[۴].
پنهان‌کاری در اعمال و اعتقادات به اعتبار موضوعات و موارد آن، بار ارزشی می‌پذیرد و نهی و مذّمت یا تشویق و مرحمت الهی به آن تعلق می‌گیرد. آنچه از پنهان‌کاری نزد خداوند منهی است و انذار الهی به افشای آن در قرآن کریم وارد شده، نفاقِ قلب، توطئه‌چینی علیه مسلمانان و پیامبر(ص) است: ﴿تُسِرُّونَ إِلَيْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَأَنَا أَعْلَمُ بِمَا أَخْفَيْتُمْ وَمَا أَعْلَنْتُمْ﴾.
در مواردی، پنهان‌کاری و مخفی‌کاری از دیدگاه قرآن کریم ممدوح و پسندیده است و آن، انفاق پنهانی است: ﴿الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَعَلَانِيَةً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ﴾^[۵].
خداوند اسراری را که در قلمرو خصوصی افراد یا در سطح ملّی و جامعه است، محترم شمرده و از وارد شدن در آن حوزه‌ها نهی فرموده است: ﴿وَإِذْ أَسَرَّ النَّبِيُّ إِلَى بَعْضِ أَزْوَاجِهِ حَدِيثًا﴾^[۶].
سِرّپوشی در حوزه اطلاعات و اسرار ملّی که به منافع جامعه و نظام باز می‌گردد و همچنین پرده‌پوشی در اسرار فردی در حوزه قلمرو شخصی از واجبات و تأکیدات قرآنی است؛ ازاین‌روست که قرآن کریم از تجسس نهی می‌کند﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَلَا تَجَسَّسُوا وَلَا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضًا أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحِيمٌ﴾^[۷]^[۸].

منابع

نظرزاده، عبدالله، فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم

پانویس

با کلیک بر فلش ↑ به محل متن مرتبط با این پانویس منتقل می‌شوید:

↑ حسین راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص۴۰۴.
↑ حسین راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص۴۰۴؛ حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن، ج۵، ص۱۰۴.
↑ خلیل بن احمد فراهیدی، کتاب العین، ج۷، ص۱۸۶.
↑ «پنهانی به آنان مهربانی می‌ورزید و من به آنچه پنهان و آنچه آشکار می‌دارید داناترم» سوره ممتحنه، آیه ۱.
↑ «آنان که دارایی‌های خود را در شب و روز پنهان و آشکار می‌بخشند پاداششان نزد خداوند است» سوره بقره، آیه ۲۷۴.
↑ «و آنگاه که پیامبر به یکی از همسرانش سخنی را، نهانی گفت» سوره تحریم، آیه ۳.
↑ «ای مؤمنان! از بسیاری از گمان‌ها دوری کنید که برخی از گمان‌ها گناه است و (در کار مردم) کاوش نکنید و از یکدیگر غیبت نکنید؛ آیا هیچ یک از شما دوست می‌دارد که گوشت برادر مرده خود را بخورد؟ پس آن را ناپسند می‌دارید و از خداوند پروا کنید که خداوند توبه‌پذیری بخشاینده است» سوره حجرات، آیه ۱۲.
↑ نظرزاده، عبدالله، فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم، ص:۸۸.

[1] حسین راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص۴۰۴.

[2] حسین راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص۴۰۴؛ حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن، ج۵، ص۱۰۴.

[3] خلیل بن احمد فراهیدی، کتاب العین، ج۷، ص۱۸۶.

[4] «پنهانی به آنان مهربانی می‌ورزید و من به آنچه پنهان و آنچه آشکار می‌دارید داناترم» سوره ممتحنه، آیه ۱.

[5] «آنان که دارایی‌های خود را در شب و روز پنهان و آشکار می‌بخشند پاداششان نزد خداوند است» سوره بقره، آیه ۲۷۴.

[6] «و آنگاه که پیامبر به یکی از همسرانش سخنی را، نهانی گفت» سوره تحریم، آیه ۳.

[7] «ای مؤمنان! از بسیاری از گمان‌ها دوری کنید که برخی از گمان‌ها گناه است و (در کار مردم) کاوش نکنید و از یکدیگر غیبت نکنید؛ آیا هیچ یک از شما دوست می‌دارد که گوشت برادر مرده خود را بخورد؟ پس آن را ناپسند می‌دارید و از خداوند پروا کنید که خداوند توبه‌پذیری بخشاینده است» سوره حجرات، آیه ۱۲.

[8] نظرزاده، عبدالله، فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم، ص:۸۸.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

@@ خط ۱۰: / خط ۱۰: @@
 ==مقدمه==
-*[[ارهاب]]: [[ترس]] را تحمیل کردن، القای [[رعب]] و [[وحشت]]، ترسانیدن<ref>ابن‌منظور، لسان العرب، ج‌۵، ص‌۳۳۷.</ref>. از "رهب" به معنای [[ترس]]<ref>ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغة، ج‌۲، ص‌۴۴۷.</ref>، [[ترس]] با اجتناب و [[اضطراب]]<ref>حسین راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص‌۲۰۴.</ref> یا [[ترس]] مستمر<ref>حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن، ج۴، ص۲۰۹.</ref> و ضد رغبت.
+*[[اِسرار]]: پنهان‌ داشتن، کتمان‌ کردن در مقابل [[اعلان]]<ref>حسین راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص۴۰۴.</ref>. اصل آن "سرّ" در مقابل علانیه به معنای [[نهان]] و امر پوشیده و مخفی<ref>حسین راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص۴۰۴؛ حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن، ج۵، ص۱۰۴.</ref>. در حالت فعلی و اِسنادی در معنای کتمان‌کردن، مخفی‌کردن، [[پنهان‌کاری]] در مقابل اظهار کردن<ref>خلیل بن احمد فراهیدی، کتاب العین، ج۷، ص۱۸۶.</ref>.
-*[[ارهاب]] و ایجاد [[خوف]] و [[وحشت]] در [[دشمنان]] با [[آمادگی]] قوای نظامی و تهیه جنگ‌افزار، نوعی بازدارندگی از تهدیدهای [[دشمنان]] است {{متن قرآن|وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ}}<ref>«و آنچه در توان دارید از نیرو و اسبان آماده در برابر آنان فراهم سازید که بدان دشمن خداوند و دشمن خود را به هراس می‌افکنید» سوره انفال، آیه ۶۰.</ref>.
+*{{متن قرآن|تُسِرُّونَ إِلَيْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَأَنَا أَعْلَمُ بِمَا أَخْفَيْتُمْ وَمَا أَعْلَنْتُمْ}}<ref>«پنهانی به آنان مهربانی می‌ورزید و من به آنچه پنهان و آنچه آشکار می‌دارید داناترم» سوره ممتحنه، آیه ۱.</ref>.
-*این [[قدرت]] بازدارنده در [[جامعه اسلامی]]، برای [[جان]]، [[مال]] و [[ناموس]] کسانی که در قلمرو [[حکومت]] [[اسلام]] [[زندگی]] می‌کنند، [[امنیت]] ایجاد می‌کند. [[همیاری]] و کمک [[مسلمانان]]، چه با [[آموزش]] نظامی و [[آمادگی]] [[جنگی]] یا [[انفاق مال]] و وسایل و ابزار نظامی (مانند اسب در آن عصر) از قبیل [[انفاق در راه خدا]] به شمار آمده است: {{متن قرآن|وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ شَيْءٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ}}<ref>«و آنچه در راه خداوند ببخشید، به شما تمام باز خواهند داد» سوره انفال، آیه ۶۰.</ref> و [[منفعت]] این [[آمادگی]] و جمع‌آوری قوای مختلف، تأمین [[امنیت جامعه]] در قبال تهدیدات [[دشمنان]] است که نفع آن به فرد و [[جامعه]] می‌رسد<ref>سید محمد حسین طباطبایی، المیزان، ج۹، ص۱۱۶-۱۱۷.</ref>؛ لذا طبق [[دستور]] [[قرآن کریم]]، بر همه [[مسلمانان]] در همه عصرها و نسل‌ها [[واجب]] است، لوازم مادی و [[معنوی]] [[دفاع]] از خود، از جمله ابزار و آلات و نیروی آموزش‌ دیده و نظامی و سایر مقدمات مانند پیمان‌های نظامی و ایجاد استحکامات و... را فراهم کنند تا [[دشمنان دین]] و [[مؤمنان]] در [[خوف]] و [[وحشت]] از تجاوزگری باشند<ref>وهبة بن مصطفی زحیلی، التفسیر المنیر، ج۱۰، ص۴۹-۵۰.</ref>.
+*[[پنهان‌کاری]] در [[اعمال]] و [[اعتقادات]] به اعتبار موضوعات و موارد آن، بار ارزشی می‌پذیرد و [[نهی]] و مذّمت یا [[تشویق]] و [[مرحمت]] [[الهی]] به آن تعلق می‌گیرد. آنچه از [[پنهان‌کاری]] نزد [[خداوند]] منهی است و [[انذار]] [[الهی]] به افشای آن در [[قرآن کریم]] وارد شده، نفاقِ [[قلب]]، توطئه‌چینی علیه [[مسلمانان]] و [[پیامبر]]{{صل}} است: {{متن قرآن|تُسِرُّونَ إِلَيْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَأَنَا أَعْلَمُ بِمَا أَخْفَيْتُمْ وَمَا أَعْلَنْتُمْ}}.
-*در عرصه [[روابط]] بین المللی، بازدارندگی به‌طور رسمی از دکترین‌های نظامی دوران پس از [[جنگ]] دوم بوده است و [[هدف]] نهایی آن جلوگیری از برخورد است. موفقیت این [[سیاست]]، مستلزم وجودِ سه شرط اساسی است:
+*در مواردی، [[پنهان‌کاری]] و مخفی‌کاری از دیدگاه [[قرآن کریم]] [[ممدوح]] و [[پسندیده]] است و آن، [[انفاق]] [[پنهانی]] است: {{متن قرآن|الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَعَلَانِيَةً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ}}<ref>«آنان که دارایی‌های خود را در شب و روز پنهان و آشکار می‌بخشند پاداششان نزد خداوند است» سوره بقره، آیه ۲۷۴.</ref>.
-#ایجاد [[ارتباط]]؛ یعنی عامل بازدارنده به طرف مقابل تفهیم کند، به چه اموری علاقه‌مند است و هیچ‌گونه انعطافی را در آن موارد نمی‌پذیرد.
+*[[خداوند]] اسراری را که در قلمرو خصوصی افراد یا در سطح ملّی و [[جامعه]] است، محترم شمرده و از وارد شدن در آن حوزه‌ها [[نهی]] فرموده است: {{متن قرآن|وَإِذْ أَسَرَّ النَّبِيُّ إِلَى بَعْضِ أَزْوَاجِهِ حَدِيثًا}}<ref>«و آنگاه که پیامبر به یکی از همسرانش سخنی را، نهانی گفت» سوره تحریم، آیه ۳.</ref>.
-#قابلیت؛ یعنی بازدارنده بتواند [[رقیب]] احتمالی را [[تهدید]] به مجازاتی کند که او از انجام هرگونه عمل مخالفِ خواسته‌اش منصرف شود.
+*سِرّپوشی در حوزه اطلاعات و [[اسرار]] ملّی که به [[منافع]] [[جامعه]] و [[نظام]] باز می‌گردد و همچنین [[پرده‌پوشی]] در [[اسرار]] فردی در حوزه قلمرو شخصی از [[واجبات]] و تأکیدات [[قرآنی]] است؛ ازاین‌روست که [[قرآن کریم]] از [[تجسس]] [[نهی]] می‌کند{{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَلَا تَجَسَّسُوا وَلَا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضًا أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحِيمٌ}}<ref> «ای مؤمنان! از بسیاری از گمان‌ها دوری کنید که برخی از گمان‌ها گناه است و (در کار مردم) کاوش نکنید و از یکدیگر غیبت نکنید؛ آیا هیچ یک از شما دوست می‌دارد که گوشت برادر مرده خود را بخورد؟ پس آن را ناپسند می‌دارید و از خداوند پروا کنید که خداوند توبه‌پذیری بخشاینده است» سوره حجرات، آیه ۱۲.</ref><ref>[[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص:۸۸.</ref>.
-# [[اعتقاد]] به اعتبار [[تهدید]]؛ یعنی طرف مقابل مطمئن باشد که نه‌تنها مجازات احتمالی مورد نظر او سنگین‌تر از [[منافع]] آن است، بلکه طرف اول در انجام مجازات لحظه‌ای تردید به خود راه نمی‌دهد<ref>علی‌اکبر آقابخشی و مینو افشاری‌راد، فرهنگ علوم سیاسی، ص۱۱۳.</ref><ref>[[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص:۶۹-۷۱.</ref>.
 ==منابع==