جامعیت علم امام: تفاوت میان نسخه‌ها

از امامت‌پدیا، دانشنامهٔ امامت و ولایت
برچسب: پیوندهای ابهام‌زدایی
خط ۸: خط ۸:
== احاطه امام بر علوم و معارف تفسیر قرآن ==
== احاطه امام بر علوم و معارف تفسیر قرآن ==
{{اصلی|احاطه امام بر علوم و معارف تفسیر قرآن}}
{{اصلی|احاطه امام بر علوم و معارف تفسیر قرآن}}
بررسی [[روایات]] نشان می‌دهد [[تفسیر قرآن کریم]] از مهم‌ترین [[وظایف]] [[ائمه]] {{عم}} است. در برخی سخنان [[اصحاب ائمه]] {{عم}}، [[ضرورت امامت]]، با توجه به نیاز [[قرآن]] به مفسری که [[کلام]] او [[تفسیر]] [[قطعی]] و [[خطاناپذیر]] باشد، تبیین شده است<ref>قابلیت تفسیرهای مختلف از قرآن و برطرف نشدن اختلاف‌ها در نتیجه آن، ضرورت مفسر معصوم و تعیین شده از جانب خداوند را نشان می‌دهد. ر.ک: الکافی (ط - دارالحدیث)، ج‏۱، ص۴۱۲ و ۴۱۹.</ref>. ائمه {{عم}} در روایات مختلف بر جایگاه خود به عنوان مفسران واقعی [[قرآن کریم]] تأکید کرده‌اند. در روایات متعددی از [[امام باقر]] و [[امام صادق]] {{ع}} نقل شده است که [[علم]] تمام قرآن نزد هیچ کس جز ائمه {{عم}} نیست<ref>ر.ک: الکافی (ط - دارالحدیث)، ج‏۱، ص۵۶۶ـ۵۷۰. روایات اول و ششم این باب، دارای سند صحیح می‌باشد. بصائر الدرجات، ص۱۹۳ـ۱۹۶.</ref>. در روایتی از [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} نقل شده است که «[[خداوند]] ما را [[پاکیزه]] گردانده و ما را (از [[لغزش]] و [[گناه]]) دور نگه داشته است. ما را [[گواهان بر مردم]] و [[حجت]] خود در [[زمین]] قرار داده است. ما را با قرآن و قرآن را با ما قرار داده است که ما از آن جدا نمی‌شویم و او از ما جدا نمی‌شود»<ref>الکافی (ط - دارالحدیث)، ج‏۱، ص۴۶۹ـ۴۷۰؛ بصائر الدرجات، ص۸۳؛ کمال الدین و تمام النعمة، ج۱، ص۲۴۰. سند این روایت صحیح است.</ref>.
نکته دیگری که در [[روایات]] قابل توجه و [[تأمل]] است، تأکید بر این نکته است که [[ائمه]] {{عم}} افزون بر ظاهر قرآن به باطن قرآن نیز [[علم]] دارند و از طریق باطن قرآن به [[علوم]] مختلفی دسترسی دارند. علوم مربوط به ظاهر قرآن، برای همه افرادی که زمینه‌های بهره‌مندی [[علمی]] از [[قرآن کریم]] را برای خود فراهم کرده باشند، قابل استفاده است. [[مفسران]] با [[تدبر]] در ظاهر قرآن به [[تفسیر]] آن می‌پردازند. اما باطن قرآن، در دسترس عموم [[مردم]] نیست. گویا این [[حدیث]] {{متن حدیث|إِنَّمَا یعْرِفُ الْقُرْآنَ مَنْ‏ خُوطِبَ‏ بِه}}<ref>الکافی (ط - دارالحدیث)، ج‏۱۵، ص۶۹۹: قرآن را تنها کسی می‌فهمد که به او خطاب شده است. سند این روایت صحیح است. برای مطالعه روایات با محتوای مشابه ر.ک: وسائل الشیعة، ج‏۲۷، ص۱۷۶.</ref> به همین [[باطن]] اشاره دارد.
از مجموع روایات یاد شده می‌توان نتیجه گرفت که [[ائمه]] {{عم}} به عنوان [[حجت‌های خداوند]] و جانشنیان [[پیامبر اکرم]] {{صل}}، [[مفسران]] اصلی [[قرآن کریم]] بوده‌اند که تفسیرشان بر [[علم الهی]] آنان مبتنی بوده است<ref>[[سید علی هاشمی|هاشمی، سید علی]]، [[قلمرو علم امام از دیدگاه آیات روایات و اصحاب ائمه (پایان‌نامه)|قلمرو علم امام از دیدگاه آیات روایات و اصحاب ائمه]].</ref>.


== [[احاطه امام بر علوم و معارف غیر دینی]] ==
== [[احاطه امام بر علوم و معارف غیر دینی]] ==

نسخهٔ ‏۱۴ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۴۲

احاطه امام بر علوم و معارف تفسیر قرآن

بررسی روایات نشان می‌دهد تفسیر قرآن کریم از مهم‌ترین وظایف ائمه (ع) است. در برخی سخنان اصحاب ائمه (ع)، ضرورت امامت، با توجه به نیاز قرآن به مفسری که کلام او تفسیر قطعی و خطاناپذیر باشد، تبیین شده است[۱]. ائمه (ع) در روایات مختلف بر جایگاه خود به عنوان مفسران واقعی قرآن کریم تأکید کرده‌اند. در روایات متعددی از امام باقر و امام صادق (ع) نقل شده است که علم تمام قرآن نزد هیچ کس جز ائمه (ع) نیست[۲]. در روایتی از امیرالمؤمنین (ع) نقل شده است که «خداوند ما را پاکیزه گردانده و ما را (از لغزش و گناه) دور نگه داشته است. ما را گواهان بر مردم و حجت خود در زمین قرار داده است. ما را با قرآن و قرآن را با ما قرار داده است که ما از آن جدا نمی‌شویم و او از ما جدا نمی‌شود»[۳].

نکته دیگری که در روایات قابل توجه و تأمل است، تأکید بر این نکته است که ائمه (ع) افزون بر ظاهر قرآن به باطن قرآن نیز علم دارند و از طریق باطن قرآن به علوم مختلفی دسترسی دارند. علوم مربوط به ظاهر قرآن، برای همه افرادی که زمینه‌های بهره‌مندی علمی از قرآن کریم را برای خود فراهم کرده باشند، قابل استفاده است. مفسران با تدبر در ظاهر قرآن به تفسیر آن می‌پردازند. اما باطن قرآن، در دسترس عموم مردم نیست. گویا این حدیث «إِنَّمَا یعْرِفُ الْقُرْآنَ مَنْ‏ خُوطِبَ‏ بِه»[۴] به همین باطن اشاره دارد.

از مجموع روایات یاد شده می‌توان نتیجه گرفت که ائمه (ع) به عنوان حجت‌های خداوند و جانشنیان پیامبر اکرم (ص)، مفسران اصلی قرآن کریم بوده‌اند که تفسیرشان بر علم الهی آنان مبتنی بوده است[۵].

احاطه امام بر علوم و معارف غیر دینی

جستارهای وابسته

منابع

پانویس

  1. قابلیت تفسیرهای مختلف از قرآن و برطرف نشدن اختلاف‌ها در نتیجه آن، ضرورت مفسر معصوم و تعیین شده از جانب خداوند را نشان می‌دهد. ر.ک: الکافی (ط - دارالحدیث)، ج‏۱، ص۴۱۲ و ۴۱۹.
  2. ر.ک: الکافی (ط - دارالحدیث)، ج‏۱، ص۵۶۶ـ۵۷۰. روایات اول و ششم این باب، دارای سند صحیح می‌باشد. بصائر الدرجات، ص۱۹۳ـ۱۹۶.
  3. الکافی (ط - دارالحدیث)، ج‏۱، ص۴۶۹ـ۴۷۰؛ بصائر الدرجات، ص۸۳؛ کمال الدین و تمام النعمة، ج۱، ص۲۴۰. سند این روایت صحیح است.
  4. الکافی (ط - دارالحدیث)، ج‏۱۵، ص۶۹۹: قرآن را تنها کسی می‌فهمد که به او خطاب شده است. سند این روایت صحیح است. برای مطالعه روایات با محتوای مشابه ر.ک: وسائل الشیعة، ج‏۲۷، ص۱۷۶.
  5. هاشمی، سید علی، قلمرو علم امام از دیدگاه آیات روایات و اصحاب ائمه.